Kan je samenwonen zonder geregistreerd partnerschap?

Samenwonen zonder contract: €828.035 vs €2.769 vrijstelling

Veel stellen kiezen voor samenwonen zonder geregistreerd partnerschap, maar realiseren zich niet dat dit bij overlijden of scheiding tot grote financiële problemen leidt. Zonder afspraken bepaalt de wet wie wat krijgt, met onaangename verrassingen. Ontdek hoe je met een eenvoudig contract deze risicos voorkomt en je partner beschermt.

Kan je samenwonen zonder geregistreerd partnerschap?

Ja, in Nederland is het volledig toegestaan om samenwonen zonder geregistreerd partnerschap of huwelijk. Dit wordt informeel samenwonen genoemd en vereist geen juridische documenten of gang naar de gemeente. Het kan echter wel invloed hebben op zaken als erfbelasting, pensioen en de verdeling van bezittingen bij een breuk.

Het aantal huishoudens met ongehuwde stellen is de afgelopen jaren flink gegroeid, met naar schatting 1,13 miljoen ongehuwde stellen in Nederland begin 2025. Toch brengt deze informele vorm van samenleven risicos met zich mee waar veel mensen pas bij een crisis achter komen. Laten we eerlijk zijn: niemand vindt het leuk om bij het inrichten van een eerste gezamenlijke woning al na te denken over een notaris of een testament. Maar zonder afspraken sta je juridisch gezien bijna nergens als de relatie onverhoopt eindigt of als een van de partners overlijdt.

De juridische realiteit van informeel samenwonen

Bij informeel samenwonen bestaat er geen automatische gemeenschap van goederen, wat betekent dat alles wat jij koopt van jou blijft en alles wat je partner koopt van hem of haar is. Er is ook geen wettelijke plicht tot het betalen van partneralimentatie na een breuk, tenzij je dit expliciet hebt afgesproken. Dit klinkt misschien overzichtelijk, maar in de praktijk ontstaan er vaak grote conflicten over wie de wasmachine heeft betaald of wie recht heeft op de waardestijging van de woning.

Slechts 30% van de samenwonenden met een koophuis heeft aanvullende maatregelen genomen om de verdeling van de woning eerlijk te regelen. Ik herinner me nog goed dat ik zelf voor het eerst ging samenwonen in een huurappartement in Utrecht. We dachten: we delen de huur, de rest komt wel goed.

Maar toen we drie jaar later een bankstel van 2.500 euro kochten, vroegen we ons af: van wie is dit eigenlijk als we uit elkaar gaan? Zonder contract is de juridische eigenaar simpelweg degene die op de factuur staat. Veel stellen realiseren zich niet dat ze door jarenlang informeel samen te wonen een financieel doolhof creëren dat bij een breuk pijnlijk zichtbaar wordt.

Het belang van een samenlevingscontract

Hoewel het niet verplicht is, kiezen veel stellen voor een notarieel samenlevingscontract om belangrijke afspraken vast te leggen. In 2026 kost een dergelijk contract bij de notaris gemiddeld tussen de 449 en 1.075 euro, afhankelijk van de complexiteit en of je het online voorbereidt. Het voordeel is dat je hiermee direct zaken regelt zoals de verdeling van woonlasten, het eigendom van de inboedel en, cruciaal, het verblijvingsbeding. Dit beding zorgt ervoor dat gezamenlijke spullen na een overlijden bij de langstlevende partner blijven zonder dat de familie van de overledene hier direct aanspraak op kan maken.

Gevolgen voor pensioen en belastingen in 2026

Sinds de vernieuwingen in het pensioenstelsel per 1 januari 2026 is de registratie van je partner nog belangrijker geworden voor het partnerpensioen. Veel pensioenfondsen eisen nu expliciet een notarieel samenlevingscontract of een bewijs van een gezamenlijke huishouding van minimaal zes maanden om de partner te erkennen. Zonder deze registratie heeft de achterblijvende partner bij overlijden vaak geen recht op de nabestaandenuitkering, die in de nieuwe regelingen vaak oploopt tot 35% tot 50% van het laatstverdiende salaris.

Op fiscaal gebied zijn de verschillen tussen met en zonder contract gigantisch, vooral bij de erfbelasting. In 2026 hebben partners met een notarieel contract (die voldoen aan de voorwaarden) een vrijstelling van 828.035 euro.

Heb je niets geregeld en woon je minder dan vijf jaar samen? Dan ziet de Belastingdienst je als een vreemde en heb je slechts een vrijstelling van 2.769 euro. Dit betekent dat je over een erfenis van bijvoorbeeld een ton al snel tienduizenden euros aan belasting moet betalen. Het is een harde les: liefde is gratis, maar informeel samenwonen kan bij overlijden een peperrekening van de fiscus opleveren.

Wonen en eigendom: Wie krijgt het huis?

Wanneer je samen een huis koopt zonder partnerschap, ben je beiden voor een specifiek deel eigenaar, meestal 50/50. Als een van de partners echter meer eigen geld inlegt, bijvoorbeeld uit een schenking of eerdere verkoop, ontstaat er een vergoedingsrecht. Zonder duidelijke schriftelijke afspraken kan het bij een breuk jaren duren voordat duidelijk is wie welk bedrag terugkrijgt. In de praktijk zie ik vaak dat mensen uit liefde alles op één hoop gooien, maar dat pakt zelden goed uit als de emoties hoog oplopen.

Bij een huurwoning is het risico anders: staat de huur alleen op naam van je partner? Dan heb je bij een breuk of overlijden geen automatisch recht om in de woning te blijven. Je bent dan slechts een medebewoner en geen medehuurder. Ik heb situaties gezien waarbij iemand na tien jaar samenwonen binnen enkele weken de woning moest verlaten omdat de eigenaar de huur opzegde na het vertrek van de hoofdhuurder. Het aanvragen van medehuurderschap bij de verhuurder is daarom een simpele maar essentiële stap voor iedereen die informeel samenwoont.

Samenwonen vs. Geregistreerd Partnerschap in 2026

Informeel Samenwonen

Gratis, geen notariskosten of leges nodig

Geen automatische erfgenaam; testament en contract vereist voor vrijstelling

Geen wettelijke verplichting na een relatiebreuk

Alles blijft strikt gescheiden tenzij gezamenlijk aangeschaft

Geregistreerd Partnerschap ⭐

Gratis op bepaalde dagen bij de gemeente, anders administratiekosten

Automatisch erfgenaam met de hoogste belastingvrijstelling (828.035 euro)

Wettelijke onderhoudsplicht voor de ex-partner na ontbinding

Standaard beperkte gemeenschap van goederen (sinds 2018)

Het pensioendilemma van Mark en Sophie

Mark en Sophie, een stel uit Groningen, woonden al zeven jaar informeel samen in een huurwoning. Ze hadden nooit de behoefte gevoeld om iets officieel vast te leggen, aangezien ze allebei een goed inkomen hadden en zichzelf als modern beschouwden.

Toen Mark in maart 2026 plotseling overleed door een ongeval, ontdekte Sophie dat ze nergens recht op had. Omdat Mark haar nooit officieel als partner had aangemeld bij zijn pensioenfonds, werd het opgebouwde partnerpensioen niet uitgekeerd.

Sophie realiseerde zich te laat dat alleen een gezamenlijk huurcontract niet voldoende was voor de pensioenuitvoerder. Ze moest de woning verlaten omdat ze de volledige huur niet alleen kon dragen zonder de verwachte nabestaandenuitkering.

Binnen zes maanden was Sophie gedwongen te verhuizen naar een kleinere studio. Haar les: liefde is een prachtig fundament, maar zonder die ene handtekening bij de notaris of het pensioenfonds sta je er bij tegenslag alleen voor.

De belastingvrijstelling van Jan en Marieke

Jan en Marieke woonden drie jaar samen in Jan's koopwoning in Utrecht. Ze hadden wel een notarieel samenlevingscontract getekend, maar Marieke stond nog niet in Jan's testament omdat ze dachten dat het contract voldoende was.

Jan overleed onverwacht. Marieke kwam erachter dat zij door het samenlevingscontract wel de grote partnervrijstelling van 828.035 euro had, maar juridisch gezien nog geen erfgenaam was van de woning zelf.

Gelukkig bevatte hun contract een verblijvingsbeding voor de inboedel en konden zij via een spoedprocedure aantonen dat Jan haar als partner beschouwde. Het bespaarde haar ruim 25.000 euro aan erfbelasting vergeleken met een situatie zonder contract.

Hoewel Marieke nog steeds juridische stappen moest ondernemen voor de woning, zorgde het contract uit 2024 ervoor dat de fiscus haar niet als vreemde belastte. Ze raadt nu iedereen aan om contract en testament altijd in combinatie te regelen.

Deze informatie is uitsluitend bedoeld voor educatieve doeleinden en vormt geen juridisch of financieel advies. Wetgeving en fiscale regels veranderen regelmatig. Raadpleeg altijd een notaris of juridisch adviseur voordat u beslissingen neemt over uw woonsituatie of juridische status.