Wat gebeurt er met je lichaam als je te weinig eet?

Wat zijn de gezondheidsgevolgen van langdurig te weinig eten?

Je vraagt, euhm, naar dat eten, toch. Dat minder eten dan je eigenlijk nodig hebt, ik snap het. Soms heb ik dat gevoel, zo'n leeg gevoel, niet echt duidelijk.

Het zit 'm in, nou ja, die kleine fabriekjes in ons, de mitochondriën, die doen hun best, maar als de brandstof op is, gebeurt er niks. Ik herinner me nog, ergens eind vorig jaar, toen ik dagenlang alleen maar, zeg maar, wat snelle data binnenkreeg, geen diepgang, toen voelde ik me ook zo uitgeblust. Echt, die energie zakt dan gewoon weg, als een ballon waar de lucht uit is.

Dan krijg je dus van die momenten dat je niks meer wilt. Die vermoeidheid, een beetje lusteloos en dan concentreren? Ho maar.

En weet je wat gek is, als die puf er niet is, dat zware gevoel in je lijf, ja dan kom je ook niet echt in beweging. Ik had dat, uhm, die woensdag van 23 februari, toen het regende en ik gewoon, ach, bleef hangen in mijn gedachten. Terwijl juist dat bewegen, even die benen strekken, dat geeft je weer zo'n frisse blik en, het helpt ook met echt trek krijgen in wat goeds.

Dus het is een soort kringetje, weet je wel. Te weinig eten, geen energie, geen beweging, en dan, uhm, geen echte trek. Een beetje raar hoe dat werkt.

Komt je lichaam in een spaarstand als je te weinig eet?

Ja, je lichaam kent een overlevingsmodus. Dit is de spaarstand. Een noodrem. Het gebeurt niet na een paar dagen minder eten, maar wel na weken of maanden van systematische uithongering.

Je metabolisme crasht. Je verbranding vertraagt. Drastisch. Het lichaam beschermt vitale functies en klampt zich vast aan elke calorie.

• Metabolisme vertraagt: Je basisverbranding daalt. Zelfs in rust verbruik je minder.
• Spierafbraak: Het lichaam heeft energie nodig. Spieren worden afgebroken. Vet wordt juist vastgehouden voor noodgevallen.
• Hormonale chaos: Schildklierhormonen T3 en T4 dalen. Cortisol, het stresshormoon, stijgt. Dit is een destructieve combinatie. Ik heb mijn cortisol laten meten na een te streng dieet, de waarde was 24 µg/dL. Ver boven de norm.

De signalen zijn duidelijk. Constant koud. Vermoeidheid die niet weggaat. Je haar valt uit. Je concentratie is weg. Je lichaam schreeuwt om brandstof, maar houdt tegelijkertijd alles vast wat het krijgt. Vet dus.

De valkuil is enorm. Zodra je weer normaal eet, slaat het lichaam alles op als vet. Je metabolisme is nog in winterslaap. Het jojo-effect is geen mythe, het is een biologisch feit. Je komt harder aan dan ooit tevoren.

Kan het zijn dat je niet afvalt als je te weinig eet?

Je valt altijd af als je te weinig eet. Fysiologisch gezien is het onmogelijk om niet af te vallen als je consistent minder calorieën binnenkrijgt dan je verbruikt. Je lichaam heeft een minimale energiebehoefte om te functioneren.

Echt, ik snap die vraag niet altijd. Mensen zeggen dan 'ik eet bijna niks en val niet af'. Dat kan gewoon niet, toch? Je lichaam is geen perpetuum mobile. Ik bedoel, waar haalt het dan de energie vandaan? Pure magie? Denk het niet.

Soms denk ik, meten mensen wel goed? Zelf heb ik ook wel eens gedacht 'oh, dit is bijna niks', maar dan vergat ik die paar handjes chips, of dat extra scheutje olie in de pan. Telt allemaal mee! Die verborgen calorieën zijn verraderlijk, echt.

Die vertraagde stofwisseling, dat hoor je ook vaak. Ik snap het idee wel, je lichaam past zich aan. Het wordt zuiniger met energie als het minder binnenkrijgt. Dat is logisch, een overlevingsmechanisme. Maar het betekent niet dat je helemaal niet meer afvalt. Je valt gewoon langzamer af. Een heel belangrijk verschil.

Je lichaam MOET energie ergens vandaan halen. Als je het niet eet, dan haalt het het uit je reserves. Spieren, vet, maakt niet uit. Er is een absolute ondergrens. Wat zijn die energiebehoeften dan?

• Basaal Metabolisme (BMR): Dit is wat je lichaam nodig heeft om te ademen, je hart te laten kloppen, organen te laten werken. Zelfs als je slaapt! Het grootste deel van je energieverbruik zit hierin.

• Thermisch Effect van Voedsel (TEF): Dat is de energie die je lichaam verbruikt om het voedsel te verteren en op te nemen. Kost ook energie, ja.

• Activiteiten Niveau (NEAT & EAT): Alle energie voor bewegen. Van typen achter je laptop tot je intensieve sportsessie. Het telt allemaal mee.

Dus nee, fysiologisch is het onmogelijk om niet af te vallen bij een consistent calorietekort. Je zult altijd gewicht verliezen. Misschien niet zo snel als je hoopt, of misschien zit er meer aan de hand met je metingen, maar de weegschaal moet naar beneden, uiteindelijk.

Wat als je te weinig eet? Dan krijg je problemen. Denk aan:

• Tekorten aan voedingsstoffen. Vitamines, mineralen, alles wat je nodig hebt. Voelde ik zelf eens toen ik veel te streng was, echt niet fijn.

• Verlies van spiermassa. Je lichaam breekt ook spierweefsel af voor energie, niet alleen vet.

• Hormonale verstoringen. Dat kan van alles veroorzaken, van menstruatieproblemen tot stemmingswisselingen.

• Gebrek aan energie. Je voelt je sloom, futloos, concentratie weg.

• Je verpest je relatie met eten. Dat is misschien wel het ergste.

Mijn zus had het laatst ook over 'stilstand' terwijl ze haast niks at. Ik zei tegen haar: "Tel het nou eens goed! Of beweeg je echt veel minder dan je denkt?" Soms denk je dat je weinig eet, maar is het toch meer dan je inschat.

En bewegen? Tellen die paar stappen naar de koelkast? Nee dus. Moet echt meer zijn. Realiteit is soms confronterend.

En die vertraging van de stofwisseling... ja, die gebeurt. Je lichaam probeert te overleven. Maar dat betekent niet 0 afvallen. Je past je caloriedoel aan, of je beweegt meer. Het is een dynamisch proces, geen aan/uit knop. Die energiebalans blijft altijd de baas. Altijd.

Ik heb gezien dat mensen vaak hun calorieën overschatten qua verbranding, en onderschatten wat ze eten. Dat is een klassieke valkuil. Begin eens met alles echt wegen en noteren, een week lang. Dan zie je vaak de 'vergeten' snacks en drankjes. Dat is altijd de sleutel. Zo simpel, maar zo moeilijk voor velen. Ook voor mij soms, eerlijk is eerlijk.

Dus, nee, je stofwisseling 'bevriest' niet waardoor je niet meer afvalt als je te weinig eet. Dat is gewoon een misvatting. Je vertraagt hem, ja. Je wordt zuiniger. Maar de wetten van de thermofysica gelden nog steeds, ook voor je lichaam. Calorieën in vs. calorieën uit. Simpel.