Mag je elke foto van het internet gebruiken?

Mag je elke foto van het internet gebruiken: Risico's

Veel internetgebruikers vragen zich af of mag je elke foto van het internet gebruiken zonder toestemming. Het onrechtmatig plaatsen van beeldmateriaal brengt aanzienlijke juridische en financiële risicos met zich mee. Begrijp de rechten van makers goed om hoge schadeclaims en onnodige conflicten te voorkomen. Ontdek hieronder de risicos van auteursrechtinbreuk op afbeeldingen.

Nee, je mag niet zomaar elke foto van het internet gebruiken

Het korte antwoord is nee: je mag niet zomaar elke foto van het internet gebruiken. Bijna alle fotos die je online vindt, zijn beschermd door het auteursrecht. Dit betekent dat de maker (de fotograaf) het exclusieve recht heeft om te bepalen wie zijn foto mag openbaar maken, verspreiden of kopiëren. Gebruik je een foto zonder toestemming, dan maak je in feite inbreuk op dat recht. Dat kan je behoorlijk wat geld kosten.

Een veelgemaakte misvatting is dat het vermelden van de naam van de fotograaf voldoende zou zijn. Dat is niet zo. Ook een duidelijke bronvermelding maakt het gebruik nog niet legaal. Daarnaast geldt dat zelfs een kleine aanpassing van de foto - bijsnijden, een filter toevoegen of van kleur veranderen - nog steeds als een inbreuk wordt beschouwd.

Welke foto's mag je dan wél gebruiken? De vier legale routes uitgelegd

Er zijn vier belangrijke situaties waarin je een foto legaal kunt gebruiken zonder dat je toestemming aan de maker hoeft te vragen. Het is belangrijk om deze situaties te herkennen, want ze vormen de basis van elke legale beeldbank.

1. Publiek domein: foto's van makers die al meer dan 70 jaar dood zijn

Een foto valt in het publiek domein als de auteur (fotograaf) meer dan 70 jaar geleden is overleden. Na die periode vervalt het auteursrecht automatisch, waardoor je de foto vrij mag gebruiken, verspreiden en zelfs aanpassen. Let op: dit geldt alleen voor de originele foto. Een recente reproductie van een schilderij uit het publiek domein kan wél weer auteursrechtelijk beschermd zijn. De CC0-verklaring is een ander instrument waarmee een rechthebbende bewust afstand doet van zijn auteursrecht, maar in Nederland is het juridisch lastig om een werk al vóór het verstrijken van de termijn volledig in het publieke domein te plaatsen.

2. Creative Commons-licenties: gratis gebruik met voorwaarden

Creative Commons (CC) is een systeem van gratis, gestandaardiseerde licenties. De maker blijft eigenaar van het auteursrecht, maar geeft vooraf toestemming voor bepaald gebruik. Er bestaan zes verschillende CC-licenties, opgebouwd uit vier bouwstenen: Naamsvermelding (BY), Niet-commercieel (NC), GeenAfgeleideWerken (ND) en GelijkDelen (SA). De licentie CC BY is het minst beperkend: je mag de foto voor alles gebruiken, inclusief commercieel, als je de maker maar vermeldt. CC BY-NC-ND is de meest restrictieve: je mag de foto alleen delen voor niet-commerciële doeleinden, zonder aanpassingen, met naamsvermelding. Lees altijd de precieze voorwaarden van de specifieke licentie.

3. Eigen werk: foto's die je zelf hebt gemaakt

Fotos die je volledig zelf hebt gemaakt, mag je in principe vrij gebruiken. Maar let op: als op jouw foto een ander auteursrechtelijk beschermd werk te zien is (bijvoorbeeld een bekend logo, een muurschildering of een kunstwerk), dan kan dat opnieuw een inbreuk opleveren. De wet kent hiervoor een uitzondering, de incidentele verwerking van artikel 18a Auteurswet. Als het beschermde werk per ongeluk en slechts als ondergeschikt onderdeel in jouw foto meekomt, is dat in de meeste gevallen toegestaan. Maar als het beschermde werk het hoofdonderwerp wordt, heb je alsnog toestemming nodig.

4. Toestemming vragen: de veiligste route

De meest zekere manier om een foto legaal te gebruiken, is door expliciete toestemming te vragen aan de rechthebbende. Dat is meestal de fotograaf, maar het kunnen ook diens erfgenamen of een beheerder als Pictoright zijn. Vraag de toestemming altijd schriftelijk (bijvoorbeeld per e-mail) en leg daarin vast wat je precies met de foto wilt doen: waar plaats je hem, voor hoe lang, en is het gebruik commercieel of niet? Bewaar deze correspondentie goed; mocht er later onduidelijkheid ontstaan, dan heb je bewijs van de verkregen toestemming.

Wat is het verschil tussen het portretrecht en de AVG?

Staat er een herkenbare persoon op de foto die je wilt gebruiken? Dan krijg je niet alleen met het auteursrecht te maken, maar ook met het portretrecht en de privacywetgeving (AVG).

Het portretrecht (artikelen 19-21 Auteurswet) geeft de geportretteerde het recht om zich te verzetten tegen publicatie, bijvoorbeeld als die publicatie zijn of haar privacy schendt. Bij een foto die in opdracht is gemaakt, heb je altijd toestemming nodig van de geportretteerde. Bij een foto die niet in opdracht is gemaakt (een toevallige straatfoto), mag je die in beginsel publiceren, tenzij de persoon een redelijk belang heeft om dat te verbieden. Een redelijk belang kan een privacybelang zijn, maar ook een commercieel belang (denk aan een bekend model of sporter).

Daarnaast is een herkenbare foto volgens de AVG een persoonsgegeven. Het publiceren van zon foto valt onder de verwerking van persoonsgegevens, waarvoor je een juridische grondslag nodig hebt. De meest gebruikte grondslag is toestemming van de geportretteerde. De AVG is niet van toepassing op zuiver persoonlijk of huishoudelijk gebruik (bijvoorbeeld een foto in je eigen WhatsApp-bericht). Maar zodra je de foto op een website, in een nieuwsartikel of op een openbaar social-mediaprofiel plaatst, val je onder de AVG. De combinatie van auteursrecht, portretrecht en AVG maakt het gebruik van fotos met herkenbare personen extra risicovol.

Wat kost het als je betrapt wordt? Een blik op de schadevergoedingen

De hoogte van een schadevergoeding verschilt per geval, maar de bedragen kunnen flink oplopen.

Rechters baseren de vergoeding vaak op de gemiste licentievergoeding die de fotograaf normaal gesproken had ontvangen. Daar komt vaak een extra bedrag bij, bijvoorbeeld omdat de naam van de maker niet is vermeld of omdat de foto is bewerkt. In een recente uitspraak van de Rechtbank Oost-Brabant (juli 2025) moest een ondernemer ruim 18.000 euro betalen voor het plaatsen van 21 nieuwsfotos zonder licentie.

De rechtbank telde bij de gemiste licentievergoeding een opslag van 25 procent op vanwege de schending van de persoonlijkheidsrechten (het niet vermelden van de naam). Ook andere rechters hanteren forse bedragen. Voor eenvoudige inbreuken (een enkele foto op een website zonder commerciële uitstraling) liggen schadevergoedingen vaak tussen de 500 en 1.500 euro, maar bij grootschalig of opzettelijk gebruik kunnen de bedragen oplopen tot tienduizenden euros. Een paar honderd euro is dus zomaar een dure grap ^[3].

Vergelijking: welke licentie past bij jouw situatie?

Hieronder zie je de vier meest voorkomende licentietypen naast elkaar gezet. Kijk welke het beste past bij jouw project.

Overzicht van licentietypen voor fotogebruik

Publiek domein

Ja, je mag de foto vrijelijk bijsnijden, bewerken of in een collage gebruiken.

Alleen als de maker 70+ jaar dood is of bij een CC0-verklaring. Ook uitsluitend de originele foto; een recente reproductie kan weer beschermd zijn.

Ja, je mag de foto zonder beperkingen in bijvoorbeeld een advertentie of op productverpakkingen gebruiken.

Nee, het is niet verplicht, maar het wordt wel als netjes beschouwd. De maker heeft geen rechten meer.

Creative Commons (CC BY)

Ja, je mag de foto bewerken, bijsnijden en in nieuwe creaties verwerken.

Altijd, zolang je de maker vermeldt. Dit is de minst restrictieve CC-licentie.

Ja, je mag de foto ook gebruiken voor reclame, in een webshop of op producten.

Ja, dit is de kern van de licentie. Zonder naamsvermelding vervalt de toestemming.

Stockfoto (betaalde licentie)

Vaak wel, maar lees de voorwaarden. De meeste standaardlicenties staan bewerken toe.

Na betaling van een eenmalige of abonnementsprijs aan een site als Shutterstock.

Ja, dat is juist het doel. Maar een uitgebreide (extended) licentie is nodig voor merchandise of print-on-demand.

Meestal niet. De site regelt de afdracht aan de maker, jij hoeft geen naam te vermelden.

Toestemming vragen

Alleen als de maker dat expliciet heeft toegestaan. Vraag dit dus uitdrukkelijk.

Vanaf het moment dat de maker schriftelijk (e-mail) toestemming heeft gegeven.

Alleen als je dit expliciet hebt afgesproken. Een toestemming voor persoonlijk gebruik is niet genoeg voor een advertentie.

Alleen als de maker dit als voorwaarde stelt. Leg dit vast in de toestemming.

Hoe een kleine webshop 18.000 euro moest betalen voor 21 foto's

Een eigenaresse van een eenmanszaak in Nederland beheerde een website met nieuwsberichten over amateurvoetbal. Ze plaatste 21 nieuwsfoto's van het mediabedrijf DCI Media op haar site, zonder licentie en zonder de naam van DCI te vermelden. DCI vorderde daarop een schadevergoeding van ruim 32.000 euro.

De ondernemer dacht dat de foto's geen auteursrechtelijke bescherming genoten, omdat het gewone voetbalfoto's waren zonder opvallende artistieke kwaliteit. De rechtbank dacht daar anders over. De foto's hadden volgens de rechter wel degelijk een eigen oorspronkelijk karakter en het persoonlijke stempel van de fotograaf: de hoek, de camerapositie, de lichtinval en het moment van afdrukken waren bewuste keuzes.

De rechtbank wees de schadevergoeding toe, gebaseerd op de gemiste licentievergoedingen voor een volledig jaar. Omdat DCI's naam niet was vermeld, kwam daar een opslag van 25 procent bij wegens schending van de persoonlijkheidsrechten. Het totaalbedrag kwam uit op 18.638,75 euro. Daar kwamen nog de proceskosten bovenop.

Deze zaak laat zien dat ook 'gewone' nieuwsfoto's gewoon beschermd zijn. De eigenaresse had het probleem kunnen voorkomen door vooraf een licentie te kopen of toestemming te vragen. In plaats daarvan kreeg ze een rekening van bijna 19.000 euro. Dat is een dure les.