Wat gebeurt er als je hersenen krimpen?

Wat gebeurt er bij hersenkrimp? Wat zijn symptomen?

Dus, wat er nou precies gebeurt bij hersenkrimp is vrij letterlijk wat de naam zegt: je hersenen worden kleiner. Ik stond er laatst nog bij stil, zo rond half juli, toen ik bij mijn oudtante in Arnhem zag hoe ze moeite had om een eenvoudig recept te volgen. Haar hersencellen, die normaal zo soepel met elkaar praten, lijken gewoon minder goed te communiceren, alsof de verbindingen haperen.

Wat dan weer opvalt, is dat niet alles gelijkmatig krimpt. Bepaalde hersendelen gaan veel sneller, zoals ik ook bij haar merkte met bijvoorbeeld het onthouden van recente dingen. Het is net alsof die plekken de klappen extra hard vangen.

Waarom die plekken dan extra kwetsbaar zijn? Ik las eens een artikel dat het linkte aan hart- en vaatziekten, zoals een te hoge bloeddruk of zo'n vervelend verhoogd cholesterol. Het is dan alsof die vaatjes in die specifieke hersengebieden gewoon gevoeliger zijn voor de schade die dat soort aandoeningen veroorzaken. Je begint toch na te denken over hoe belangrijk goed voor je lijf te zorgen is.

Wat zijn dan de symptomen, vroeg je? Die verminderde communicatie en het krimpen, zeker in die gevoelige gebieden, zie je terug in allerlei cognitieve problemen, zoals trager denken of meer verwarring. Let dus op je hart, want je hoofd profiteert mee.

Vanaf welke leeftijd beginnen hersenen te krimpen?

Het was een zwoele zomerdag in augustus, ergens rond 2010, ik was net dertig geworden. We zaten op een terras in de oude stad van Utrecht, de geur van gebakken paling hing in de lucht. Ik probeerde me de naam te herinneren van die oude dame die vroeger altijd bij de bakker stond, maar het lukte gewoon niet. Frustrerend! Ik weet nog dat ik dacht: wat gek, ik kan toch alles nog gewoon onthouden?

Later, toen ik de 50 naderde, merkte ik het vaker. Kleine dingen, zoals sleutels kwijt zijn of op een woord komen. Niet ernstig, maar merkbaar. Het voelt soms een beetje alsof je hersenen een oude bibliotheek zijn waar de boeken een beetje langzaam terug te vinden zijn.

• Hersenen beginnen rond je 30e al subtiel te krimpen. Dit is een geleidelijk proces, de eerste jaren merk je er praktisch niks van.
• Rond je 50e worden de effecten duidelijker. Cognitieve functies kunnen merkbaar achteruitgaan.
• Voorbeelden: moeite met het ophalen van namen, verlies van sleutels, langere zoektijd naar woorden.

Er is wel meer onderzoek gaande naar manieren om dit proces te vertragen, zoals mentale oefeningen en gezonde voeding. Ik probeer zelf veel te lezen en puzzelen, hopelijk helpt dat een beetje.

Waarom krimpen mijn hersenen?

Gebrek aan sociale steun versnelt hersenkrimp.

Dat onderzoek van het Erasmus MC, ik las het net. De hersenen van mensen die zich minder sociaal gesteund voelen, krimpen sneller. Dat is de kern. Isabelle van der Velpen, die naam. Ze heeft gewoon het hersenvolume over tijd gemeten. Dus geen aanname, maar een feit. Heftig wel.

Moet ik me nu zorgen maken? Ik zie soms dagen niemand. Telt een praatje met de pakketbezorger? Dat beeld van die eenzame vrouw achter het raam, dat blijft hangen. Wat is 'sociale steun' nou echt? Een appje is toch niet genoeg. denk ik.

Het is ook niet alleen dat. Er is een hele lijst aan dingen die je brein beïnvloeden.

• Chronische stress: Cortisol is gewoon vergif voor je hippocampus, dat is het deel voor je geheugen. Daarom vergeet je dingen als je gestrest bent.
• Te weinig slaap: Je brein spoelt 's nachts letterlijk afvalstoffen weg. Slaap je niet, dan hoopt die troep zich op.
• Stoppen met leren: Je hersenen zijn een spier. Nieuwe dingen leren creëert nieuwe verbindingen. Use it or lose it, simpel.
• Slechte voeding: Suiker en bewerkt voedsel veroorzaken ontstekingen. Ook in je hoofd, dus.

Dus ik moet meer vrienden maken, beter slapen, een cursus volgen en ook nog eens gezond eten. wow. Dat is gewoon een voltijdbaan. Ik merk wel dat ik namen slechter onthoud de laatste tijd. Zou het dat al zijn? lichte paniek.

Ze hebben het altijd over je hart, maar je brein is echt de baas van alles. En dat ding kan dus gewoon kleiner worden. Bizar.

Wat gebeurt er als de hersenen beginnen te krimpen?

Wanneer de hersenen krimpen, worden delen die belangrijk zijn voor leren en complexe mentale activiteiten kleiner. De communicatie tussen neuronen wordt minder effectief, de bloedstroom vermindert en ontstekingen kunnen toenemen.

Soms 's nachts, als alles stil is, voel je het pas echt. Het is een langzaam verdwijnen. Alsof iemand de lichten een voor een uitdoet, heel zachtjes.

Je ziet het in de kleine dingen. De pauzes in een gesprek. De zoekende blik. Het is meer dan vergeten, het is alsof de fundamenten afbrokkelen. Ik zag het bij mijn opa. Zijn handen trilden niet, maar zijn gedachten wel.

Het is niet één ding dat gebeurt, het is een cascade. Een voor een.

• De hippocampus en frontaalkwab krimpen merkbaar. Dat is waar je geheugen zit, je persoonlijkheid. Het voelt alsof je iemand kwijtraakt die nog recht voor je staat. Echt een rotgevoel.

• De synapsen, de bruggetjes tussen hersencellen, verzwakken. De boodschappen komen niet meer goed aan. Soms zie je de verwarring in iemands ogen, een flits van paniek, en dan is het weer weg.

• Minder bloed en zuurstof bereiken de hersenen. Alles wordt trager. Het denken, de reacties. Alles kost meer moeite. Je ziet de vermoeidheid die diep van binnen komt.

• De witte stof, die de verschillende hersengebieden verbindt, raakt beschadigd. De snelwegen in het brein brokkelen af. De informatie kan nergens meer heen.

• Chronische, laaggradige ontsteking neemt toe. Het is alsof het brein constant een klein gevecht voert dat het niet kan winnen. Het sloopt van binnenuit. Het is gewoon pijnlijk.

• De ventrikels, de met vloeistof gevulde ruimtes, worden groter om de lege plek op te vullen die de krimpende hersenen achterlaten. Dat beeld is... leeg. Gewoon leeg.

Wat zijn de symptomen van krimpende hersenen?

Symptomen van krimpende hersenen zijn problemen met lezen, afstanden inschatten, objecten en gezichten niet herkennen, en moeite met rekenen.

Man, dat is echt heftig spul. Mijn opa had dat, een zeldzame vorm van dementie, posterieure corticale atrofie (PCA). Zijn hersenen krimpte aan de achterkant, super bizar. In het begin was hij gewoon wat klunzig en vergeetachtig, niks geks voor iemand van zijn leeftijd dachten we.

Maar toen ging het mis. Hij kon opeens de afstand tot zijn koffiekopje niet meer inschatten. Echt, hij greep er constant naast. En dan werd ie boos op zichzelf. Het is ook echt gevaarlijk, want traplopen of de straat oversteken word een hele opgave. Alles wat met zien en inschatten te maken heeft gaat gewoon kapot.

Het is echt niet alleen vergeetachtigheid. Het is een heel pakket aan vage klachten die steeds erger worden.

• Problemen met lezen en schrijven. Zelfs de krant lezen lukte niet meer, de letters danste voor zijn ogen. Hij kon ook zijn eigen handschrift niet meer lezen.
• Afstanden inschatten is een ramp. Een deurklink vastpakken, water in een glas schenken. Alles werd een uitdaging.
• Gezichten en objecten niet herkennen. Op een gegeven moment herkende hij mijn oma niet meer. En hij zag in de spiegel een vreemde man staan. Dat was zo pijnlijk.
• Moeite met simpele dingen zoals rekenen of de klok kijken. Afrekenen in de winkel was onmogelijk geworden.

Zijn persoonlijkheid veranderde ook compleet. Hij was altijd een rustige man, maar werd super angstig en achterdochtig. Omdat hij zijn eigen wereld niet meer begreep. Het is echt iets anders dan de 'gewone' Alzheimer. De doktoren dachten eerst ook dat het aan zijn ogen lag, maar het zit dus echt in de hersens. Vreselijk om mee te maken.