Hoe kan ik erfbelasting voorkomen bij het overlijden van mijn partner?

Hoe erfbelasting voorkomen bij overlijden partner? 26.000 euro vrijstelling 2026

Erfbelasting bij het overlijden van een partner kan worden voorkomen of beperkt door slim gebruik te maken van de beschikbare fiscale regelingen. Het doel is een financiële schok voor de langstlevende partner en de kinderen te vermijden. Een goed begrip van de hoge partnervrijstelling, de beperktere kindervrijstelling en de gevolgen van de wettelijke verdeling is daarbij essentieel. In dit artikel leest u hoe u deze instrumenten optimaal benut voor een soepele en fiscaal efficiënte overdracht van uw vermogen.

Erfbelasting voorkomen bij het overlijden van je partner: Zo pak je het aan

Je kunt hoe erfbelasting voorkomen bij overlijden partner realiseren door grotendeels of volledig gebruik te maken van de partnervrijstelling, die in 2026 is vastgesteld op 828.035 euro. ^[1] Daarnaast helpt een testament met een opvullegaat of een tweetrapstestament om de belastingdruk naar de toekomst te verschuiven of te minimaliseren. Maar er is een verborgen fiscaal addertje onder het gras dat vaak de kop opsteekt bij het erfdeel van de kinderen - ik leg dit verderop uit bij het gedeelte over de langstlevende-bescherming.

Laten we eerlijk zijn: belasting betalen over geld waar je al je hele leven samen voor hebt gewerkt, voelt simpelweg onrechtvaardig. Ik heb zelf gemerkt in gesprekken met nabestaanden dat de schok vaak groot is wanneer de Belastingdienst aanklopt terwijl het verdriet nog vers is. Het goede nieuws is dat de Nederlandse wetgeving partners met een boterbriefje of geregistreerd partnerschap enorm ontziet. Zolang je gezamenlijke vermogen onder die grens van bijna achteneenhalve ton blijft, betaal je als partner vaak helemaal niets. Dat is een geruststelling. Maar voor wie meer bezit, of voor wie kinderen heeft, wordt het een stuk complexer.

De kracht van de partnervrijstelling in 2026

De partnervrijstelling is je belangrijkste instrument om de fiscus buiten de deur te houden. In 2026 mag een langstlevende partner 828.035 euro belastingvrij erven, wat betekent dat voor het gemiddelde huishouden de erfbelasting voor de partner effectief nul is. Dit bedrag wordt jaarlijks geïndexeerd om de koopkracht te behouden. Als je meer erft dan dit bedrag, betaal je over de eerste 158.669 euro boven de vrijstelling 10 procent belasting.^[2] Alles daarboven wordt belast tegen een tarief van 20 procent.

Het is echter een misverstand dat je alleen getrouwd hoeft te zijn om hiervan te profiteren. Ook samenwoners kunnen aanspraak maken op deze hoge vrijstelling, mits ze aan strikte voorwaarden voldoen, zoals een notarieel samenlevingscontract en een minimale periode van zes maanden samenwonen op hetzelfde adres. Ik heb situaties gezien waarbij partners dachten dat tien jaar samenwonen op basis van goede trouw genoeg was. Niet dus. De fiscus is onverbiddelijk. Geen contract betekent vaak een schamele vrijstelling van slechts een paar duizend euro. Dat tikt behoorlijk aan. Controleer dus altijd of je juridische papierwerk op orde is.

Slimme testamentvormen: Opvullegaat en Tweetraps

Wanneer je vermogen hebt dat de vrijstelling overstijgt, biedt een gespecialiseerd testament uitkomst. Veel mensen vragen zich af: wat is een opvullegaat in testament precies? Hiermee krijgt de langstlevende partner de flexibiliteit om na het overlijden te bepalen wie welk deel van de erfenis krijgt toegewezen. Hierdoor kun je de partnervrijstelling tot op de euro nauwkeurig volstorten voordat de kinderen iets krijgen waarover direct belasting betaald moet worden.

Toen ik voor het eerst een akte van de notaris las, duizelde het me van de termen als fideicommis de residuo. Wie verzint dat?

In gewone mensentaal biedt het tweetrapstestament erfbelasting voordelen doordat alles eerst naar de partner gaat. Pas als die overlijdt, gaat de rest naar de kinderen. Het grote voordeel is dat de langstlevende partner over de volledige erfenis kan beschikken zonder direct de spaarrekening te hoeven plunderen voor de belasting van de kinderen. De keerzijde? Bij het tweede overlijden betalen de kinderen vaak meer, omdat zij dan twee erfenissen tegelijk ontvangen. Het is een kwestie van nu besparen of later meer betalen.

Voorkomen dat kinderen de langstlevende in de problemen brengen

Hier komen we bij het addertje onder het gras dat ik eerder noemde. Hoewel de partner een hoge vrijstelling heeft, hebben kinderen in 2026 slechts een vrijstelling van ongeveer 26.000 euro. Alles wat zij daarboven erven, wordt direct belast met 10 tot 20 procent. ^[4] Bij een wettelijke verdeling krijgt de partner weliswaar alle bezittingen, maar de kinderen krijgen een vordering in geld. De crux? De langstlevende partner moet de erfbelasting over deze vorderingen direct voorschieten aan de Belastingdienst.

Stel je voor: je woont in een huis met veel overwaarde maar hebt weinig spaargeld. Dit is een klassiek scenario voor wie wil erfbelasting besparen eigen huis overwaarde in de nabije toekomst. Als je partner overlijdt, erfen de kinderen een papieren deel van dat huis. Je moet dan plotseling duizenden euros erfbelasting voor hen aftikken bij de fiscus.

Waar haal je dat geld vandaan? Dit is de reden waarom veel mensen kiezen voor een testament waarin staat dat de vorderingen van de kinderen pas opeisbaar zijn bij het overlijden van de tweede ouder. Hiermee bescherm je je eigen cashflow en voorkom je dat je je huis moet verkopen. Een geruststellende gedachte.

Keuzehulp: Testamentvormen voor partners

Opvullegaat (Aanbevolen voor grotere vermogens)

1. Gemiddeld; vereist een snelle keuze binnen 8 maanden na overlijden.
2. Zeer hoog; de partner kiest de optimale verdeling na het overlijden.
3. Maximaal gebruik van de partnervrijstelling van 828.035 euro.

Tweetrapstestament

1. Hoog; vereist een strikte administratie van het geërfde vermogen.
2. Beperkt; alles gaat standaard eerst naar de langstlevende partner.
3. Directe besparing voor de partner, maar vaak nadelig voor kinderen later.

De fiscale redding van Herman en Joke uit Apeldoorn

Herman en Joke woonden al dertig jaar in een prachtig huis in Apeldoorn met een overwaarde van 600.000 euro. Ze dachten dat hun standaard 'langstlevende' testament uit 1995 wel voldoende was om elkaar te beschermen.

Toen Herman plotseling overleed, bleek de realiteit harder. Door de wettelijke verdeling kregen hun twee kinderen elk een vordering van 150.000 euro op Joke. Joke moest direct bijna 25.000 euro erfbelasting voor hen voorschieten, maar haar spaargeld was beperkt.

Joke besefte dat ze haar huis misschien moest verkopen voor een belastingschuld. Gelukkig herinnerde ze zich een clausule over het opvullegaat die ze op het laatste moment hadden toegevoegd. Hiermee kon ze de vorderingen van de kinderen verkleinen en haar eigen aandeel vergroten.

Door de vorderingen van de kinderen fiscaal te minimaliseren tot onder hun vrijstellingsgrens, hoefde Joke uiteindelijk slechts 1.200 euro te betalen in plaats van 25.000 euro. Ze kon in haar vertrouwde huis blijven wonen.

Deze informatie is uitsluitend bedoeld voor educatieve doeleinden en vervangt geen professioneel juridisch of fiscaal advies. Fiscale regels en vrijstellingen kunnen wijzigen. Raadpleeg altijd een gespecialiseerde notaris of belastingadviseur voordat u beslissingen neemt over uw testament of nalatenschap.