Is het strafbaar om iemand op te nemen?
Is het strafbaar om iemand op te nemen? Niet altijd
Twijfels over is het strafbaar om iemand op te nemen ontstaan snel in dagelijkse situaties. Onjuiste aannames over regels en gevolgen brengen juridische risicos met zich mee. Door de wettelijke kaders goed te begrijpen, voorkom je onnodige problemen en bescherm je jouw positie. Lees verder voor meer inzicht in deze situatie.
Is het strafbaar om iemand op te nemen in Nederland?
Of het strafbaar is om iemand op te nemen, hangt volledig af van de specifieke context en jouw eigen rol tijdens dat moment. Op grond van artikel 139a lid 1 Wetboek van Strafrecht is het heimelijk opnemen van een gesprek strafbaar als jij zelf geen deelnemer bent aan dat gesprek (en ook niet handelt in opdracht van een deelnemer).
Eerlijk gezegd schrikken veel mensen als ze dit horen, omdat iedereen denkt dat je altijd vooraf toestemming moet vragen. Toch ligt de grens in het Nederlandse strafrecht heel scherp bij deelname. Wanneer jij zelf actief meepraat - of dat nu aan de keukentafel is of tijdens een lastig overleg - mag je een gesprek opnemen zonder toestemming. Leg je echter stiekem een dictafoon onder de vergadertafel terwijl jij de kamer uitloopt om koffie te halen? Dan pleeg je een strafbaar feit.
Maar let op: er schuilt een grote juridische valkuil in wat je daarna met die opname doet, en daarover vertel ik je straks alles in de sectie over openbaar maken.
Wanneer is een gesprek opnemen strafbaar volgens de wet?
Het Wetboek van Strafrecht maakt een duidelijk onderscheid tussen verschillende locaties en communicatiemiddelen om te bepalen wanneer is een gesprek opnemen strafbaar. De wetgever kijkt daarbij naar de plek waar het gesprek plaatsvindt og of je zelf onderdeel uitmaakt van de communicatie.
Opnemen in een woning of besloten ruimte (Artikel 139a Sr)
In een woning, besloten lokaal of op een afgesloten erf geldt de zwaarste bescherming voor de persoonlijke levenssfeer. Wie daar met een technisch hulpmiddel opzettelijk een gesprek opneemt zonder zelf deelnemer te zijn - en zonder opdracht van een deelnemer - riskeert een gevangenisstraf van maximaal 6 maanden of een geldboete van de vierde categorie [2].
Zelden heb ik in de praktijk gezien dat mensen beseffen hoe snel een ruimte als besloten wordt aangemerkt. Een afgesloten kantoorruimte op het werk valt hier bijvoorbeeld al onder. Toen ik jaren geleden voor het eerst een jurist sprak over een zakelijk geschil, dacht ik ook dat een kantine op kantoor gewoon openbaar terrein was. Fout gedacht. Mijn hart zakte destijds even in mijn schoenen toen ik begreep hoe nauw dit luistert.
Gesprekken in de openbare ruimte (Artikel 139b Sr)
Voor gesprekken buiten een woning of besloten ruimte, zoals op straat, in een park of op een terras, geldt een iets lichter regime. Het heimelijk opnemen van derden op zulke plekken blijft verboden, maar die de maximumstraf bedraagt hier ten hoogste 3 maanden gevangenisstraf of een geldboete van de derde categorie.
Ook hier geldt weer dezelfde gouden regel: ben je zelf een van de gesprekspartners, dan is er strafrechtelijk niets aan de hand. Je luistert immers geen gesprek van anderen af, maar legt jouw eigen interactie vast.
Telefoongesprekken en online meetings (Artikel 139c Sr)
Bij communicatie op afstand via telefoon of internet kijkt de wet naar de vraag voor wie de gegevens bestemd zijn. Het heimelijk aftappen of opnemen van telecommunicatie die niet voor jou bedoeld is valt onder de strafrechtelijke bepalingen over telecommunicatie in het Wetboek van Strafrecht.
Bel je zelf met iemand, dan is dat gesprek wel degelijk voor jou bestemd. Je mag jouw eigen telefoongesprek of videovergadering dus straffeloos opnemen (zelfs als de ander van niets weet).
Stiekem gesprek opnemen als bewijs bij de rechtbank
In Nederlandse civiele procedures - zoals een arbeidsconflict of een ruzie over een aankoop - mag een stiekem gesprek opnemen bewijs rechtbank in de regel gewoon als bewijs worden gebruikt. Dit komt door de vrije bewijsleer uit artikel 152 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering, waarbij de rechter vrij is om elk aangeleverd bewijsmiddel te waarderen [5].
Veel mensen denken dat stiekem verkregen bewijs automatisch van tafel wordt geveegd, zoals je in Amerikaanse films vaak ziet. In werkelijkheid werkt dat in Nederland heel anders. De rechter kijkt vooral naar de waarheidsvinding en weegt dat belang af tegen de privacy van de andere partij. Alleen wanneer er sprake is van ernstige bijkomende omstandigheden - denk aan het structureel bespioneren in de privésfeer - zal een rechter de opname buiten beschouwing laten.
Toch is er een belangrijke nuance op de werkvloer. Hoewel een rechter jouw stiekeme opname van een functioneringsgesprek waarschijnlijk gewoon beluistert, kan het heimelijk opnemen de arbeidsrelatie wel ernstig verstoren. In sommige gevallen kan een werkgever dat aanvoeren als een breuk in het vertrouwen, wat weer gevolgen kan hebben voor de uitkomst van een ontslagzaak. Wees daar dus voorzichtig mee.
De grote valkuil: openbaar maken en de AVG
Hier komt de beloofde waarschuwing uit het begin van dit artikel: dat je een gesprek mag opnemen, betekent absoluut niet dat je het mag delen of publiceren. Zodra je een opname op sociale media plaatst, doorstuurt naar collegas of deelt in een groepsapp, schend je al snel het portretrecht of het recht op privacy van de ander.
Ik heb in de praktijk gezien dat mensen uit pure frustratie een audiofragment op internet gooiden om hun gelijk te halen. Dat pakte compleet verkeerd uit. Niet de oorspronkelijke dader, maar degene die het fragment online zette, moest uiteindelijk een schadevergoeding betalen wegens onrechtmatige daad. Houd opnames daarom strikt voor eigen gebruik of deel ze uitsluitend met je advocaat en de rechter.
Daarnaast speelt bij zakelijk gebruik de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) een grote rol. Een stem op een geluidsopname is namelijk een persoonsgegeven. Wanneer een bedrijf of leidinggevende gesprekken opneemt - bijvoorbeeld voor trainingsdoeleinden, het maken van notulen met kunstmatige intelligentie of bij een verzuimgesprek - gelden er strenge regels. De organisatie moet betrokkenen vooraf informeren en een geldige grondslag hebben, zoals een gerechtvaardigd belang of de uitvoering van een overeenkomst.
Belangrijke kanttekening: omdat wetgeving rondom privacy en arbeidsrecht afhankelijk is van alle omstandigheden van jouw specifieke dossier, is het altijd verstandig om bij een dreigend conflict eerst juridisch advies in te winnen voordat je opnames inzet.
Overzicht van de wettelijke regels per situatie
De regels en mogelijke sancties verschillen per locatie en jouw rol tijdens het gesprek.
Zelf deelnemer aan het gesprek (Privé)
In civiele zaken doorgaans toegestaan onder de vrije bewijsleer
Niet strafbaar (valt buiten het afluisterverbod van art. 139a-139c Sr)
Verboden zonder zwaarwegend belang wegens schending van de privacy
Nee, je hoeft dit vooraf niet te melden aan de andere partij
Geen deelnemer (Besloten ruimte - Art. 139a Sr)
Onrechtmatig verkregen; wordt door de rechter sneller uitgesloten
Strafbaar als verboden afluisteren in een woning, erf of besloten lokaal
Alleen toegestaan als je handelt in opdracht van een directe deelnemer
Maximaal 6 maanden gevangenisstraf of een geldboete van de vierde categorie
Geen deelnemer (Telecommunicatie - Art. 139c Sr)
Zeer hoge drempel; vormt een zware inbreuk op het telecommunicatiegeheim
Strafbaar aftappen van telefoon- of internetverkeer dat niet voor jou is
Opnemen door of in opdracht van de houder van de aansluiting (onder AVG-voorwaarden)
Maximaal 2 jaar gevangenisstraf of een geldboete van de vierde categorie
Het verschil tussen rechtmatig handelen en een strafbaar feit zit bijna altijd in de vraag of je zelf onderdeel bent van het gesprek. Zodra je als buitenstaander opneemt of een opname publiekelijk deelt, begeef je je op juridisch glad ijs.Het vergeten opnameapparaat op kantoor
Jeroen, een projectmanager van 38 jaar in Utrecht, zat midden in een hooglopend conflict met zijn teamleider over een beloofde promotie. Hij was bang dat toezeggingen tijdens het volgende overleg weer zouden worden ontkend.
Vlak voor het gesprek legde hij zijn telefoon met draaiende opname-app op tafel, maar hij werd onverwacht weggeroepen naar de receptie. Zijn telefoon bleef op tafel liggen terwijl de teamleider en een HR-medewerker onderling vertrouwelijke zaken bespraken.
Toen Jeroen terugkwam en het bestand later beluisterde, realiseerde hij zich zijn fout: hij was tijdens dat deel geen deelnemer geweest. Omdat het een besloten kantoorruimte betrof, viel dit onder strafbaar afluisteren volgens artikel 139a Sr.
Hij besloot de opname direct te wissen en bij het volgende gesprek openlijk te vragen of hij aantekeningen mocht maken. Daarmee voorkwam hij een aangifte en hield hij zijn juridische positie zuiver.
De stiekeme opname tijdens een slechtnieuwsgesprek
Sanne, een 29-jarige marketeer in Rotterdam, voelde dat haar werkgever aanstuurde op een ontslag zonder goede reden. Ze sliep slecht van de spanning en besloot haar telefoon in haar jaszak aan te zetten tijdens een gesprek met de directeur.
In eerste instantie twijfelde ze of ze het fragment in een groepsapp met oud-collega's zou delen om haar kant van het verhaal te laten horen. Haar handen trilden toen ze op de verzendknop wilde drukken.
Na overleg met een arbeidsjurist bedacht ze zich net op tijd. De jurist legde uit dat delen op sociale media of in apps een privacyschending oplevert, terwijl de opname zelf wel legaal was gemaakt omdat Sanne deelnam aan het gesprek.
Uiteindelijk gebruikte Sanne het fragment uitsluitend in de onderhandeling via haar advocaat. De werkgever schrok van de letterlijke citaten en bood binnen 2 weken een aanzienlijk betere vaststellingsovereenkomst aan.
Volgende gerelateerde info
Mag je een gesprek opnemen zonder toestemming van de ander?
Ja, dat mag in Nederland zolang je zelf deelnemer bent aan het gesprek. Je hoeft de andere partij vooraf niet te vertellen dat de opname loopt en je hebt geen toestemming nodig. Wel gelden er voor bedrijven en werkgevers aanvullende informatieplichten vanuit de AVG.
Wanneer is een gesprek opnemen strafbaar?
Een gesprek opnemen is strafbaar wanneer je zelf geen deelnemer bent en ook niet in opdracht van een deelnemer handelt. Dit wordt gezien als verboden afluisteren of aftappen op grond van de artikelen 139a, 139b en 139c van het Wetboek van Strafrecht.
Mag ik een stiekeme geluidsopname gebruiken als bewijs bij de rechter?
In civiele rechtszaken en arbeidsgeschillen wordt een stiekeme opname door een deelnemer meestal gewoon als bewijs toegelaten. De rechter vindt het achterhalen van de waarheid doorgaans belangrijker dan het feit dat de opname heimelijk is gemaakt, tenzij er sprake is van een buitensporige privacyschending.
Mag ik een opgenomen gesprek op internet of sociale media plaatsen?
Nee, het openbaar maken van een heimelijk opgenomen gesprek is vrijwel altijd onrechtmatig. Hoewel het maken van de opname als deelnemer niet strafbaar is, schend je met publicatie het recht op privacy van de andere spreker en riskeer je een civiele schadeclaim.
Belangrijke begrippen
Deelname is de doorslaggevende grensZolang je zelf actief deelneemt aan een fysiek gesprek of telefoongesprek, is het opnemen daarvan in Nederland niet strafbaar, ook niet zonder medeweten van de ander.
Afluisteren van derden levert hoge straffen opHet heimelijk opnemen van gesprekken waar je zelf niet bij bent, is strafbaar en kan leiden tot gevangenisstraffen. [6]
Bewijswaarde verschilt van publicatierechtJe mag een eigen opname meestal wel inbrengen als bewijs bij de civiele rechter, maar het delen op sociale media of met derden is onrechtmatig wegens privacyschending.
Kruisverwijzingen
- [2] Omgevingsweb - Wie daar met een technisch hulpmiddel opzettelijk een gesprek opneemt zonder zelf deelnemer te zijn - en zonder opdracht van een deelnemer - riskeert een gevangenisstraf van maximaal 6 maanden of een geldboete van de vierde categorie.
- [5] Llmlegal - Dit komt door de vrije bewijsleer uit artikel 152 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering, waarbij de rechter vrij is om elk aangeleverd bewijsmiddel te waarderen.
- [6] Wedo-legal - Het heimelijk opnemen van gesprekken waar je zelf niet bij bent, is strafbaar en kan leiden tot gevangenisstraffen.
- Hoe krijg ik zilvervisjes uit mijn bed?
- Hoe klantenkaarten toevoegen aan Wallet?
- Hoe kun je zorgen dat bepaalde zoekresultaten verwijderd worden?
- Wat kun je doen tegen een concurrentiebeding?
- Hoe test je of je haar gezond is?
- Hoeveel verdient een zelfstandige tandarts netto?
- Wat moet je doen als je saus te dun is?
- Hoe lock je je pc?
- Waarom moet ik vaak plassen na een paniekaanval?
- Wat wordt er verrekend bij verkoop van een huis?
Reageer op het antwoord:
Bedankt voor je feedback! Je reactie helpt ons enorm om de antwoorden in de toekomst te verbeteren.