Wat mag een leidinggevende niet doen?

Grenzen op het werk: wat mag een leidinggevende niet doen?

Pff, grenzen op het werk. Dat is echt een ding, hè. Als leidinggevende kun je veel vragen, maar niet alles. Je voelt soms gewoon dat er iets niet klopt, die knoop in je maag.

Ik herinner me nog levendig hoe m'n toenmalige chef, in dat kantoortje in Den Haag, begin 2020, altijd zo curieus was over m'n weekenden. Wat ik écht deed, met wie. Dat raakte me diep. Je uithoren over persoonlijke zaken, dat mag dus echt niet.

En die vragen over m'n gezondheid, altijd maar polsen of ik wel fit genoeg was na een griepje. Zo dichtbij, te dichtbij, vind ik.

Of die keer dat iemand me vroeg naar een kinderwens, in april 2021, in dat techbedrijfje in Amsterdam. M'n keel snoerde zich dicht. Zoiets hoort niet thuis in een professionele setting, die keuze is aan mij.

Je mailbox uitpluizen of je browsegeschiedenis natrekken, dat is een grens die ze absoluut niet mogen overschrijden. Dat is echt spionage, heel duidelijk.

Die periode dat ze me structureel ander werk gaven dan afgesproken, voelde zo oneerlijk. Ik was aangenomen voor iets specifieks, en dan zat ik maandenlang dingen te doen die totaal niet bij mijn functie hoorden. Dat gaf zo'n gevoel van waardeloosheid.

En je loon achterhouden? Dat is gewoon diefstal. Punt uit. Dat heb ik gelukkig nooit meegemaakt, maar de gedachte alleen al.

Ontslag zonder geldige reden is ook buiten alle perken. Ik zag een collega in Antwerpen, rond 2019, opeens z'n spullen pakken zonder uitleg. Zo abrupt, zo onrechtvaardig. Pesten of intimideren, nee, dat is ontoelaatbaar. Een veilige werkplek is een recht.

Hoe herken je een slechte leidinggevende?

Die ene keer, het was een broeierige junidag in 2019, zat ik vast in een vergadering die voelde als een eeuwigheid. Mijn toenmalige manager, laten we hem Gerrie noemen, begon de presentatie met een tirade over hoe niemand zijn best deed. Hij schreeuwde bijna dat we allemaal lui waren. Ik voelde mijn maag omkeren.

Gerrie had een talent voor het negeren van goede ideeën. Als je iets voorstelde, wuifde hij het weg of deed hij alsof hij je niet gehoord had. Hij gaf nooit complimenten, ook al had je keihard gewerkt aan een project. Het enige wat je hoorde was kritiek.

De sfeer op kantoor was daardoor constant gespannen. Mensen waren bang om fouten te maken, maar ook bang om überhaupt iets te zeggen. Ik zag collega's letterlijk in elkaar krimpen als Gerrie hun werk besprak. Het was gewoon vreselijk om aan te zien.

Wat me het meest irriteerde, was dat Gerrie nooit zijn eigen fouten erkende. Als er iets misging, was het altijd de schuld van iemand anders. Hij draaide de situatie altijd zo dat hij zelf perfect was en wij allemaal falend. Een typisch voorbeeld was toen een belangrijke deadline gemist werd; hij gaf de administratie de schuld, terwijl hij zelf de eindverantwoordelijke was.

Een simpele "dank je wel" of "goed gedaan" zat er nooit in. Het voelde alsof hij vond dat we er toch alleen maar waren om zijn bevelen op te volgen. Die constante afwezigheid van waardering vrat aan je motivatie. Ik kwam thuis met een loodzwaar gevoel, keer op keer.

Slechte leidinggevenden:

• Geven weinig tot geen erkenning. Ze vergeten te zeggen dat je goed bezig bent.
• Vertonen intimiderend of denigrerend gedrag. Schelden, schreeuwen of constant kritiek geven hoort erbij.
• Bieden weinig steun en constructieve hulp. Je staat er alleen voor.
• Kunnen hun eigen blunders niet toegeven. De schuld ligt altijd bij een ander.
• Vergeten structureel te bedanken. Een simpele uiting van waardering is te veel gevraagd.

Wat is grensoverschrijdend gedrag bij een leidinggevende?

Grensoverschrijdend gedrag door een leidinggevende is elke handeling die de professionele en persoonlijke grenzen van een medewerker schendt, resulterend in psychologische, emotionele of fysieke schade.

Het cruciale element hier is het machtsonevenwicht. Wanneer een collega iets onprettigs doet, is de dynamiek anders. Een leidinggevende heeft echter directe invloed op je carrière, je inkomen en je dagelijkse werkplezier. Deze asymmetrische relatie maakt elke grensoverschrijding exponentieel zwaarder. Macht onthult vaak de ware aard van een persoon.

De manifestaties zijn divers en lang niet altijd zo openlijk als men zou denken.

• Psychologische en emotionele manipulatie: Dit is de meest verraderlijke vorm. Denk aan gaslighting, waarbij je aan je eigen geheugen en realiteit gaat twijfelen. Of het publiekelijk ondermijnen van je prestaties, vaak verpakt als 'constructieve feedback'.
• Inbreuk op de persoonlijke sfeer: Dit omvat het stellen van ongepaste vragen over je privéleven, maar ook de verwachting dat je altijd bereikbaar bent. Ik herinner me een manager bij een marketingbureau die 's avonds laat appjes stuurde en een onmiddellijk antwoord verwachtte. Dat is geen betrokkenheid, dat is een inbreuk.
• Micro-agressies en uitsluiting: Subtiele, vaak onbewuste opmerkingen of handelingen die denigrerend zijn. Een 'grapje' over iemands leeftijd, afkomst of geslacht. Of het systematisch negeren van iemands inbreng tijdens vergaderingen.
• Agressie en intimidatie: Dit is de meest zichtbare vorm. Schreeuwen, met deuren slaan, of dreigen met ontslag om een doel te bereiken.

Het effect is een totale erosie van psychologische veiligheid. Een medewerker durft geen risico's meer te nemen, geen fouten toe te geven of creatieve ideeën voor te stellen. De focus verschuift van presteren naar overleven. De schade die een leidinggevende aanricht, is dus niet alleen persoonlijk, maar treft de hele organisatiecultuur. Het vergiftigt de bron.

Wat moet je niet doen als leidinggevende?

Die keer op de Grote Markt in Groningen, de zon scheen fel op het oude stadhuis. Ik had net een slechtnieuwsgesprek gehad met mijn toenmalige manager. Hij begon over mijn privéleven, mijn relatie. Ik voelde me zo ongemakkelijk, alsof de grond onder mijn voeten wegzakte.

• Niet vragen naar privézaken. Je baas hoeft echt niet te weten of je net een relatiebreuk hebt gehad of dat je moeite hebt met de hypotheek. Dat is jouw zaak, geen werkgerelateerde informatie.

Het voelde alsof hij constant mijn gedrag analyseerde. Ik begon me af te vragen of hij mijn lunchkeuzes ook al registreerde. Die constante twijfel, dat is het ergste.

• Niet polsen naar je gezondheid. Tenzij het relevant is voor je werk, zoals een tijdelijke beperking die aanpassingen vraagt, hoeft je manager geen details over je medische toestand te weten.

En die ene keer, die vervelende vraag over kinderwensen. Ik was nog jong en dat gesprek voelde zo misplaatst. Het is pure speculatie en kan enorm druk leggen op je beslissingen.

• Niet vragen naar een kinderwens. Dit is een zeer persoonlijke keuze en heeft niets te maken met je professionele prestaties.

Later, toen ik mijn laptop aan het opruimen was, zag ik dat er een programma draaide dat mijn activiteiten logde. Het gevoel van inbreuk op mijn privacy was overweldigend. Ik voelde me bekeken.

• Niet je mailbox uitpluizen of browsegeschiedenis natrekken. Dit is een ernstige schending van je privacy. Tenzij er een duidelijke, gerechtvaardigde reden is (bv. verdenking van fraude), mag een werkgever dit niet zomaar doen.

Het gebeurde een paar keer achter elkaar. Steeds weer kreeg ik die 'speciale' klusjes, terwijl anderen de interessantere projecten deden. Het voelde alsof ik aan de kant werd geschoven.

• Niet structureel ander werk geven. Als je taken opeens structureel veranderen zonder duidelijke reden of gesprek, kan dit duiden op het wegwerken of op een verkeerde beoordeling.

Dat salaris, dat kwam er gewoon niet. Elke keer weer een excuus. Dat wachten, dat onzekere gevoel, het sloopt je. Je werkt hard, en dan dit.

• Niet je loon achterhouden. Loon is je recht, verdiend werk. Dit achterhouden zonder gegronde juridische reden is illegaal en uitbuitend.

Die ontslagbrief, daar stond geen enkele geldige reden in. Ik had het gevoel dat ze gewoon van me af wilden. Het is vernederend en schokkend.

• Niet ontslaan zonder geldige reden. Werknemers hebben rechten. Een ontslag moet juridisch onderbouwd zijn, anders is het onrechtmatig.

En dan was er die constante kritiek, de kleine pesterijtjes, de scherpe opmerkingen. Het maakte dat ik elke dag met tegenzin naar mijn werk ging. Die sfeer was vergiftigd.

• Niet pesten of intimideren. Een veilige werkomgeving is een recht. Pesten en intimideren zijn onacceptabel en illegaal.