Wat is een incident in de zorg?

wat is een incident in de zorg? Definitie en impact

Het begrijpen van de definities binnen het zorgproces verhoogt de veiligheid van patiënten aanzienlijk. Onverwachte situaties tijdens medische behandelingen brengen risicos met zich mee voor alle betrokkenen. Het tijdig herkennen van deze onbedoelde gebeurtenis zorgproces helpt zorgverleners om herhaling te voorkomen en de algehele kwaliteit te waarborgen.

Wat verstaan we onder een incident in de zorg?

Een incident in de zorg is een onbedoelde gebeurtenis tijdens het zorgproces die tot schade aan de patiënt heeft geleid, had kunnen leiden^[1] of zou kunnen leiden. Dit omvat zowel situaties waarin feitelijke schade is ontstaan als bijna-ongevallen waarbij de afloop gelukkig goed afliep, maar het proces anders liep dan gepland. De kern van het begrip ligt in de vermijdbaarheid en het feit dat de kwaliteit van de geleverde zorg tekortschoot of niet volgens de geldende professionele standaarden verliep.

De rol van het zorgproces en het elektronisch patiëntendossier

Elke stap in het zorgproces brengt risicos met zich mee, van medicatietoediening tot chirurgische ingrepen. Wanneer er iets misgaat, wordt dit door zorgverleners geregistreerd, vaak via interne meldsystemen en het elektronisch patiëntendossier (EPD). Het correct vastleggen van deze gebeurtenissen helpt zorgorganisaties om risicos te analyseren en structurele verbeteringen door te voeren, zodat herhaling in de toekomst wordt voorkomen.

Het fundamentele verschil tussen een incident en een complicatie

Het is cruciaal om een incident te onderscheiden van een complicatie, hoewel beide ongewenste uitkomsten van medisch handelen kunnen zijn. Een complicatie is een onbedoelde en ongewenste medische conditie die ontstaat tijdens de behandeling, ondanks dat de zorgverlener volledig volgens de professionele richtlijnen heeft gehandeld. Het is een bekend risico van de behandeling dat je vooraf vaak niet kunt uitsluiten. Een incident daarentegen ontstaat door een menselijke of organisatorische fout in de uitvoering van de zorg. Om te bepalen hoe dit in de systemen wordt gecategoriseerd, kijkt men naar het verschil tussen een incident en complicatie epd.

Waarom het onderscheid ertoe doet

Zorgverleners vrezen soms onterecht juridische of professionele consequenties bij het melden van ongunstige uitkomsten. Echter, het erkennen of een situatie valt onder een foutieve uitvoering of een onvermijdelijk risico bepaalt hoe de organisatie ermee omgaat. Waar een complicatie te maken heeft met biologische risicos, vraagt een incident om directe procesanalyse en bijstelling van protocollen. Dit sluit aan bij de bredere vraag over wat verstaan we onder een incident in de zorg binnen de huidige kwaliteitskaders.

Verschillen tussen incident, complicatie en calamiteit in de zorg

Incident

• In principe vermijdbaar als protocollen strikt worden gevolgd
• Ontstaat door een fout of tekortkoming in het zorgproces en menselijk handelen
• Kan variëren van geen schade tot merkbare fysieke of mentale schade bij de patiënt

Complicatie

• Niet altijd te voorkomen omdat het een bekend risico van de ingreep is
• Onvoorziene biologische reactie ondanks correcte medische zorg volgens de regels
• Extra hersteltijd of aangepaste behandeling zonder dat er sprake is van een fout

Calamiteit

• Sterk vermijdbaar door adequaat risicobeheer en vroege interventie
• Ernstig falen in de kwaliteit van de zorg met een desastreuze afloop
• Leidt tot de dood van de patiënt of ernstig blijvend letsel en vereist externe melding

De casus van verpleegkundige Lisa in het ziekenhuis

Lisa, een ervaren verpleegkundige in een regionaal ziekenhuis, stond voor een drukke avonddienst met een onderbezette afdeling en voelde de druk al snel toen de telefoons bleven rinkelen.

Tijdens het toedienen van medicatie via een infuus maakte ze een slordigheid door een verkeerde dosis toe te dienen, gelukkig merkte ze dit op voordat de patiënt er direct gevaar door liep.

In plaats van het stil te houden, besloot ze direct de melding te maken in het interne incidentensysteem van de instelling om lering te trekken uit de hectiek.

Uit de analyse bleek dat de werkdruk op die specifieke avond de hoofdoorzaak was, wat leidde tot een aanpassing in de roosterplanning en een daling van vergelijkbare bijna-fouten met 35%.