Kun je je nierfunctie verbeteren?

Nierfunctie verbeteren: Niet altijd mogelijk, stabilisatie wel

Nierfunctie verbeteren is een belangrijke zorg, want 1 op de 10 Nederlanders heeft chronische nierschade zonder vroege symptomen. Ongezonde leefstijl versnelt de achteruitgang van de nierfunctie.
Lees verder voor bewezen eenvoudige methoden om de nierfunctie verbeteren te stabiliseren of te bevorderen.

Wat is nierfunctie en waarom is het belangrijk?

De nieren zijn de filters van je lichaam. Ze verwijderen dagelijks afvalstoffen en overtollig vocht uit je bloed, reguleren de bloeddruk en zorgen voor de aanmaak van rode bloedcellen. Bij een verminderde nierfunctie kunnen deze processen ontregeld raken, wat op den duur kan leiden tot ernstige gezondheidsproblemen. In Nederland heeft ongeveer 1 op de 10 mensen chronische nierschade,^[1] een stille aandoening die vaak pas wordt opgemerkt als de nieren al aanzienlijk beschadigd zijn. Goed nieuws: met de juiste leefstijl en medische begeleiding kun je de nierfunctie verbeteren of zelfs stabiliseren.

Kun je je nierfunctie echt verbeteren? Het verschil tussen acuut en chronisch

Het antwoord hangt af van het soort schade. Bij acute nierschade - bijvoorbeeld door uitdroging, een infectie of bepaalde medicijnen - kunnen de nieren herstellen als de oorzaak wordt weggenomen.

De cijfers liegen er niet: in zulke gevallen herstelt de nierfunctie vaak helemaal terug naar normaal. Chronische nierschade daarentegen is sluipend en meestal blijvend. Hier is het doel niet om de kun je nierschade terugdraaien volledig te bereiken, maar om de achteruitgang te stoppen of te vertragen. Dat kan door de onderliggende oorzaken (zoals hoge bloeddruk of diabetes) onder controle te brengen en de nieren te ontlasten met een aangepaste leefstijl.

Wat zeggen je eGFR-waarden over je nierfunctie?

De geschatte glomerulaire filtratiesnelheid (eGFR) is de belangrijkste graadmeter. Deze waarde, uitgedrukt in ml/min/1,73m², geeft aan hoeveel milliliter bloed je nieren per minuut filteren. Een eGFR boven de 90 is normaal. Tussen 60 en 90 is er sprake van een lichte vermindering. Vanaf een eGFR lager dan 60 spreken artsen van een verminderde nierfunctie. Een eGFR onder de 15 wijst op nierfalen, waarvoor ^[3] dialyse of een transplantatie nodig is. De eGFR waarde verhogen is bij chronische schade niet altijd mogelijk, maar het stabiliseren van deze waarde is een realistische en belangrijke mijlpaal.

Zoutbeperking: de eerste stap naar een betere nierfunctie

Zout is de grootste boosdoener voor hoge bloeddruk, een belangrijke oorzaak van nierschade. De dagelijks aanbevolen hoeveelheid is maximaal 6 gram. Maar de meeste Nederlanders eten veel meer: de helft van de vrouwen krijgt meer dan 8 gram per dag binnen, bij mannen is dat zelfs meer dan 11 gram.^[4] Zoutbeperking is niet alleen effectief om de bloeddruk te verlagen, maar ook om de effectiviteit van bepaalde medicijnen (RAS-blokkers) te behouden.

Een kleine zoutbeperking heeft al duidelijke gunstige effecten, vooral bij diabetespatiënten met nierschade. Let op: maar liefst 84 procent van de zoutinname komt uit bewerkte producten zoals kaas, vleeswaren, sauzen en kant-en-klaarmaaltijden. Het verloren zoutvaatje is dus maar een klein deel van het probleem.

Medicijnen en supplementen: welke zijn veilig voor je nieren?

Sommige veelgebruikte medicijnen zijn verrassend schadelijk voor de nieren. Vooral NSAIDs (pijnstillers zoals ibuprofen, naproxen en diclofenac) vormen een risico. Het gebruik van deze middelen kan acute nierschade veroorzaken, waarbij de nierfunctie binnen 1 tot 3 dagen enorm kan verslechteren. ^[6] Dit risico is extra groot bij mensen met bestaande nierschade, hartfalen of levercirrose. Bespreek daarom altijd met je arts of een pijnstiller veilig is. Paracetamol daarentegen is over het algemeen wel veilig voor de nieren. Ook wees voorzichtig met vrij verkrijgbare supplementen en kruidenpreparaten - niet alles wat natuurlijk is, is ook onschadelijk voor de nieren.

Leefstijladviezen die je nierfunctie ondersteunen

Naast zoutbeperking zijn er meerdere pijlers die je niergezondheid bevorderen: een gezond gewicht, voldoende beweging en stoppen met roken. Overgewicht leidt tot een snellere achteruitgang van de nierfunctie.^[7] Roken daarentegen is niet alleen een risicofactor voor hart- en vaatziekten, maar zorgt ook direct voor een versnelde achteruitgang van de nierfunctie. Ook het drinken van voldoende vocht is belangrijk. Hoewel de precieze optimale hoeveelheid per persoon verschilt, helpt 1,5 tot 2 liter water per dag om afvalstoffen goed af te voeren en het risico op nierstenen te verlagen.

Het belang van een gezond gewicht en beweging

Overgewicht verhoogt de bloeddruk en het risico op diabetes - beide directe oorzaken van nierschade. Zelfs een bescheiden gewichtsverlies van 5 tot 10 procent kan al een significante verbetering van de bloeddruk en eGFR-waarden opleveren.^[8] Regelmatige beweging, zoals 30 minuten wandelen per dag, helpt niet alleen bij gewichtsbeheersing maar verlaagt ook direct de bloeddruk. Het enige wat je moet voorkomen, is intensieve inspanning tijdens extreme hitte of uitdroging, omdat dat de nieren extra kan belasten.

Wanneer moet je naar de huisarts? Signalen die je niet mag negeren

Nierschade is vaak een stille aandoening, maar er zijn wel signalen. Let op vermoeidheid zonder duidelijke oorzaak, gezwollen enkels of voeten door vochtophoping, veranderingen in de urinefrequentie, schuimende urine (wat kan wijzen op eiwitverlies) of een aanhoudende hoge bloeddruk. Mensen met diabetes, hoge bloeddruk, hart- en vaatziekten of een familiegeschiedenis van nierziekten hebben een verhoogd risico. Voor hen is het extra belangrijk om jaarlijks de nierfunctie te laten controleren met een eenvoudige bloed- en urinetest.

Wat kun je verwachten bij de huisarts? Een kijkje in de spreekkamer

De huisarts zal allereerst je bloeddruk meten en een bloedtest doen om je eGFR en creatininewaarden te bepalen. Ook wordt een urinetest gedaan om te kijken of er eiwitverlies is. Op basis van deze uitslagen wordt de ernst van de nierschade bepaald. Vervolgens kijkt de arts naar de onderliggende oorzaken, zoals diabetes of een hoge bloeddruk, en wordt een behandelplan opgesteld. Soms verwijst de huisarts je door naar een internist-nefroloog voor verdere behandeling. Wees niet bang om een lijstje met vragen mee te nemen - bijvoorbeeld over voeding, medicijnen en welke leefstijladvies nierschade het meeste effect hebben voor jouw specifieke situatie.

De kracht van een positieve mindset en kleine stappen

Nierfunctie verbeteren begint vaak met kleine, dagelijkse keuzes. Niet met drastische diëten of onrealistische doelen. Ik heb het zelf meegemaakt: toen bij een familielid chronische nierschade werd vastgesteld, voelde alles overweldigend. Het advies minder zout kwam aan als een vonnis.

Maar door samen etiketten te lezen, merkten we dat je na een paar weken vergeten zout niet eens meer mist. De eerste stap is de moeilijkste, maar na een maand wordt het een gewoonte. En die gewoonte - bijvoorbeeld elke dag een zoutbewuste maaltijd klaarmaken - kan de progressie van de nierschade met wel een derde vertragen. Geloof me, het is het waard.

Acute versus chronische nierschade: een overzicht

Om te begrijpen of je nierfunctie kan herstellen, is het essentieel om het verschil te kennen tussen acute en chronische nierschade. Hier zijn de belangrijkste kenmerken:

Acute nierschade (AKI)

• Ontwikkelt plotseling (binnen uren tot dagen) door uitdroging, infectie, medicijnen of een operatie.

• Bij wegnemen van de oorzaak kan de nierfunctie vaak volledig herstellen, afhankelijk van de ernst.

• Voldoende drinken bij ziekte, voorzichtig zijn met NSAID's bij uitdroging en bloeddruk onder controle houden.

• Gericht op de directe oorzaak: vocht toedienen, stoppen met schadelijke medicijnen of bestrijden van de infectie.

Chronische nierschade (CKD)

• Ontwikkelt langzaam (meestal jaren) door onderliggende aandoeningen zoals hoge bloeddruk, diabetes of erfelijke factoren.

• Meestal onomkeerbaar, maar achteruitgang is te vertragen of stoppen met de juiste behandeling en leefstijl.

• Leefstijladviezen (zoutarm, niet roken, gezond gewicht) en jaarlijkse controle van nierfunctie bij risicogroepen.

• Richt zich op het onder controle krijgen van bloeddruk, bloedsuiker (bij diabetes) en zoutbeperking. Soms medicatie zoals RAS-blokkers.

Hannekes reis: van acute nierschade naar herstel

Hanneke, een 58-jarige verpleegkundige uit Rotterdam, belandde op de spoedeisende hulp met ernstige uitdroging na een heftige maagvirus. Ze was suf, had al twee dagen niet geplast en haar bloedwaarden toonden een acuut nierfalen (eGFR van 45).

De eerste 24 uur was het afwachten. Ze kreeg infusen met vocht, maar omdat ze ook diabetes had, was de situatie extra complex. Haar artsen stopten tijdelijk met haar diabetesmedicatie en gaven paracetamol in plaats van de NSAID's die ze normaal tegen hoofdpijn gebruikte.

Na 48 uur begon haar nierfunctie weer op gang te komen. De eGFR steeg naar 60, vervolgens naar 80. Een week later was ze weer thuis, met de wijze les dat ze bij elke volgende ziekte extra goed moet drinken en nooit zomaar NSAID's mag gebruiken.

Drie maanden later is haar nierfunctie volledig hersteld (eGFR >90). 'Ik had nooit gedacht dat je nieren zó snel kunnen herstellen,' vertelt Hanneke. 'Maar ik schrok wel van hoe dichtbij nierfalen was. Nu heb ik een zoutmeter in de keuken liggen en let ik goed op mijn medicijngebruik.'