Welke straffen verjaren?

0 weergaven
Het antwoord op welke straffen verjaren hangt af van de ernst van het feit. Overtredingen verjaren na 3 jaar en misdrijven na 6, 12 of 20 jaar. Bij een reeds opgelegde straf is de verjaringstermijn voor uitvoering een derde langer dan die van het onderliggende feit, terwijl zware misdrijven nooit verjaren.
Reactie 0 vind-ik-leuks

Welke straffen verjaren: 3 tot 20 jaar of nooit

De vraag welke straffen verjaren raakt direct aan de rechtszekerheid van burgers na een overtreding of misdrijf. Onduidelijkheid over de exacte termijnen leidt snel tot verkeerde aannames over vervolging en strafuitvoering. Ontdek hoe de wet onderscheid maakt tussen lichte en zware feiten.

Welke straffen verjaren en welke verjaringstermijnen gelden er precies?

Of een strafbaar feit of opgelegde straf verjaart, hangt in Nederland volledig af van de ernst van het feit en de wettelijke maximale strafmaat. Voor overtredingen geldt een standaardtermijn van 3 jaar, terwijl voor misdrijven een verjaringstermijn misdrijven 6 12 20 jaar wordt gehanteerd.[1] Zeer ernstige misdrijven verjaren helemaal niet.

In het dagelijks spraakgebruik halen mensen twee dingen vaak door elkaar: het recht om iemand te vervolgen (vervolgingsverjaring) en het recht om een al opgelegde straf daadwerkelijk uit te voeren (executieverjaring). Eerlijk gezegd dacht ik zelf jarenlang dat verjaring alleen betekende dat je na een bepaalde tijd gewoon niet meer opgepakt kon worden.

Pas toen ik me echt verdiepte in het strafrecht, zag ik hoe scherp die scheidslijn loopt. De wettelijke maximumstraf die op een delict staat bepaalt de basisduur, maar een handeling van het Openbaar Ministerie kan die klok weer terugzetten. Daarnaast is het verstandig om bij concrete juridische twijfels altijd een strafrechtadvocaat te raadplegen, omdat uitzonderingen zoals stuiting de berekening compleet veranderen.

Overtredingen en lichte misdrijven tot 3 jaar cel

Voor alle overtredingen - denk aan openbare dronkenschap, geluidsoverlast of lichte verkeersfeiten - vervalt het recht tot strafvordering na precies 3 jaar. Bij lichte misdrijven waarop een geldboete, hechtenis of gevangenisstraf van maximaal 3 jaar staat, bedraagt de verjaringstermijn gevangenisstraf boete hechtenis 6 jaar.[3] Bekende voorbeelden hiervan zijn verjaring stroperij en niet opvolgen ambtelijk bevel.

Dat klinkt overzichtelijk. Toch gaat het in de praktijk vaak mis bij het inschatten van wat nu precies onder die grens van 3 jaar valt. Zo denken veel mensen dat een eenvoudige winkeldiefstal of vernieling na 6 jaar wel van tafel is, terwijl op gewone diefstal al een maximumstraf van 4 jaar staat en dus de langere termijn van 12 jaar geldt. Die kleine nuances maken het verschil tussen een afgesloten dossier en een onverwachte dagvaarding op de deurmat - iets wat voor betrokkenen vaak als een koude douche komt.

Middelzware en zware misdrijven (12 en 20 jaar)

Wanneer op een misdrijf een tijdelijke gevangenisstraf van meer dan 3 jaar maar minder dan 8 jaar staat, geldt een verjaringstermijn van 12 jaar. Voor zware misdrijven waarop een maximale gevangenisstraf van 8 jaar of meer is gesteld, loopt deze termijn op tot 20 jaar.

Onder de categorie van 12 jaar vallen veelvoorkomende vermogens- en geweldsdelicten zoals diefstal, oplichting, valsheid in geschrifte en eenvoudige mishandeling. De grens van 20 jaar is gereserveerd voor aanzienlijk zwaardere zaken, zoals afpersing, aanranding of zware mishandeling met voorbedachten rade. Hier speelt de maatschappelijke impact een grote rol: hoe groter het leed voor het slachtoffer en de rechtsorde, hoe langer justitie de tijd krijgt om de dader op te sporen en voor de rechter te brengen.

Welke misdrijven verjaren niet?

Misdrijven waarop volgens de wet een maximale gevangenisstraf van 12 jaar of meer staat, verjaren in Nederland nooit.[6] Daarnaast geldt er geen verjaringstermijn voor een specifieke groep ernstige zedenmisdrijven, ook wanneer daar een maximumstraf van minder dan 12 jaar op staat.

Het bekendste voorbeeld van een onverjaarbaar delict is natuurlijk moord, maar ook doodslag, verkrachting, mensenhandel en oorlogsmisdrijven vallen onder deze uitzondering. De gedachte hierachter is helder. Bij zulke ingrijpende feiten weegt het recht op gerechtigheid voor slachtoffers en nabestaanden zwaarder dan het argument dat oude zaken ooit moeten rusten - zeker nu moderne opsporingstechnieken zoals DNA-verwantschapsonderzoek het mogelijk maken om cold cases van tenslotte tientallen jaren oud alsnog op te lossen. Ik heb zelf gezien hoeveel rust het nabestaanden geeft wanneer een dossier na dertig jaar eindelijk tot een veroordeling leidt, al blijft het wachten emotioneel slopend.

Wanneer begint een verjaringstermijn te lopen en wat is stuiting?

Een verjaringstermijn begint in de regel te lopen op de dag nadat het strafbare feit is gepleegd. Door een officiële daad van vervolging, zoals het uitbrengen van een dagvaarding, wordt de verjaring echter gestuit, waardoor een volledig nieuwe termijn begint te lopen.

In de realiteit verjaart een zaak daarom minder snel dan je op basis van de kale jaartallen zou verwachten. Zodra het Openbaar Ministerie een formele vervolgingshandeling verricht - denk aan het uitvaardigen van een strafbeschikking of het vorderen van een gerechtelijk vooronderzoek - stopt de oude klok en start hij weer op nul.

Wel geldt er een absolute bovengrens: het recht tot strafvordering vervalt uiteindelijk als er tweemaal de oorspronkelijke verjaringstermijn is verstreken sinds de pleegdatum. Bij zedenmisdrijven tegen minderjarigen geldt bovendien een belangrijke afwijking: daar begint de teller pas te lopen op de dag dat het slachtoffer 18 jaar wordt.

Wat gebeurt er als een straf al is opgelegd (executieverjaring)?

Wanneer een rechter al een onherroepelijke straf heeft opgelegd, geldt voor de uitvoering daarvan een andere berekening dan voor de vervolging zelf. De verjaringstermijn voor de tenuitvoerlegging van een opgelegde straf is namelijk een derde langer dan de verjaringstermijn van het onderliggende strafbare feit.

Stel dat iemand wordt veroordeeld voor een licht misdrijf met een vervolgingstermijn van 6 jaar, dan mag justitie nog tot 8 jaar na het onherroepelijk worden van het vonnis proberen om die boete te innen of die celstraf uit te voeren. Veel mensen denken dat ze simpelweg een paar jaar naar het buitenland kunnen vertrekken om hun straf te ontlopen. Niet dus. De executietermijn ligt aanzienlijk hoger, en bovendien kunnen bepaalde stappen van het Centraal Justitieel Incassobureau of het Openbaar Ministerie de uitvoering vertragen of blokkeren. Voor onverjaarbare misdrijven geldt ook hier dat een opgelegde gevangenisstraf nooit verjaart.

Bijzondere regels: jeugdstrafrecht en veranderingen in de wet

Voor minderjarigen die onder het jeugdstrafrecht vallen, zijn de verjaringstermijnen voor misdrijven in principe gehalveerd ten opzichte van het volwassenenstrafrecht. Een belangrijke uitzondering hierop vormen zeer ernstige gewelds- en zedenmisdrijven, waarvoor ook bij jongeren van 16 en 17 jaar geen verjaring geldt.

De achterliggende gedachte bij het jeugdstrafrecht is pedagogisch: een fout uit je tienerjaren moet je niet eindeloos blijven achtervolgen als het om een relatief licht feit gaat. Een misdrijf dat bij een volwassene na 6 jaar verjaart, is bij een minderjarige dus al na 3 jaar verjaard.[8] Overigens kunnen wetswijzigingen de spelregels tussentijds veranderen, omdat een verlenging van de verjaringstermijn direct van toepassing is op feiten die op dat moment nog niet waren verjaard - maar eenmaal verjaard blijft juridisch gezien ook echt verjaard.

Overzicht verjaringstermijnen per categorie strafbaar feit

De onderstaande indeling laat zien hoe de maximale wettelijke strafmaat direct bepaalt hoelang een feit vervolgbaar blijft in het volwassenenstrafrecht.

Overtredingen

Geldboete of hechtenis (geen gevangenisstraf)

Geluidsoverlast, openbare dronkenschap, lichte verkeersovertredingen

3 jaar na de dag waarop het feit is gepleegd

4 jaar (3 jaar plus een derde)

Lichte misdrijven

Geldboete, hechtenis of gevangenisstraf van maximaal 3 jaar

Stroperij, het niet opvolgen van een ambtelijk bevel, eenvoudige belediging

6 jaar (absolute bovengrens bij stuiting is 12 jaar)

8 jaar (6 jaar plus een derde)

Middelzware misdrijven

Tijdelijke gevangenisstraf van meer dan 3 jaar tot 8 jaar

Diefstal, oplichting, valsheid in geschrifte, eenvoudige mishandeling

12 jaar (absolute bovengrens bij stuiting is 24 jaar)

16 jaar (12 jaar plus een derde)

Zware en zeer ernstige misdrijven

8 jaar of meer (20 jaar verjaring) of 12 jaar of meer (geen verjaring)

Afpersing (20 jaar); moord, doodslag, verkrachting en mensenhandel (nooit)

20 jaar bij 8 tot 12 jaar cel; onverjaarbaar bij 12 jaar of meer

26 jaar en 8 maanden bij 20 jaar termijn; onverjaarbaar bij zwaarste feiten

Voor lichte misdrijven zoals stroperij of het negeren van een ambtsbevel is de grens van 6 jaar leidend, maar zodra een maximumstraf boven de 3 jaar uitkomt verdubbelt de termijn direct naar 12 jaar. Bij twijfel over de exacte kwalificatie van een feit is het raadplegen van het Wetboek van Strafrecht of een jurist noodzakelijk.

De vergeten boete en het ambtsbevel van Bram in Utrecht

Bram, een 29-jarige horecamedewerker uit Utrecht, negeerde tijdens een uitgaansavond in 2019 een formeel bevel van een politieagent om een afgezette straat te verlaten. Hij dacht dat de zaak met een simpele waarschuwing was afgedaan en verhuisde kort daarna zonder zijn adres goed door te geven.

Vier jaar later kreeg hij plotseling bericht over een strafbeschikking wegens het niet opvolgen van een ambtelijk bevel. Bram was gefrustreerd en dacht dat het feit na drie jaar al lang verjaard was, net als een gewone verkeersboete.

Toen hij navraag deed bij het Juridisch Loket, ontdekte hij dat het opzettelijk niet opvolgen van een ambtelijk bevel een misdrijf is waarop maximaal 3 maanden cel staat, waardoor een verjaringstermijn van 6 jaar geldt en de strafbeschikking de termijn bovendien had gestuit.

Bram besloot direct een betalingsregeling te treffen om verdere verhogingen en mogelijke vervangende hechtenis te voorkomen, met de harde les dat lichte misdrijven dubbel zo lang openstaan als overtredingen.

Oude winkeldiefstal bij het aanvragen van een VOG door Sanne in Rotterdam

Sanne, een 34-jarige administratief medewerker in Rotterdam, solliciteerde op een nieuwe baan waarvoor ze een Verklaring Omtrent het Gedrag nodig had. Ze maakte zich zorgen over een incident van zeven jaar geleden, toen ze als student een jas had gestolen en daarvoor een boete had betaald.

Ze was ervan overtuigd dat haar dossier na 6 jaar volledig verjaard en gewist was, maar tijdens het wachten op de screening sloeg de twijfel toe en kon ze nauwelijks slapen van de spanning.

Na informatie in te winnen bij een jurist begreep ze twee dingen: op eenvoudige diefstal staat maximaal 4 jaar cel (dus een verjaringstermijn van 12 jaar), en bovendien heeft verjaring van vervolging niets te maken met de bewaartermijn van justitiële documentatie.

Gelukkig bleek de terugkijktermijn voor haar specifieke functie slechts 4 jaar te zijn, waardoor Sanne haar VOG gewoon kreeg en de baan kon aannemen.

Belangrijke bulletpoints

Drie vaste termijnen voor misdrijven: 6, 12 of 20 jaar

Lichte misdrijven met maximaal 3 jaar cel (zoals stroperij of het negeren van een ambtsbevel) verjaren na 6 jaar, terwijl bij hogere maximumstraffen termijnen van 12 of 20 jaar gelden.

Geen verjaring bij de zwaarste delicten

Misdrijven waarop 12 jaar gevangenisstraf of meer staat - waaronder moord, doodslag en verkrachting - en specifieke zedenmisdrijven verjaren nooit.

Overtredingen verjaren al na 3 jaar

Minder ernstige strafbare feiten zoals openbare dronkenschap of geluidsoverlast hebben een verjaringstermijn van 3 jaar vanaf de dag na het feit.

Uitvoering van een opgelegde straf duurt een derde langer

Is een straf eenmaal onherroepelijk opgelegd, dan is de executieverjaring een derde langer dan de oorspronkelijke vervolgingstermijn.

Andere vragen

Welke verjaringstermijn geldt voor misdrijven waarop maximaal 3 jaar gevangenisstraf staat?

Voor misdrijven waarop een geldboete, hechtenis of gevangenisstraf van maximaal 3 jaar staat, geldt een verjaringstermijn van 6 jaar. Bekende voorbeelden hiervan zijn stroperij en het niet opvolgen van een ambtelijk bevel. Deze termijn begint te lopen op de dag nadat het feit is gepleegd.

Vraagt u zich af hoelang een procedure mag duren? Lees dan meer over Kan een zedendelict verjaren?.

Welke straffen en misdrijven verjaren nooit?

Misdrijven waarop een maximale gevangenisstraf van 12 jaar of meer staat, verjaren nooit, zoals moord, doodslag, verkrachting en mensenhandel. Ook bepaalde zedenmisdrijven met een lagere maximumstraf zijn onverjaarbaar. Wanneer voor deze feiten een straf is opgelegd, verjaart de uitvoering daarvan evenmin.

Wat is het verschil tussen 6, 12 en 20 jaar verjaringstermijn?

Het verschil wordt bepaald door de wettelijke maximumstraf van het misdrijf: 6 jaar geldt bij maximaal 3 jaar cel, 12 jaar bij meer dan 3 tot 8 jaar cel, en 20 jaar bij misdrijven waarop 8 jaar of meer gevangenisstraf staat. Hoe zwaarder de mogelijke straf, hoe langer het Openbaar Ministerie mag vervolgen.

Betekent verjaring van een strafbaar feit ook dat mijn strafblad verdwijnt?

Nee, dat zijn twee verschillende regelingen. Verjaring gaat over het recht om iemand te vervolgen of een opgelegde straf uit te voeren, terwijl gegevens op een strafblad (justitiële documentatie) vaak 20 jaar of langer bewaard blijven. Een verjaarde zaak staat dus niet gelijk aan een leeg strafblad.

Bronnen

  • [1] Rijksoverheid - Voor overtredingen geldt een standaardtermijn van 3 jaar, terwijl voor misdrijven een verjaringstermijn van 6, 12 of 20 jaar wordt gehanteerd.
  • [3] Omnius - Bij lichte misdrijven waarop een geldboete, hechtenis of gevangenisstraf van maximaal 3 jaar staat, bedraagt de verjaringstermijn 6 jaar.
  • [6] Kantoorvanbreukelen - Misdrijven waarop volgens de wet een maximale gevangenisstraf van 12 jaar of meer staat, verjaren in Nederland nooit.
  • [8] Zedenadvocaat - Een misdrijf dat bij een volwassene na 6 jaar verjaart, is bij een minderjarige dus al na 3 jaar verjaard.