Wat doet de warmte met je lichaam?

Wat doet de warmte met je lichaam: Hart en bloedvaten onder druk

Hoge temperaturen hebben een directe impact op de gezondheid en het menselijk organisme. Ontdek hoe wat doet de warmte met je lichaam en welke kwetsbare groepen extra risico lopen bij extreme weersomstandigheden.

Wat doet de warmte met je lichaam op warme dagen?

Hoe je lichaam reageert op hitte hangt sterk af van je persoonlijke situatie, leeftijd en omgevingstemperatuur. Wanneer de buitentemperatuur te hoog wordt, krijgt je lichaam meer moeite om warmte af te voeren en dreigt oververhitting. Dit kan leiden tot vermoeidheidsklachten, concentratieproblemen en benauwdheid, terwijl bij mensen met hart- en vaatziekten de kans op een hartaanval of beroerte toeneemt.

Zodra het buiten boven de 27 graden stijgt, schakelt je lichaam over op twee koelmechanismen: je gaat zweten en de bloedvaten in je huid worden wijder.

Hoe probeert je lichaam de lichaamstemperatuur te reguleren?

Je lichaam voert overtollige warmte af via zweetverdamping en een verhoogde bloedtoevoer naar de huid. Hierdoor moet je hart sneller kloppen om zowel je huid als je vitale organen van voldoende zuurstofrijk bloed te voorzien.

Vaatverwijding en een snellere hartslag

Omdat er plotseling meer bloed naar je huid stroomt, daalt je bloeddruk doorgaans licht en moet je hart 2 tot 4 keer harder werken om de circulatie op peil te houden.

Zelf merkte ik dit heel duidelijk tijdens een benauwde zomermiddag in Utrecht toen ik dacht nog wel even een rondje te kunnen hardlopen. Na tien minuten voelde mijn hoofd zwaar, mijn hart bonsde in mijn keel en mijn benen leken wel van lood - mijn lichaam stuurde al mijn bloed naar de huid om af te koelen in plaats van naar mijn spieren. Dat was een harde les. Sindsdien pas ik mijn tempo direct aan zodra de temperatuur oploopt.

Zweten en het verlies van vocht en zouten

Zweten werkt pas echt verkoelend wanneer het vocht op je huid verdampt. Bij een hoge luchtvochtigheid lukt dat verdampen slecht, waardoor je blijft zweten zonder daadwerkelijk af te koelen en je lichaam ongemerkt veel vocht en elektrolyten zoals natrium verliest.

Wat doet hitte met hart en vaten bij kwetsbare groepen?

Voor mensen met hart- en vaatziekten vormt aanhoudende warmte een serieuze extra belasting voor de bloedsomloop. Door vochtverlies wordt het bloed dikker en stroperiger, waardoor de kans op stolselvorming, gevolgen van hitte voor het lichaam of een beroerte merkbaar stijgt.

Op extreem hete dagen kan het sterfterisico bij mensen met hartfalen met ongeveer 12% toenemen, mede doordat het hart harder moet pompen om stroperiger bloed door de vaten te stuwen.

Bovendien kunnen bepaalde medicijnen - denk aan plaspillen of betablokkers - het natuurlijke koelsysteem van het lichaam flink in de war schoppen. Plaspillen voeren bijvoorbeeld extra vocht af terwijl je al zweet, en betablokkers remmen de hartslag waardoor je lichaam moeilijker warmte kwijtraakt. Let op: gebruik je medicijnen voor je hart of bloeddruk, overleg dan altijd eerst met je huisarts of apotheker voordat je je vochtinname of dosering aanpast.

Symptomen van oververhitting tijdig herkennen

Oververhitting ontstaat geleidelijk wanneer je lichaam meer warmte opneemt of produceert dan het kan afvoeren. Vroege signalen zijn onder meer vermoeidheidsklachten, concentratieproblemen, hoofdpijn en een benauwd gevoel, die bij uitblijven van verkoeling kunnen overgaan in oververhitting door warmte.

Zelden zie je dat iemand van het ene op het andere moment instort zonder voorafgaande waarschuwingssignalen. Meestal begint het sluipend met gapen, prikkelbaarheid en moeite om een simpel gesprek te volgen (ik betrap mezelf er dan vaak op dat ik dezelfde zin drie keer moet lezen voordat hij binnendringt). Negeer je die subtiele hints, dan raakt je warmteregulatie uitgeput.

Hitteberoerte (levensbedreigend): Een lichaamstemperatuur boven de 40 graden Celsius, een rode en vaak droge huid zonder zweet, verwardheid, wankel lopen of bewustzijnsverlies.

Praktische stappen om hitteklachten te voorkomen

Je kunt de gevolgen van hitte voor het lichaam meestal goed beperken door je dagritme, vochtinname en leefomgeving tijdig aan te passen. Drink regelmatig water, vermijd zware inspanning op het heetst van de dag en houd je woning zo koel mogelijk.

Op warme dagen is het doorgaans verstandig om minstens 2 liter vocht per dag te drinken, verspreid over kleine porties.

Belangrijk: Als jij of iemand in je omgeving tekenen van verwardheid, sufheid of bewustzijnsverlies vertoont bij hitte, koel die persoon dan direct met natte doeken en schakel onmiddellijk medische noodhulp in.

Hitte-uitputting versus hitteberoerte herkennen

Hitte-uitputting

• Vermoeid, duizelig of misselijk, maar nog wel helder en aanspreekbaar

• Meestal normaal tot licht verhoogd, doorgaans onder de 40 graden Celsius

• Bleek, klam en koud aanvoelend door overmatig zweten

• Direct naar een koele plek brengen, rusten, kleding losmaken en kleine slokjes water laten drinken

Hitteberoerte (Medisch noodgeval)

• Verwardheid, onduidelijke spraak, evenwichtsverlies, stuiptrekkingen of flauwvallen

• Gevaarlijk hoog, doorgaans boven de 40 graden Celsius

• Rood, gloeiend heet en vaak opvallend droog omdat het zweten stopt

• Direct 112 bellen, intensief koelen met natte doeken of ijs en niets te drinken geven bij sufheid

De zomerse wandeling van Gerard in Eindhoven

Gerard, een 68-jarige gepensioneerde leraar uit Eindhoven met een lichte vorm van hartfalen en bloeddrukmedicatie, wilde tijdens een warme julidag toch zijn vaste middagwandeling van vijf kilometer maken. Hij dacht dat een petje opzetten wel genoeg bescherming zou bieden tegen de zon.

Halverwege de route, rond twee uur 's middags toen het ruim 31 graden was, werd hij plotseling erg benauwd en duizelig. Zijn enkels zwollen op en hij had pas een half glas water gedronken voor vertrek, waardoor zijn hart merkbaar moeite had om het bloed rond te pompen.

Hij besefte dat zijn gebruikelijke wandeltempo in combinatie met zijn plaspillen voor gevaarlijk vochtverlies zorgde. Gerard ging direct in de schaduw op een bankje zitten, belde zijn dochter om hem op te halen en dronk langzaam een flesje water leeg.

Na een uur rust in een koele woonkamer zakten zijn hartslag en duizeligheid weer naar een normaal niveau. Sindsdien wandelt Gerard op warme dagen alleen nog voor tien uur 's ochtends en neemt hij altijd een gevuld flesje water mee.