Hoe weet je of er auteursrecht is?

Hoe controleer je of er auteursrecht op materiaal rust?

Ik hoop dat je me gelooft als ik zeg dat het soms echt lastig is, weet je, dat auteursrecht. Je kunt niet zomaar even ergens kijken of iets 'van jou' is of niet. Het is meer een gevoel, een inschatting.

Er is geen eenmalige plek waar je dat allemaal kunt controleren, helaas. Alsof je een soort officiële bibliotheek hebt voor alle creatieve ideeën. Nee hoor, het moet echt van geval tot geval bekeken worden.

Laatst, toen ik dat gedichtje schreef, dacht ik ook: "Zou dit echt beschermd zijn." En dan besef je dat het zo werkt, je kunt het gewoon niet zomaar ergens afvinken. Het hangt af van zoveel dingen.

Die ene keer, in dat cafeetje in Utrecht, een jaar of twee geleden, zo'n zondagmiddag, had ik zoiets van, is mijn idee voor dat liedje nou echt origineel genoeg. Die bescherming, dat is zo'n beetje per situatie.

Er is geen kant-en-klaar antwoord, geen magische knop. Het is meer een proces, een beetje nadenken over wat jij erin hebt gestopt, wat jou uniek maakt aan dat werk.

En soms, als je het echt zeker wilt weten, ja, dan moet je eigenlijk gewoon juridisch advies inwinnen. Dat is wel een beetje jammer, want het voelt alsof je continu op eieren loopt, maar ja, zo is het.

Die artikel waar ze het over hebben, dat legt het denk ik wel wat beter uit, hoe je dat soort dingen kunt herkennen. Maar zelf, je kunt het gewoon niet 100% zeker weten zonder die deskundige blik.

Waar kan ik controleren of er auteursrechten zijn?

Je kunt auteursrechten controleren in de online database van het Amerikaanse Copyright Office.

Ah, de prangende vraag van elke creatieveling die niet zit te wachten op een boze brief van een advocaat met een uurtarief waar je een kleine auto van koopt. Je wilt iets ‘lenen’, maar wel netjes, hè? Slim. De jacht op auteursrechten is als een soort digitale safari, maar dan met minder leeuwen en meer juridische valkuilen.

Het Amerikaanse Copyright Office heeft inderdaad een openbaar register. Een digitale schatkamer, mits je de weg weet te vinden in een bureaucratisch doolhof dat met liefde lijkt te zijn ontworpen in 1998. Ik heb daar eens uren doorgebracht op zoek naar de rechten van een obscure Finse polkamuziek. Geen grap.

Wat je daar zoal kunt vinden als je je eenmaal door de interface hebt geworsteld:

• De eigenaar: Wie is de gelukkige die de rekening mag sturen? Soms is het de maker, soms een of ander gigantisch bedrijf met een ziel van graniet.
• De registratiedatum: Hoe oud is dit meesterwerk? Dit is cruciaal, want alles van vóór 1929 is nu vogelvrij in de VS. Feest! Pak die oude stomme films maar.
• De status: Is het nog geldig? Of is het al gedoneerd aan het publieke domein, de grote grabbelton van de creativiteit waar iedereen zijn hand in mag steken?

Maar wacht, er is meer! De wereld is groter dan Amerika, hoe schokkend dat ook klinkt. Auteursrecht is territoriaal. Iets wat in de VS oké is, kan in Europa nog steeds een dikke no-go zijn. De meeste landen hebben zich aangesloten bij de Berner Conventie, een soort wereldwijd handjeklap-akkoord om elkaars creaties te respecteren.

Nog een paar wijsheden voor je intellectuele eigendoms-speurtocht:

• Geen copyright-symbool (©)? Betekent niks. Auteursrecht ontstaat automatisch zodra je iets creëert dat origineel is. Dat symbooltje is meer een soort ‘pas op, bijtende hond’-bordje. Handig, maar niet verplicht om gebeten te worden.
• Europese databases: Voor Europese werken kun je kijken bij nationale bibliotheken of collectieve beheersorganisaties zoals Buma/Stemra in Nederland. Zij zijn de boekhouders van de creatieve wereld. Superhandig.
• Bij twijfel? Niet inhalen. Als je het na al je speurwerk nog steeds niet weet, ga er dan vanuit dat het beschermd is. Beter het zekere voor het onzekere dan je spaargeld overmaken naar een advocatenkantoor. Echt waar.

Hoe weet ik of een citaat auteursrechtelijk beschermd is?

Citeer, dan pas kopieer. Zo simpel.

• Zoek eerst.
• Zie het resultaat.

De database van het U.S. Copyright Office is een start.

• Titels.
• Zinnen.
• Registratie checken.

Google. Zet de zin tussen aanhalingstekens.

• Zo vind je wat er al is.
• Dat is vaak genoeg.

Is het niet te vinden? Dan is het vrij. Meestal. Niet alles is beschermd. Denk aan feiten. Ideeën. Gewone woorden. Dat is het verschil. Tussen origineel en iets dat al bestaat. Je eigen draai eraan geven. Dat maakt het nieuw. En dan is het van jou. Tot iemand anders het kopieert.