Wie betaalt de kosten van een rechtszaak?

Wie betaalt de kosten van een rechtszaak bij laag inkomen?

Bij een laag inkomen of vermogen vergoedt de overheid grotendeels de rechtsbijstand om hoge financiële risicos te vermijden. Het begrijpen van deze subsidieregeling beschermt uw rechten en voorkomt onverwachte uitgaven bij de rechtbank. Ontdek de voorwaarden van wie betaalt de kosten van een rechtszaak.

Wie betaalt de kosten van een rechtszaak?

Als u een gerechtelijke procedure start of hierin verwikkeld raakt, betaalt u in eerste instantie de kosten van een rechtszaak zelf. Denk hierbij aan het griffierecht dat de rechtbank rekent, eventuele deurwaarderskosten en de facturen van uw eigen advocaat. Wie uiteindelijk de definitieve financiële lasten draagt, kan echter sterk variëren en hangt volledig af van de uiteindelijke uitspraak van de rechter.

Het opstarten van een procedure brengt direct verplichtingen met zich mee. De eiser moet binnen een strakke termijn het griffierecht voldoen om de zaak überhaupt inhoudelijk te laten behandelen door de rechter. In de praktijk lopen de totale wat kost een rechtszaak gemiddeld al snel op tot bedragen tussen de 2.000 euro en 7.000 euro. Dit maakt procederen een stap die niet alleen juridische, maar ook aanzienlijke financiële risicos met zich meebrengt.

De proceskostenveroordeling: de verliezer betaalt (meestal)

De hoofdregel in het Nederlandse civiele recht is helder: de rechter veroordeelt de verliezende partij meestal in de proceskosten. Dit betekent dat de partij die ongelijk krijgt een vergoeding moet betalen aan de winnaar. Deze regeling is bedoeld om de winnende partij tegemoet te komen in de gemaakte kosten. Maar pas op, want een cruciale adder onder het gras wordt hier vaak over het hoofd gezien.

De proceskostenveroordeling dekt namelijk bijna nooit de werkelijke advocaatkosten die u heeft gemaakt. De rechter rekent niet met het uurtarief van uw advocaat, maar maakt gebruik van een vastgesteld puntensysteem: het liquidatietarief advocaatkosten betekenis.

Dit tarief kent een vaste waarde toe aan elke juridische handeling, zoals het opstellen van een dagvaarding of het verschijnen op een zitting. De vergoeding die hieruit rolt, ligt in de praktijk vaak vele malen lager dan de werkelijke factuur die op uw deurmat valt. Zelfs als u de rechtszaak glansrijk wint, blijft u dus meestal achter met een fikse eigen restfactuur. Dit kan leiden tot onverwachte financiële tegenvallers.

In mijn jarenlange ervaring binnen de rechtspraktijk heb ik talloze cliënten gezien die dachten dat winnen synoniem stond aan gratis. Niets is minder waar. Het liquidatietarief is een harde realiteit. U moet de advocaatkosten dus deels zelf dragen, tenzij er sprake is van extreme uitzonderingen zoals misbruik van procesrecht.

Uitzonderingen op de hoofdregel: familierecht en mediation

Niet elke zaak eindigt met een duidelijke winnaar en verliezer die de portemonnee moet trekken. Bij uitstek in het kosten rechtszaak familierecht, zoals bij een echtscheiding of een geschil over de omgangsregeling, kiest de rechter vrijwel altijd voor een compensatie van kosten. Dit houdt in dat beide partijen simpelweg hun eigen gemaakte kosten dragen. De gedachte hierachter is dat ex-partners niet nog verder lijnrecht tegenover elkaar moeten komen te staan door extra financiële claims.

Daarnaast kiezen steeds meer mensen voor mediation als alternatief voor een slopende rechtszaak. Bij mediation worden de kosten voor de mediator over het algemeen eerlijk gedeeld: ieder betaalt de helft. Dit werkt vaak enorm kostenbesparend, aangezien een gezamenlijk traject aanzienlijk sneller verloopt dan een formele procedure via de rechtbank. Het voorkomt bovendien de harde escalatie die een gang naar de rechter onvermijdelijk met zich meebrengt.

Wat kost een rechtszaak gemiddeld? Een rekenvoorbeeld

Om het verschil tussen het liquidatietarief en de werkelijkheid scherp te krijgen, helpt een concreet rekenvoorbeeld. Stel dat u een zakelijk conflict heeft over een onbetaalde factuur van 15.000 euro. U besluit een advocaat in te schakelen en de hoeveel kost een rechtszaak aanspannen. Uw advocaat besteedt in totaal twaalf uur aan de zaak tegen een uurtarief van 250 euro. De totale werkelijke kosten voor uw juridische bijstand komen daarmee uit op 3.000 euro.

Wanneer u de zaak wint, zal de rechter de tegenpartij veroordelen tot het betalen van de proceskosten. De rechter hanteert hiervoor de wettelijke tarieven. Voor een vordering van deze omvang bedraagt het liquidatietarief bij de rechtbank 614 euro per punt.^[2] Als er twee punten worden toegekend (één voor de dagvaarding en één voor de zitting), krijgt u een vergoeding voor advocaatkosten van 1.306 euro.

Hoewel u heeft gewonnen, betaalt u onder de streep nog steeds 1.694 euro zelf aan uw eigen advocaat. Daarnaast krijgt u gelukkig wel het betaalde griffierecht van 1.414 euro en de deurwaarderskosten volledig vergoed door de verliezer.

Alternatieven voor betaling: verzekering en pro deo

Gelukkig hoeft u de kosten niet altijd volledig zelf te dragen als uw portemonnee dat niet toelaat of als u zich vooraf goed heeft ingedekt. Er zijn twee belangrijke vangnetten in de Nederlandse wetgeving die de toegang tot het recht waarborgen.

Als u vooraf een rechtsbijstandverzekering heeft afgesloten en de zaak valt binnen de dekking, dan betaalt uw verzekeraar de kosten. Dit dekt vaak zowel uw eigen advocaat of jurist als een eventuele proceskosten rechtszaak verliezer mocht u de zaak onverhoopt verliezen. Let wel goed op de polisvoorwaarden; vaak geldt er een franchise of een maximaal te vergoeden extern budget.

Heeft u een lager inkomen of weinig vermogen? Dan komt u wellicht in aanmerking voor gefinancierde rechtsbijstand, in de volksmond ook wel een pro deo advocaat of toevoeging genoemd. De overheid betaalt dan een groot deel van de advocaatkosten. U betaalt in dat geval alleen een eenmalige eigen bijdrage aan uw advocaat. Deze eigen bijdrage is inkomensafhankelijk en loopt uiteen van minimaal 188 euro tot maximaal 1.051 euro per zaak. ^[3] Bovendien profiteert u bij een toevoeging van een aanzienlijk verlaagd griffierecht bij de rechtbank, wat de drempel om uw recht te halen aanzienlijk verlaagt.

Ik herinner me een zaak van een jonge schilder die door zijn opdrachtgever niet werd betaald. Hij durfde eerst geen stappen te ondernemen uit pure angst voor de advocaatnota. Na controle bleek hij recht te hebben op wie betaalt advocaat bij gewonnen rechtszaak. Met een minimale eigen bijdrage konden we de zaak starten. Zijn opluchting toen hij hoorde dat hij niet duizenden euros hoefde voor te schieten, was veelzeggend. De rechtshulp is er juist voor dit soort situaties.

Financiële opties bij een rechtszaak

Wanneer u geconfronteerd wordt met een rechtszaak, bepalen uw voorbereiding en financiële situatie welke kostenstructuur van toepassing is.

Zelf betalen (Particulier tarief)

- Volledig uurtarief van de advocaat (gemiddeld tussen 150 en 300 euro per uur)

- Volledig wettelijk tarief afhankelijk van de claim (bijvoorbeeld 1.414 euro voor claims tot 100.000 euro)

- U betaalt uw eigen advocaat plus de proceskosten van de tegenpartij op basis van het liquidatietarief

Rechtsbijstandverzekering

- Volledig gedekt door de verzekeraar, mits er sprake is van een geldige dekking en tijdige melding

- Wordt rechtstreeks vergoed door de verzekeringsmaatschappij binnen de polisvoorwaarden

- Minimaal; de verzekering dekt doorgaans ook de proceskostenveroordeling van de tegenpartij

Gefinancierde Rechtsbijstand (Pro deo)

- Grotendeels betaald door de overheid; u betaalt enkel een inkomensafhankelijke eigen bijdrage

- Sterk gereduceerd vast tarief van 93 euro voor onvermogenden bij de rechtbank

- U loopt nog steeds het risico om veroordeeld te worden tot de proceskosten van de tegenpartij

Het incassoconflict van Daan: procederen met hindernissen

Daan, een zelfstandige timmerman uit Utrecht, wachtte al maanden op een betaling van 8.500 euro van een hardnekkige zakelijke klant. Hij raakte gefrustreerd omdat herhaalde aanmaningen niks opleverden en hij vreesde voor de hoge kosten van een advocaat.

Zijn eerste poging bestond uit het inschakelen van een goedkoop online incassobureau dat gouden bergen beloofde. Dit liep uit op een sisser; de tegenpartij negeerde de brieven volledig en Daan verloor kostbare weken zonder enig resultaat.

Toen kwam de ommekeer. Daan besefte dat een formele kantonprocedure onvermijdelijk was en stapte naar een gespecialiseerde jurist. Hij ontdekte dat hij als eiser weliswaar de kantonrechter moest voorschieten, maar geen financieel risico liep wat betreft het griffierecht van de tegenpartij.

De kantonrechter stelde Daan volledig in het gelijk. De klant werd veroordeeld tot betaling van de vordering, de deurwaarderskosten en het griffierecht, waardoor Daan binnen zes maanden zijn geld zag en de schade beperkt bleef tot een klein deel misgelopen advocaatkosten.