Wat mag je niet gebruiken op internet?

Wat mag je niet gebruiken op internet? Regels en risico's

Het begrijpen van wat mag je niet gebruiken op internet beschermt gebruikers tegen juridische conflicten en onverwachte boetes. Onwetendheid over eigendomsrechten of privacyregels leidt vaak tot onbewuste overtredingen met vervelende gevolgen. Door de geldende kaders te respecteren, voorkomt u aansprakelijkheid en beveiligt u uw eigen digitale identiteit. Leer de grenzen kennen voor veilig surfgedrag.

Inleiding: Wat valt er onder verboden internetgebruik?

Of je nu een website beheert, actief bent op sociale media of gewoon surft: op internet gelden duidelijke grenzen. Je mag geen materiaal gebruiken dat beschermd wordt door auteursrecht zonder toestemming, je mag de privacy van anderen niet schenden door herkenbare foto’s te delen, en je mag geen haatzaaiende of bedreigende berichten plaatsen.

Ook technische risico’s zoals onbeveiligde wifi en zwakke wachtwoorden vallen onder ‘wat je beter niet kunt doen’. Het negeren van deze regels kan leiden tot boetes, juridische stappen of identiteitsfraude.

Het probleem is dat veel gebruikers niet weten waar de grens ligt. Naar schatting downloaden veel Nederlandse internetgebruikers onbewust afbeeldingen van Google Afbeeldingen, wat auteursrecht op afbeeldingen internet kan schenden. En screenshots van privégesprekken worden dagelijks gedeeld, terwijl dat in strijd kan zijn met de AVG. In dit artikel zetten we op een rij wat je absoluut niet mag gebruiken op internet – zowel juridisch als technisch – en geven we praktische handvatten om problemen te voorkomen. ^[1]

Auteursrecht en intellectueel eigendom

Alles wat je online ziet – foto’s, teksten, video’s, muziek – valt onder het auteursrecht, tenzij expliciet anders vermeld. Dat betekent dat je zonder toestemming van de maker niet mag kopiëren, verspreiden of gebruiken. De wet is streng: bij commerciële schendingen kunnen boetes oplopen tot tienduizenden euro’s. Zelfs niet-commercieel gebruik, zoals op een blog of social media, kan leiden tot een aansprakelijkstelling.

Mag ik zomaar een foto van Google gebruiken?

De meest voorkomende misvatting is dat ‘vrij beschikbaar’ hetzelfde is als ‘vrij te gebruiken’. Een foto die je via Google Afbeeldingen vindt, is bijna altijd auteursrechtelijk beschermd. De vraag mag ik foto's van internet gebruiken op mijn website is dan ook snel beantwoord: alleen afbeeldingen met een Creative Commons-licentie of afbeeldingen uit het publieke domein mag je hergebruiken. Google biedt wel een filter om te zoeken op gebruiksrechten – gebruik die functie. Een foutieve publicatie kan je al gauw een boete van enkele honderden euro’s opleveren, plus de kosten voor een advocaat.

De valkuil van screenshots: wanneer wordt het strafbaar?

Het delen van screenshots is tegenwoordig heel normaal, maar juridisch gezien ligt het genuanceerd. Een screenshot van een openbaar bericht op Twitter of een nieuwswebsite is over het algemeen toegestaan op grond van het citaatrecht. Maar screenshots van privé-WhatsApp-gesprekken of besloten Facebookgroepen zonder toestemming van deelnemers zijn in strijd met de privacy regels social media nederland. Zelfs als je de namen onherkenbaar maakt, kan de inhoud alsnog een inbreuk op de persoonlijke levenssfeer vormen. Bij bedreigende of lasterlijke screenshots kan het strafrecht in beeld komen.

Privacy en persoonsgegevens

De Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) stelt strenge eisen aan het verwerken van persoonsgegevens. Dat geldt ook voor het online delen van informatie over anderen. Ook al is het internet een open ruimte, je mag niet zomaar alles publiceren.

Foto’s van anderen plaatsen zonder toestemming: portretrecht

In Nederland heb je portretrecht. Dat betekent dat je foto’s van personen niet zonder toestemming mag openbaar maken als zij herkenbaar zijn en een redelijk belang hebben bij niet-publicatie. Denk aan een vakantiefoto van een vriend(in) die niet wil dat die op Instagram staat. Voor beroemdheden of foto’s op de openbare weg gelden andere regels, maar bij twijfel is het verstandig toestemming te vragen. Het schenden van portretrecht kan leiden tot een gang naar de rechter en een schadevergoeding.

Gevoelige informatie delen: adres, BSN, bankgegevens

Deel nooit onnodig je burgerservicenummer (BSN), bankrekeningnummer, adres of andere persoonsgegevens op openbare platforms. Phishers en oplichters kunnen met deze gegevens identiteitsfraude plegen. In 2025 kwamen bijna 9000 meldingen van (mogelijke) identiteitsfraude binnen bij het Centraal Meldpunt Identiteitsfraude, waarbij grote incidenten zoals beleggingsfraude en datalekken een rol speelden. Wees dus zuinig met je privacy. ^[2]

Veiligheidsrisico’s die je beter kunt vermijden

Openbare wifi en financiële transacties

Openbare wifi-netwerken, zoals in treinen, cafés of luchthavens, zijn vaak niet versleuteld. Hackers kunnen eenvoudig het verkeer afluisteren en inloggegevens of creditcardnummers stelen. De risico's openbare wifi nederland zijn reëel. Doe daarom nooit internetbankieren of online winkelen via een openbaar netwerk zonder VPN. Een VPN versleutelt je data en maakt het voor aanvallers vrijwel onmogelijk om mee te kijken. Uit diverse onderzoeken blijkt dat een aanzienlijk deel van de Nederlanders risico neemt bij openbare wifi, wat het risico op fraude aanzienlijk vergroot. ^[3]

Zwakke wachtwoorden en onbeveiligde accounts

Wachtwoorden als 123456 of welkom zijn een open uitnodiging voor hackers. Gebruik overal unieke, sterke wachtwoorden en schakel tweestapsverificatie in waar mogelijk. Accountovernames vormen een significant risico bij datalekken bij particulieren.^[4] Het hergebruiken van hetzelfde wachtwoord voor meerdere diensten is riskant: als één dienst wordt gehackt, hebben criminelen direct toegang tot al je andere accounts. Een wachtwoordmanager kan je helpen om complexe wachtwoorden bij te houden.

Strafbaar gedrag: haatzaaien, bedreiging en laster

Nederlandse wetgeving kent ook strafbare feiten die online worden gepleegd. Dit past binnen het thema wat mag je niet gebruiken op internet. Bedreigingen, smaad, laster, stalking en haatzaaien vallen onder het Wetboek van Strafrecht. Een veroordeling kan leiden tot een strafblad, taakstraf of zelfs een gevangenisstraf. De drempel is laag: een scheldpartij op sociale media kan al als smaad worden aangemerkt als de eer en goede naam van iemand worden aangetast. Daarnaast is het verspreiden van intieme afbeeldingen zonder toestemming (wraakporno) sinds 2020 strafbaar gesteld met maximaal twee jaar gevangenisstraf.

Beslisboom: mag ik deze afbeelding gebruiken?

Om te voorkomen dat je onbewust het auteursrecht schendt, kun je de volgende stappen volgen: 1. Is de afbeelding gemaakt door jezelf? → Ja? Dan mag je hem gebruiken. 2. Staat er een expliciete licentie bij, zoals Creative Commons? → Controleer de voorwaarden (bijv. naamsvermelding, niet-commercieel).

3. Valt de afbeelding onder het citaatrecht? → Alleen bij een korte, ondersteunende weergave van een bestaand werk in een bespreking of nieuwsartikel. 4. Heb je toestemming van de rechthebbende? → Vraag altijd schriftelijk toestemming voordat je iets publiceert.

5. Gebruik je de afbeelding alleen voor eigen persoonlijk gebruik? → Dan is het vaak toegestaan, maar delen of openbaar maken niet. Als het antwoord op alle vragen ‘nee’ is, kun je de afbeelding beter niet gebruiken. Kies in plaats daarvan voor een stockfotosite met royaltyvrije afbeeldingen of maak zelf een foto.

Commerciële valkuilen: marketing en ongevraagde content

Ook voor bedrijven en zelfstandigen zijn er specifieke verboden. Zo mag je niet zomaar e-mailmarketing sturen zonder toestemming (opt-in). Het versturen van ongevraagde commerciële e-mails is verboden onder de Telecommunicatiewet en kan leiden tot boetes van de Autoriteit Consument & Markt. Daarnaast gelden er regels voor adverteren met alcohol of kansspelen, en moet je bij aanbiedingen altijd duidelijke voorwaarden vermelden. Ook het gebruik van merken of logo’s van anderen zonder toestemming is verboden. Een veelgemaakte fout: het overnemen van productfoto’s van fabrikanten zonder toestemming voor je eigen webshop. Dat kan een waarschuwing of een schikkingsvoorstel opleveren van duizenden euro’s.

Vergelijking: Vrij beschikbaar versus vrij te gebruiken

All Rights Reserved (standaard auteursrecht)

• Niet toegestaan zonder schriftelijke overeenkomst en vaak betaling
• Hoge boetes (tot €10.000 voor particulieren) en juridische kosten
• Altijd toestemming van de maker vereist, tenzij citaatrecht of eigen gebruik

Creative Commons (CC)

• Alleen bij CC-licenties zonder 'NC' (Non-Commercial). Bij NC mag je niet commercieel gebruiken
• Kans op claim wegens niet-naleving voorwaarden, meestal matige schadevergoeding
• Geen extra toestemming, maar je moet wel aan de specifieke CC-voorwaarden voldoen (bijv. naamsvermelding)

Publiek domein / CC0

• Volledig toegestaan, ook voor commerciële doeleinden
• Geen risico, mits het werk daadwerkelijk in publiek domein is (let op: niet alles wat 'vrij' lijkt is dat)
• Geen toestemming; de maker heeft afstand gedaan van auteursrecht

Hoe een onschuldige blogpost duur uitpakte voor Lisa

Lisa, een 34-jarige interieurblogger uit Utrecht, schreef een artikel over trendy woonaccessoires. Voor de sfeerfoto's zocht ze op Google Afbeeldingen en koos een mooie foto van een bekende fotograaf. Ze voegde er geen bronvermelding aan toe, want 'het stond toch gewoon op internet'.

Twee weken later ontving ze een formele brief van een incassobureau namens de fotograaf. Hij eiste €850 voor het ongeoorloofd gebruik van zijn werk, plus €200 administratiekosten. Lisa schrok enorm; ze had nooit verwacht dat dit zou gebeuren.

In paniek belde ze haar rechtsbijstandsverzekering. De jurist legde uit dat 'vrij beschikbaar' niet hetzelfde is als 'vrij te gebruiken'. Omdat Lisa de foto zonder toestemming had gebruikt, was de claim gegrond. Ze onderhandelden de boete uiteindelijk terug naar €400, maar de stress en tijd die het kostte waren voor Lisa een duur leermoment.

Sindsdien gebruikt Lisa alleen eigen foto's of afbeeldingen van betaalde stockwebsites. Ze vertelt haar volgers nu altijd: 'Als je twijfelt, gebruik het dan niet. Een boete van bijna €1000 is het risico niet waard.'