Welk orgaan maakt vitamine B12 aan?

Kan het menselijk lichaam vitamine B12 zelf aanmaken?

Nee, je lichaam maakt zelf geen vitamine B12 aan. Dat is zo'n misverstand. Je moet het echt uit je voeding halen. En zelfs als je genoeg binnenkrijgt, kan het nog misgaan.

Mijn vriend was maandenlang kapot moe. We dachten aan stress. Op 14 november 2022 zaten we in Utrecht bij de huisarts. Bloedprikken. Een week later de uitslag: een flink B12-tekort. Ik was stomverbaasd, hij eet toch gewoon vlees en vis.

Het gaat dus niet om het aanmaken. Het probleem zit 'm in de opname. Zonder een speciaal stofje, de intrinsic factor, glipt die B12 er zo weer uit.

Dat stofje wordt gemaakt door je maagslijmvlies. Als dat niet goed werkt, heb je een probleem. De dokter legde het uit alsof je een sleutel (intrinsic factor) nodig hebt om de deur voor vitamine B12 te openen. Zonder die sleutel, geen opname. Zo simpel is het.

Je lichaam is dus geen B12-fabriekje. Het is meer een portier die de deur open moet doen. En soms is die portier er gewoon niet.

Kan je lichaam B12 aanmaken?

Nee, je lichaam kan zelf geen vitamine B12 aanmaken. Je haalt het altijd uit je voeding.

Okay, nu de rest van de koek. Je lichaam? Dat suffe fabriekje van je is met heel veel dingen best handig, maar B12? Ho maar. Dat is alsof je verwacht dat een cavia een raket bouwt. Kan 'ie niet.

B12 is cruciaal, absoluut geen geintje. Zonder dat spul draait je stofwisseling als een dronken molenaar, en je rode bloedcellen? Die lijken nergens op, zo raar. Ook je zenuwstelsel, die delicate bedrading van je, die krijgt een opdonder zonder genoeg B12. Dan voel je je alsof je constant vergeten bent te slapen.

Dus, waar halen we die magische B12 dan vandaan? Nou, daar komt de ellende: dieren.

• Denk aan een sappige biefstuk, een pondje gehakt, of zo'n vrolijk eitje. Dat zit er bomvol mee.
• Zuivelproducten zoals melk en kaas doen ook gezellig mee.
• En voor de mensen die geen vlees eten, zijn er vaak verrijkte producten, zoals bepaalde ontbijtgranen of vleesvervangers. Lekker makkelijk, tenzij je er per ongeluk een muizenval in stopt.

Wie moet extra goed opletten, behalve jij die nu zo aandachtig leest? Nou, dat is geen hogere wiskunde:

• Veganisten en vegetariërs, die dierlijke producten vakkundig mijden als de pest, moeten echt aan de bak. Anders word je net zo futloos als een accu die de hele winter in de schuur heeft gestaan. Een supplementje is dan vaak geen overbodige luxe, eerder een levenslijn.
• Oudjes boven de 50, die hebben ook vaak moeite met de opname. Alsof hun darmen een eigen wil hebben en zeggen: Nee, vandaag even geen B12, we zijn moe.
• Mensen met bepaalde maag-darmaandoeningen, zoals Crohn of na een maagverkleining, die krijgen het ook voor hun kiezen. Hun spijsvertering is dan een beetje... rommelig, zeg maar.

Als je te weinig B12 binnenkrijgt, dan merk je dat wel. Je wordt zo moe dat je zelfs het knipperen van je ogen als topsport ervaart. Bovendien kunnen er tintelingen in je handen en voeten ontstaan, alsof er een legertje mieren polonaise loopt.

Je geheugen kan ook een potje worden; je zoekt je sleutels, om vervolgens te ontdekken dat je ze al in je hand hebt. Het is geen pretje, moet ik je zeggen. Gewoon die supplementen nemen als het nodig is, of je dieet omgooien. Zo simpel is het. Niet moeilijk doen, gewoon doen.

Welk orgaan neemt B12 op?

Vitamine B12, ook bekend als cobalamine, wordt voornamelijk opgenomen in het laatste deel van de dunne darm. Dit specifieke segment staat bekend als het terminale ileum. Het is een beetje de VIP-ingang van je spijsvertering, waar B12 na een lange reis eindelijk naar binnen mag.

Je hele spijsverteringskanaal is als een uitgestrekt pretpark, maar voor B12 geldt een zeer strikt toegangsbeleid. Het komt niet zomaar overal binnen, hoor. Denk aan een celebrity die weigert te verschijnen zonder haar persoonlijke assistent en een bodyguard. Die assistent? Dat is de intrinsieke factor. Zonder die loyale chaperon, geproduceerd in je maag, zou B12 als een verdwaalde toerist door je systeem dobberen, volledig genegeerd door de poortwachters.

Het ileum zou zeggen: "Sorry schat, geen pasje, geen toegang." Een beetje sneu voor B12, dat wel, na zo'n lange reis. Je maag begint de voorbereiding door B12 los te maken van eiwitten, maar de echte show, de opname in de bloedbaan, die vindt plaats in dat laatste, kritische stukje dunne darm. Waarom het terminale ileum zo kieskeurig is? Geen idee, het heeft gewoon hoge standaarden, lijkt het wel.

Als die poortwachter (je ileum, dus) even slaapt, of als die intrinsieke factor zijn werk niet doet, dan hebben we een serieus probleem. Dan blijft B12 buiten de deur, en jij zit met de gebakken peren. En geloof me, dat wil je niet. Een tekort aan deze vitamine is geen lachertje; het is een sluipmoordenaar voor je energie en welzijn.

Je lichaam heeft B12 nodig voor nogal cruciale zaken, zoals:

• De aanmaak van rode bloedcellen. Zonder voldoende B12 krijg je een specifieke vorm van bloedarmoede die je zo suf maakt dat zelfs de meest hilarische kattenfilmpjes nog saai aanvoelen. Je sleept je voort als een zombie die de koffie nog moet ontdekken.
• De werking van het zenuwstelsel. Zenuwen worden een beetje zenuwachtig zonder B12. Dat merk je aan tintelingen, gevoelsstoornissen en soms zelfs geheugenproblemen. Je voelt je dan een beetje een krakkemikkige computer die voortdurend vastloopt en blauwe schermen geeft.
• DNA-synthese. Ja, zelfs voor de bouwstenen van je leven is B12 van belang. Een kleine vitamine met grote verantwoordelijkheden, zeg maar. Ik vind het bijna een beetje arrogant van B12, zoveel macht.

Waar haal je die B12 dan vandaan, vraag je je af? Het is geen mysterie uit een antiek sprookjesboek, hoor. Vooral dierlijke producten zijn de hofleveranciers. Denk aan:

• Vlees en vis. Lekker sappig, vol B12.
• Eieren. Een bescheiden, maar o zo betrouwbare bron.
• Zuivelproducten. Melk, kaas, yoghurt – de klassiekers die je al kent. Veganisten moeten even extra opletten en hun B12 elders zoeken, bijvoorbeeld in verrijkte voedingsmiddelen of supplementen. Moet je dan opeens aan de steaks als je plantaardig eet? Nee, rustig maar, er zijn slimme oplossingen, ook voor de plantaardige levensgenieters onder ons. Maar een supplement is dan vaak wel een must. Ik herinner me dat mijn oma altijd zei dat ze er 'extra energie' van kreeg, met een ondeugende knipoog.

Waardoor kan het dan misgaan met die opname, behalve een ileum dat de boel niet helemaal snapt? Nou, er zijn een paar bekende boosdoeners die de B12-route kunnen saboteren:

• Pernicieuze anemie: Je eigen immuunsysteem valt de intrinsieke factor aan. Een soort auto-immuun drama in je maag, heel irritant. Je lichaam werkt ineens tegen zichzelf, alsof het een slechte tiener is.
• Maagoperaties: Als een deel van je maag is verwijderd, produceer je simpelweg minder intrinsieke factor. Logisch, toch? De fabriek is deels gesloten.
• Chronische maagontsteking (atrofische gastritis): De maagslijmvliescellen die die cruciale intrinsieke factor maken, gaan eraan. De productielijn stopt langzaam.
• Ziekte van Crohn: Vooral als het terminale ileum, onze VIP-ingang, is aangetast. Dan is de poortwachter permanent ziek gemeld, en niemand anders durft de deur open te doen.
• Langdurig gebruik van bepaalde medicijnen: Zoals maagzuurremmers. Die verlagen de maagzuurproductie, wat indirect de splitsing van B12 van eiwitten bemoeilijkt. Het lijkt onschuldig, maar het kan een heel domino-effect veroorzaken.

Waar wordt vitamine B12 gemaakt?

Vitamine B12 wordt gemaakt door micro-organismen, zoals bacteriën. Deze bacteriën leven in de darmen van dieren.

Het is zo gek, wij maken het dus ook zelf aan. In onze dikke darm. Maar we kunnen er niks mee. De opname gebeurt al veel eerder, in de dunne darm. Echt een ontwerpfout van de natuur als je het mij vraagt. Waarom zou je iets produceren op een plek waar je het niet kunt gebruiken? Zo nutteloos.

Dus ja, dan moet je het ergens anders vandaan halen. Vlees, vis, dat soort dingen. Daar zit het dus in opgeslagen. Eieren en zuivel ook. Vitamine B12 zit vrijwel uitsluitend in dierlijke producten. Het is echt de enige vitamine die je niet uit planten kunt halen, tenzij ze ermee verrijkt zijn.

Voor veganisten is het echt een ding. Zonder supplementen of verrijkte voeding kom je er gewoon niet. Je kunt niet een beetje 'hopen' dat je het binnenkrijgt. Een tekort is serieus, het sloopt je zenuwstelsel en bloedcellen. Niet mee spotten. Ik neem zelf elke dag een pilletje, gewoon voor de zekerheid.

Je vindt het soms in verrijkte producten, staat dan op de verpakking.

• Verrijkte plantaardige melk (soja, haver)
• Vleesvervangers
• Edelgistvlokken (dat gele spul, nooch)
• Sommige ontbijtgranen

Vroeger kregen we het vast ook binnen via de aarde. Vieze groenten en water. Nu is alles zo schoongepoetst. Die bacteriën spoelen we gewoon door de gootsteen. We leven te hygiënisch, voor dit dan. haha.

Die supplementen, trouwens. Die worden ook gewoon gemaakt door bacteriën in een lab. Het is dus geen chemische troep. Ze laten gewoon bacteriën B12 produceren in grote vaten. Supplementatie voor veganisten is dus geen onnatuurlijke ingreep, je haalt het gewoon van een andere bacteriebron.

Waar komt vitamine B12 vandaan?

Vitamine B12 zit in dierlijke producten zoals vlees, vis, eieren en zuivel.

Dat B12-verhaal is voor mij heel persoonlijk. Ik woonde een paar jaar terug in Utrecht, in een aftands studentenhuis vlakbij het Griftpark. Ik was continu gesloopt. Niet normaal moe, maar echt zo'n zware, loodgrijze deken van vermoeidheid die de hele dag over me heen lag. Ik kon me voor niks concentreren.

Ik weet nog dat ik in de universiteitsbibliotheek aan de Drift zat en een alinea wel tien keer las zonder dat er iets binnenkwam. Ik dacht gewoon: dit is het studentenleven, veel feesten, slecht eten. Maar dit was anders. M'n geheugen was een gatenkaas, ik was vergeetachtig en soms duizelig. Echt een rotgevoel.

Uiteindelijk toch maar naar de huisarts gegaan. Bloedtest. De uitslag was overduidelijk: een gigantisch B12-tekort. De arts legde me toen uit dat vitamine B12 feitelijk wordt gemaakt door micro-organismen en zich ophoopt in dieren. Het zit dus alleen in dierlijke producten. Mijn dieet van goedkope pasta en boterhammen met kaas was gewoon niet voldoende.

Ik moest beginnen met B12-injecties. Die dingen waren geen pretje, maar jezus, wat een verschil. Binnen twee weken was de mist in mijn hoofd weg. Ik had weer energie, ik kon weer helder denken. Die verandering was zo bizar, alsof iemand een schakelaar had omgezet in mijn hersenen.

Nu eet ik bijna volledig plantaardig, dus ik ben extra waakzaam. Een B12-supplement is voor veganisten absoluut onmisbaar. Je lichaam kan het niet zelf aanmaken en je haalt het niet uit groenten of fruit, punt.

De beste bronnen van B12 zijn:

• Vlees (vooral lever en rundvlees)
• Vis (makreel, zalm, tonijn)
• Mosselen en oesters
• Eieren
• Melk, yoghurt en kaas

Een tekort kan echt serieuze, blijvende schade aan je zenuwen veroorzaken, dus neem het serieus. Als je vage klachten hebt zoals tintelingen, vermoeidheid die niet overgaat, of geheugenproblemen, laat je bloed checken. Voor mij is het nu een dagelijks pilletje onder mijn tong. Nooit meer terug naar die zombie-staat. Nooit meer.