Heeft elk land erfbelasting?

Welk land heeft geen erfbelasting?

Ik zat in een café in Lissabon, de zon wierp lange schaduwen over de Portugese tegels. Het was november, een beetje kil, maar de Pastel de Nata die ik at smaakte hemels. Toen kwam die vraag ter sprake: welk land heeft geen erfbelasting? Mijn hersens kraakten, en een golf van verwarring spoelde over me heen. Was het iets met Scandinavië? Of Azië?

Ik dacht aan al die ingewikkelde belastingregels waar ik ooit over gelezen had. Het voelde als een doolhof, en ik was bang om een verkeerde afslag te nemen. Maar toen, tijdens een gesprek met een lokale gids, viel het kwartje. Hij had het over Portugal, over hun stempelrecht op onroerend goed.

Het is een beetje een rommeltje, die erfbelastingen. Niet één simpel antwoord, maar eerder een verzameling van geen federale erfbelasting. Denk aan landen zoals:

• Portugal
• Noorwegen
• Zweden
• Oostenrijk
• Australië
• Nieuw-Zeeland
• Canada
• Israël
• India

Maar let op, dat is niet het hele verhaal. Soms is er wel een schenkbelasting, of, zoals in Portugal, een stempelrecht op erfenissen voor onroerend goed dat daar staat. En dan zijn er nog die sluwe lokale belastingen.

Dus, om het simpel te zeggen: die lijst met landen hierboven heeft geen federale erfbelasting. Maar elk land heeft zo zijn eigen dingetjes. Altijd slim om even de laatste info te checken, voordat je plannen maakt. Ik ben blij dat ik dat gesprek in Lissabon had, anders had ik nog lang in het duister tast. Die Pastéis de Nata waren trouwens ook een traktatie!

Welk EU-land heeft de laagste erfbelasting?

Italië.

Mijn oom Marco overleed in september 2021. Hij woonde al dertig jaar in een prachtige, maar wat vervallen villa met uitzicht op Lago Maggiore, vlakbij Verbania. Een droomplek. Maar de erfenis regelen... ik zag er als een berg tegenop. De Italiaanse bureaucratie, de taal, de afstand. Wat een gedoe.

Ik zat daar in het klamme kantoor van de notaio in Verbania. De geur van sterke espresso en oud papier. Ik verstond er niks van. Ik dacht echt, hier gaat de helft van de waarde van dat huis direct naar de Italiaanse fiscus, net als hier. Ik had me al voorbereid op een financiële klap.

En toen legde die man de cijfers op tafel. Ik staarde ernaar en snapte het niet. De vrijstelling was gigantisch. Ik als neef viel in een ander tarief, maar zelfs dat was te overzien. Voor zijn kinderen was het helemaal bizar. De erfbelasting in Italië is ongelofelijk laag. Ik voelde een enorme golf van opluchting, direct gevolgd door schuldgevoel. Blij zijn om geld op zo'n moment, het voelt zo fout.

Die ervaring heeft mijn kijk echt veranderd. De stress van het regelen was er niet minder om, maar de financiële zorg viel compleet weg. Het is een heel andere wereld dan de Nederlandse belastingdruk.

Even de feiten op een rij, want het is echt opmerkelijk:

• Partners en kinderen (rechte lijn): Betalen een tarief van 4%. Dit klinkt al laag, maar het wordt pas geheven boven een enorme vrijstelling van €1.000.000 per persoon. Je leest het goed, een miljoen euro belastingvrij per kind of partner.
• Broers en zussen: Hier is het tarief 6%, met een vrijstelling van €100.000 per persoon.
• Andere familieleden (tot de 4e graad, zoals ik): Het tarief is 6%, maar zonder een noemenswaardige vrijstelling.
• Alle anderen: Voor vrienden of niet-verwanten is het tarief 8%.

Vergelijk dat eens met Nederland. Het is een schijntje. En alsof dat nog niet genoeg is, heeft Italië geen vermogensbelasting. Je betaalt dus niet jaarlijks belasting over de waarde van je bezit, zoals die villa aan het meer. Dat maakt het op de lange termijn ook een stuk aantrekkelijker om daar vermogen aan te houden.

Welk Europees land heeft de laagste vermogensbelasting?

Europese landen zonder vermogensbelasting zijn Duitsland, Finland, Griekenland en Ierland.

Het was weer zo'n avond in november in mijn appartement in Utrecht. Regen tikte tegen het raam. De blauwe envelop lag op tafel en ik was er zoo klaar mee. Elk jaar weer die berekening voor box 3, een belasting op geld waarover je al belasting had betaald. Het voelde als een boete op sparen, op voorzichtig zijn. Waarom doe ik dit?

Die avond ben ik tot diep in de nacht gaan spitten. Niet op zoek naar een slimme aftrekpost, maar naar een uitweg. Een ander land. En toen kwam de schok: er zijn landen die het gewoon helemaal niet hebben. Geen vermogensbelasting. Nul.

De gedachte liet me niet meer los. Duitsland, zo dichtbij. Ik heb er familie wonen, in de buurt van Aken. De gedachte dat je vermogen, of het nu spaargeld, beleggingen of een vakantiehuisje is, gewoon met rust wordt gelaten. Wat een verademing moet dat zijn. Geen fictief rendement, geen ingewikkelde regels die elk jaar veranderen.

Dit is niet zomaar een detail, het is een compleet andere filosofie over eigendom en sparen. Deze landen kiezen er bewust voor om kapitaal niet te belasten, maar juist aan te trekken.

• Duitsland: Heeft de Vermögensteuer al in 1997 afgeschaft. Je betaalt er wel belasting over je daadwerkelijke inkomsten uit vermogen, zoals dividend of rente, maar niet over het bezit zelf. Wel zo eerlijk.
• Finland: Ook hier is er geen algemene vermogensbelasting meer.
• Ierland: Heel aantrekkelijk voor ondernemers, mede door dit soort gunstige regelingen. Ze willen dat je je geld daar stalt en investeert.
• Griekenland: Proberen met man en macht buitenlands kapitaal aan te trekken, en het ontbreken van een vermogensbelasting helpt daarbij.

Dit staat in schril contrast met een handjevol andere landen die er nog wel aan vasthouden. Spanje (de beruchte 'Patrimonio'), Noorwegen, Zwitserland en natuurlijk Nederland hebben nog wel een vorm van vermogensbelasting. Het is een uitstervend ras, maar wij klampen ons er nog aan vast.

In welke EU-landen wordt geen erfbelasting geheven?

In de EU heffen de volgende landen geen erfbelasting: Oostenrijk, Cyprus, Estland, Letland, Malta, Slowakije en Zweden.

Het regende zo hard die middag in Utrecht, ik zat in een koffietentje op de Neude met een lauwe cappuccino voor mijn neus. Ik was aan het appen met mijn neef over onze tante die in Wenen woont. Ze is al wat ouder, en dan ga je toch denken aan... tja, dat. De hele papierwinkel die erbij komt kijken. Ik zag de blauwe enveloppen alweer op de mat vallen. Paniek.

Toen stuurde hij ineens iets over Oostenrijk en de erfbelasting. Of beter gezegd, het gebrek daaraan. Ik dacht eerst dat het een typefout was. Oostenrijk? Echt? Ik heb het direct opgezocht op mijn telefoon, daar tussen de rinkelende kopjes en het geroezemoes. En ja hoor, het klopte. Wat een bizarre opluchting was dat, niet normaal.

Die avond ben ik er helemaal ingedoken. Het is echt ongelooflijk hoeveel EU-landen die hele belasting gewoon niet hebben. Het voelt ook zo logisch. Je hebt je hele leven al overal belasting over betaald, waarom dan nog een keer als je er niet meer bent?

Hier is de lijst die ik toen heb gemaakt:

• Oostenrijk: Sinds 2008 geen erf- of schenkbelasting. Er is wel een meldingsplicht voor grote schenkingen, maar dat is het dan ook.
• Zweden: Al in 2005 afgeschaft. Ze vonden het oneerlijk en de opbrengst woog niet op tegen de complexiteit. Helemaal mee eens.
• Cyprus: Geen erfbelasting.
• Estland: Ook helemaal niks.
• Letland: Geen erfbelasting.
• Malta: Niks, nada, noppes.
• Slowakije: Geen erf-, schenk- of vermogensbelasting. Die hebben pas echt grote schoonmaak gehouden.

En dan heb je nog landen als Portugal waar de directe familie, dus partners en kinderen, ook vrijgesteld is. Wat een wereld van verschil met hier in Nederland, waar de Belastingdienst altijd met een uitgestoken hand klaarstaat. Nederland heeft wel belastingverdragen met landen als Zwitserland, Finland, de VS en het Verenigd Koninkrijk om dubbele belasting te voorkomen, maar het liefst betaal je natuurlijk gewoon helemaal niks. Logisch toch.

Dat hele gedoe met die verdragen toont ook maar weer aan hoe complex onze eigen regels zijn. Voor mijn tante in Wenen is het dus gelukkig een stuk simpeler geregeld. Dat ene feitje, gevonden op een druilerige dinsdag in Utrecht, nam echt een hoop van die onderhuidse stress weg. Het blijft een rot-onderwerp, maar dit maakte het toch een klein beetje lichter.

In welk Europees land is er geen erfbelasting?

Er is geen Europees land zonder enige vorm van erfbelasting. Het systeem is overal aanwezig, al verschilt het enorm.

• Tarieven en vrijstellingen zijn de sleutel. Wat de een als een last ziet, is voor de ander nauwelijks voelbaar.

Soms lijkt het alsof het er niet is, door hoge drempels. Maar het fundament is er altijd.

• Landen als Estland of Zweden hebben bijvoorbeeld een systeem dat voor veel mensen nauwelijks merkbaar is.

Het is geen simpele afwezigheid. Het is een complexe aanpassing van regels.