Wat zijn onvoorziene omstandigheden?

Wat zijn onvoorziene omstandigheden: Artikel 6:258 BW

Begrijpen wat wat zijn onvoorziene omstandigheden betekent helpt contracten correct te beoordelen en juridische risicos bij onvoorziene gebeurtenissen te beperken. Ontdek de wettelijke kaders and de gevolgen voor lopende overeenkomsten om onvoorziene financiële schade te voorkomen.

Wat zijn onvoorziene omstandigheden in het contractenrecht?

Van onvoorziene omstandigheden is sprake als zich een situatie voordoet waar partijen bij het sluiten van de overeenkomst geen rekening mee hebben gehouden.^[1] Het moet gaan om toekomstige omstandigheden die van dien aard zijn dat de ongewijzigde instandhouding van het onvoorziene omstandigheden contract naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar is.

De juridische basis via Artikel 6:258 BW

In het Nederlandse burgerlijk recht is dit geregeld in artikel 6 258 bw onvoorziene omstandigheden. ^[2] Als er sprake is van dergelijke onvoorziene omstandigheden, kan de rechter op de wand van een van de partijen de overeenkomst wijzigen of deze geheel of gedeeltelijk ontbinden.

Wanneer is een omstandigheid echt onvoorzien?

Niet elke tegenvaller valt onder deze noemer. Als partijen het risico bewust hebben genomen of als de wanneer onvoorziene omstandigheden in de risicosfeer van een van de partijen ligt - zoals normale ondernemersrisicos - grijpt de wetgever niet in. De drempel om een contract open te breken is bewust hoog gehouden om de rechtszekerheid te bewaren.

Het verschil tussen overmacht en onvoorziene omstandigheden

Het is makkelijk om deze twee begrippen door elkaar te halen, maar juridisch gezien zitten er fundamentele verschillen tussen. Overmacht richt zich op de onmogelijkheid om te presteren, terwijl onvoorziene omstandigheden gaan over de verschil overmacht en onvoorziene omstandigheden in het evenwicht in de overeenkomst.

Overmacht (artikel 6:75 BW) betekent dat een tekortkoming de schuldenaar niet kan worden toegerekend, bijvoorbeeld door een ramp of een plotseling totaalverbod. De verplichting om te presteren vervalt dan grotendeels of tijdelijk. Bij onvoorziene omstandigheden kan er nog wel gepresteerd worden, maar is de betekenis onvoorziene omstandigheden door externe factoren zo scheef gegroeid dat dit onbillijk wordt.

Vergelijking: Overmacht versus Onvoorziene Omstandigheden

Hoewel beide situaties te maken hebben met onverwachte gebeurtenissen tijdens een contract, hebben ze een heel andere juridische uitwerking.

Overmacht

Beperkt; kijkt vooral of de tekortkoming toerekenbaar is

Ontheffing van de verplichting of opschorting zonder schadevergoeding

Naleving van het contract is feitelijk onmogelijk geworden

Onvoorziene Omstandigheden

Groot; kan contracten actief openbreken en herschrijven

Aanpassing van de contractvoorwaarden of gedeeltelijke ontbinding

Naleving is wel mogelijk, maar extreem nadelig of onevenwichtig

Bouwproject onder druk door materiaalschaarste

Jan sloot begin 2026 een vaste aannemingsovereenkomst voor de bouw van een bedrijfspand in Utrecht, waarbij de prijzen voor staal en hout vooraf vaststonden.

Door onvoorziene wereldwijde handelsconflicten medio 2026 stegen de materiaalprijzen plotseling met ruim 50 procent, waardoor de aannemer bij voltooiing op een enorm verlies zou uitkomen.

De aannemer probeerde de contracten te herzien via een beroep op onvoorziene omstandigheden, maar stuitte op onwil van de opdrachtgever die vast hield aan de vaste prijs.

Uiteindelijk oordeelde de rechter dat de extreme prijsstijging buiten het normale ondernemersrisico viel, waarna de overeenkomst werd aangepast om een faillissement te voorkomen.