Wat valt onder een onrechtmatige daad?

Wat valt onder een onrechtmatige daad? Voorwaarden

De onrechtmatige daad vormt een juridisch vraagstuk rondom aansprakelijkheid en schadevergoeding bij onrechtmatig handelen. Het begrijpen van de wettelijke vereisten helpt om financiële risicos te vermijden en de juiste stappen te zetten bij wat valt onder een onrechtmatige daad.

Wat valt onder een onrechtmatige daad en wanneer is er sprake van aansprakelijkheid?

Een onrechtmatige daad volgens artikel 6:162 van het Burgerlijk Wetboek is een handeling of het nalaten daarvan waarmee je iemand anders schade toebrengt, zonder dat er sprake is van een contract. De wettelijke definitie bepaalt dat de dader bij een volwaardige schending verplicht is de opgelopen schade volledig te vergoeden. Of een situatie hier daadwerkelijk onder valt, kan echter sterk afhankelijk zijn van de specifieke feiten en de maatschappelijke context.

Het leerstuk van de onrechtmatige daad vormt de absolute basis van het Nederlandse aansprakelijkheidsrecht. In de juridische praktijk blijkt dat schadeclaims wegens onrechtmatig handelen een gigantisch deel van alle civiele procedures beslaan. Dit komt omdat de wet een vangnet biedt voor situaties waarin burgers of bedrijven elkaar schade berokkenen buiten elke contractuele relatie om. Zonder dit vangnet zou het verhalen van schade door alledaagse ongelukken of bewuste misdragingen onmogelijk zijn.

Wanneer is sprake van onrechtmatige daad? De vijf strikte eisen

Om juridisch succesvol een schadevergoeding te eisen op grond van artikel 6:162 BW, moet er voldaan worden aan vijf cumulatieve voorwaarden. Dit betekent dat als er ook maar één criterium ontbreekt, de hele claim direct strandt. Veel slachtoffers denken ten onrechte dat alleen het hebben van schade voldoende is om de tegenpartij aansprakelijk te stellen. Dat is een misvatting.

De bewijslast ligt in principe volledig bij het slachtoffer dat de schadevergoeding eist. De vijf wettelijke criteria waar je aan moet voldoen zijn: Onrechtmatige gedraging: De actie of het stilzitten valt onder een inbreuk op een recht, een strijd met een wettelijke plicht, of strijd met het ongeschreven recht.

Toerekenbaarheid: De daad kan de dader worden verweten via schuld, of komt volgens de wet of verkeersopvattingen voor zijn risico. Schade: Er moet aantoonbare vermogensschade (materiële schade) of ander nadeel (immateriële schade zoals smartengeld) zijn geleden.

Causaal verband: Er moet een direct logisch en causaal verband bestaan tussen de onrechtmatige gedraging en de opgelopen schade. Relativiteit: De geschonden norm moet specifiek bedoeld zijn om te beschermen tegen de specifieke schade die het slachtoffer nu heeft geleden.

Juridische analyses van schadeclaims laten zien dat een deel van de afgewezen claims strandt op het ontbreken van een waterdicht causaal verband. Het is dus niet genoeg dat er een fout is gemaakt en dat er schade is. Je moet zwart-op-wit kunnen aantonen dat de schade zonder die specifieke fout absoluut niet zou zijn ontstaan.

De diepte in met gevaarszetting en de Kelderluik-criteria

Gevaarszetting valt onder de categorie handelen in strijd met hetgeen volgens ongeschreven recht in het maatschappelijk verkeer betaamt. Het creates een risico dat groter is dan van een normaal mens verwacht mag worden. Maar wanneer sprake van onrechtmatige daad is in een gevaarlijke situatie nu echt onrechtmatig? Hiervoor kijken juristen altijd naar de wereldberoemde criteria uit het Kelderluik-arrest.

Bij het beoordelen van gevaarszetting spelen vier specifieke wegingsfactoren een cruciale rol. Ten eerste de mate van waarschijnlijkheid waarmee de onoplettendheid van de ander kan worden verwacht. Ten tweede de kans dat uit deze onoplettendheid ongevallen ontstaan. Ten derde de ernst van de gevolgen die daarvan het resultaat kunnen zijn. Ten slotte wordt er kritisch gekeken naar de mate van bezwaarlijkheid van het nemen van voorzorgsmaatregelen om het gevaar af te wenden.

In de praktijk blijkt dat rechters in veel van de gevaarszettingszaken oordelen dat de aangesproken partij eenvoudige voorzorgsmaatregelen had moeten nemen. Een simpel waarschuwingsbordje of een kleine afzetting kost vaak weinig moeite, maar voorkomt wel ernstige ongevallen. Als dergelijke simpele maatregelen achterwege blijven, is de kans op een succesvolle aansprakelijkstelling wegens onrechtmatige daad bijzonder groot.

Onrechtmatige daad voorbeelden uit de dagelijkse praktijk

De onrechtmatige daad betekenis wordt pas echt duidelijk wanneer we kijken naar alledaagse voorbeelden binnen de verschillende wettelijke categorieën. Inbreuk op andermans eigendom is wellicht de meest zichtbare vorm. Denk hierbij aan het vernielen van andermans spullen, zoals het per ongeluk intrappen van de ruit van de buren tijdens het voetballen, of het online verspreiden van privéfotos zonder toestemming.

Verkeersovertredingen vormen een andere omvangrijke groep. Als je door rood licht rijdt of geen voorrang verleent terwijl dat wel moest, handel je in strijd met een wettelijke plicht. Ontstaat hierdoor een aanrijding, dan ben je direct aansprakelijk voor de blikschade en het eventuele letsel. Ook immateriële schade valt hieronder. Smartengeld uitkeringen voor psychisch leed of chronische pijn na verkeersongevallen zijn de afgelopen tien jaar aanzienlijk gestegen in Nederland.

Wat is geen onrechtmatige daad? Uitzonderingen en rechtvaardigingsgronden

Niet elke schadelijke handeling is automatisch onrechtmatig, want de wet kent een aantal belangrijke rechtvaardigingsgronden. Als er een geldige rechtvaardigingsgrond aanwezig is, wordt het onrechtmatige karakter van de gedraging volledig weggenomen. De dader is dan in principe niet meer verplicht om de schade te vergoeden, hoe vervelend de situatie voor het slachtoffer ook is.

Wat is geen onrechtmatige daad in zo'n scenario? De bekendste rechtvaardigingsgronden zijn overmacht, noodweer (zelfverdediging) en het handelen ter uitvoering van een wettelijk voorschrift. Denk bij dat laatste aan een politieagent die met een geldig bevel een deur openbreekt. De schade aan de deur is in dat geval niet onrechtmatig veroorzaakt. Ook een sporter die binnen de normale regels van het spel een sliding inzet waarbij een tegenstander geblesseerd raakt, handelt meestal niet onrechtmatig. Dit valt onder het verhoogde risico van sport- en spelsituaties.

Stappenplan: Hoe stel je iemand aansprakelijk voor schade?

Als je schade hebt geleden door toedoen van een ander, moet je direct actie ondernemen om je rechten veilig te stellen. De allereerste juridische stap is het formeel aansprakelijk stellen van de tegenpartij. Dit doe je door middel van een schriftelijke aansprakelijkstellingsbrief, waarin je de situatie helder uiteenzet.

Het succesvol doorlopen van een schadeclaim vereist een strakke aanpak: 1. Verzamel direct al het bewijsmateriaal, zoals fotos van de situatie, getuigenverklaringen en politierapporten. 2. Breng de schade nauwkeurig in kaart met behulp van offertes, reparatienotas en medische dossiers. 3. Schrijf een formele aansprakelijkstellingsbrief waarin je de artikel 6 162 bw voorwaarden expliciet onderbouwt. 4. Verstuur de brief altijd aangetekend naar de dader en bewaar zelf een kopie inclusief het verzendbewijs. 5. Geef de tegenpartij een redelijke termijn van veertien dagen om schriftelijk te reageren op jouw claim.

In de praktijk wordt een aanzienlijk deel van de particuliere schadeclaims na een onrechtmatige daad direct onderling of via de aansprakelijkheidsverzekering (AVP) opgelost. Mocht de tegenpartij de aansprakelijkheid echter glashard afwijzen of weigeren te betalen, dan is het raadplegen van een jurist of het starten van een procedure bij de kantonrechter de onvermijdelijke volgende stap.

Het verschil tussen onrechtmatige daad en contractbreuk

Onrechtmatige daad (Artikel 6:162 BW)

Er is vooraf GEEN overeenkomst of contract nodig tussen het slachtoffer en de dader

Inbreuk op een recht, schending van een wet, of handelen tegen ongeschreven recht

Gebaseerd op de wet en algemene maatschappelijke zorgvuldigheidsnormen

Wanprestatie / Contractbreuk (Artikel 6:74 BW)

Er moet sprake zijn van een bestaande contractuele relatie tussen beide partijen

Het niet, niet tijdig of niet deugdelijk nakomen van de gemaakte contractafspraken

Gebaseerd op afspraken die specifiek zijn vastgelegd in een contract of overeenkomst

Houd de claims realistisch: Het verhaal van Thomas en de openstaande ladder

Thomas, een 34-jarige logistiek medewerker uit Utrecht, liep een zware hersenschudding op toen hij in de lokale supermarkt struikelde over een onbeheerde ladder die een monteur midden in het gangpad had achtergelaten. Thomas was gefrustreerd en eiste direct een enorme schadevergoeding via een online voorbeeldbrief.

Zijn eerste poging mislukte jammerlijk. De verzekeraar wees de claim direct af omdat Thomas een astronomisch bedrag aan smartengeld eiste zonder medische onderbouwing, en hij bovendien geen bewijs had dat de ladder daar al langere tijd onbeheerd stond.

Na weken van frustratie besloot hij het anders aan te pakken. Hij vroeg camerabeelden op bij de supermarkt en verzamelde schriftelijke verklaringen van twee medeshoppers die het incident hadden gezien en bevestigden dat er geen waarschuwingsbordjes stonden.

Met dit concrete bewijs, gebaseerd op de Kelderluik-criteria, stelde hij de supermarkt opnieuw aansprakelijk. De verzekeraar ging overstag en vergoedde uiteindelijk zijn misgelopen inkomsten van 2.400 euro en een reëel smartengeld van 500 euro binnen twee maanden.