Hoe lang blijven muziekrechten?

Hoe lang blijven muziekrechten geldig na overlijden?

hoe lang blijven muziekrechten bepaalt hoe lang composities en opnames exclusief blijven en wie inkomsten ontvangt na overlijden of publicatie. Verwarring ontstaat door verschillende termijnen voor makers en uitvoerenden en door het startmoment van de telling. Lees verder voor duidelijke uitleg zonder misverstanden.

Hoe lang blijven muziekrechten geldig in Nederland?

In Nederland en de rest van de Europese Unie blijven muziekrechten doorgaans geldig tot 70 jaar na het overlijden van de maker.^[1] Dit betekent dat erfgenamen nog decennialang kunnen profiteren van de compositie en songteksten voordat het werk in het publieke domein valt. Maar er is een cruciaal detail over de exacte begindatum dat bijna iedereen verkeerd begrijpt - ik leg dit verderop uit bij het gedeelte over de berekening van de termijn.

De regel van 70 jaar geldt specifiek voor het auteursrecht op de compositie en de tekst. Wanneer een nummer door meerdere mensen is geschreven, zoals een band of een duo, begint de termijn pas te lopen na het overlijden van de langstlevende auteur. Dit verlengt de bescherming aanzienlijk. In de praktijk zien we dat auteursrechtelijke inkomsten in de laatste jaren van deze beschermingsperiode vaak aanzienlijk kunnen schommelen, afhankelijk van de culturele relevantie van het werk. Het is een lange adem. Soms langer dan je denkt.

Het verschil tussen auteursrecht en naburige rechten

Het is een veelgemaakte fout om te denken dat er slechts een soort recht op muziek zit. Er is een fundamenteel onderscheid tussen de compositie (het liedje zelf) en de opname (het geluidsbestand). Het auteursrecht beschermt de bedenker, terwijl de naburige rechten de uitvoerders en de producent beschermen. Zonder dit onderscheid zou de juridische afwikkeling van muziekgebruik een totale chaos zijn.

De termijn voor naburige rechten

Naburige rechten hebben een andere houdbaarheidsdatum dan auteursrechten. Voor uitvoerend kunstenaars en platenproducenten geldt een termijn van 70 jaar na de eerste rechtmatige publicatie of mededeling aan het publiek. Oorspronkelijk was deze termijn in Europa slechts 50 jaar, maar dit is door wetgeving gelijkgetrokken om muzikanten langer te beschermen tegen ongeoorloofd gebruik van hun oude opnames. Als een opname nooit openbaar is gemaakt, vervalt het recht 50 jaar na de eigenlijke opnamedatum. De klok tikt dus anders voor de zanger dan voor de schrijver. ^[5]

Ik herinner me nog goed dat ik voor het eerst probeerde te begrijpen waarom een nummer van een bekende jazzmuzikant uit de jaren 40 wel op de radio mocht zonder gedoe, maar de specifieke cd-opname uit 1990 niet. Het voelde onlogisch. Pas toen ik me realiseerde dat de compositie vrij was maar de opname nog vers, viel het kwartje. Het is een juridisch mijnenveld als je niet oppast.

Wanneer begint de termijn precies te lopen?

Hier komt het antwoord op het mysterie dat ik in de inleiding noemde. De termijn van 70 jaar begint niet exact op de dag van overlijden. De wet stelt dat de termijn pas ingaat op 1 januari van het year dat volgt op het sterfjaar van de maker.^[4] Als een componist op 15 februari 2026 overlijdt, begint de 70-jarige bescherming pas officieel op 1 januari 2027. In feite krijgt de familie dus bijna een jaar extra bescherming cadeau.

Waarom is dit belangrijk? Omdat bij grote nalatenschappen de inkomsten uit streaming en radio-airplay in een enkel jaar in de duizenden euros kunnen lopen. Voor een portfolio van een succesvolle artiest kan dit ene overgangsjaar een significant verschil maken in de verdeling voor de erfgenamen. Het is een administratieve keuze die de boel overzichtelijker moet maken, maar het voelt soms als een bureaucratische kronkel.

Wat gebeurt er als de rechten vervallen?

Zodra de termijn is verstreken, valt een muziekstuk in het publiek domein. Dit betekent dat iedereen de muziek mag gebruiken, bewerken, uitvoeren en verspreiden zonder toestemming te vragen of vergoedingen te betalen aan instanties zoals Buma-Stemra of Sena. Het werk wordt dan cultureel erfgoed dat vrij beschikbaar is voor iedereen.

Denk aan klassieke muziek van componisten als Beethoven of Mozart. Hun muziek is al lang publiek domein, wat de reden is waarom je hun melodieën zo vaak hoort in reclames of als basis voor popsongs. Echter, wees voorzichtig: hoewel de melodie vrij kan zijn, is een moderne opname van die melodie door een huidig symfonieorkest dat waarschijnlijk niet. De naburige rechten op die nieuwe opname duren immers weer 70 jaar. Het is een gelaagd systeem.

Niet alles gaat over geld. Zelfs als de economische rechten vervallen, kunnen morele rechten in sommige landen blijven bestaan. Dit houdt in dat je een werk niet zomaar mag verminken of gebruiken op een manier die de reputatie van de oorspronkelijke maker schaadt. In Nederland is dit na 70 jaar meestal geen punt meer voor erfgenamen, maar het is een moreel kompas dat nog wel eens voor discussie zorgt bij zeer iconische werken.

Auteursrecht vs Naburige Rechten

Om te bepalen of je muziek vrij mag gebruiken, moet je weten welke rechten er nog op rusten. Hieronder de belangrijkste verschillen.

Auteursrecht (Compositie/Tekst)

• De melodie, harmonie en de geschreven liedtekst

• 70 jaar na het overlijden van de (langstlevende) maker

• 1 januari van het jaar volgend op het overlijden

Naburige Rechten (Opname/Uitvoering)

• De specifieke geluidsopname en de prestatie van de muzikanten

• 70 jaar na de eerste openbaarmaking

• 1 januari van het jaar volgend op de publicatie

Daan en de vergeten samples uit de jaren 50

Daan, een jonge producer uit Utrecht, wilde een oude Nederlandstalige jazzopname uit 1955 samplen voor zijn nieuwe track. Hij dacht dat na 70 jaar alles wel vrij zou zijn, aangezien de zangeres al lang was overleden.

Toen hij de rechten checkte, kwam hij erachter dat de opname pas in 1960 officieel was uitgebracht door een klein label dat later was overgenomen. De naburige rechten waren dus nog tot 2030 geldig. Hij probeerde het eerst te negeren, maar zijn distributeur weigerde de track.

Daan realiseerde zich dat hij niet de opname kon gebruiken, maar wel de melodie kon naspelen (interpolatie). Omdat de componist in 1952 was gestorven, viel de compositie op 1 januari 2023 in het publiek domein.

Door de melodie zelf in te spelen met een nieuwe zangeres, omzeilde Daan de naburige rechten legaal. Zijn track werd een succes op lokale radiozenders en bespaarde hem duizenden euro's aan licentiekosten.