Kun je opeens diabetes krijgen?

Plotseling diabetes: Is dit mogelijk en wat zijn de oorzaken?

Dus, plotseling diabetes, dat kan dus gebeuren. Ik heb dat zelf nog nooit meegemaakt hoor, maar ik hoor wel eens verhalen. Het schijnt dat het dan opeens heel snel gaat, alsof je van de ene op de andere dag ziek wordt. Best heftig.

Dat het vaak op jonge leeftijd voorkomt, dat klopt wel zo'n beetje. Ik denk dan meteen aan kinderen, maar jonge volwassenen ook, ja. Die krijgen dat dan, heel abrupt. Het is niet iets waar je langzaam naartoe groeit, zeg maar.

En dat die dikke buik of te weinig beweging er niks mee te maken hebben, dat vind ik dan weer interessant. Want bij veel dingen die misgaan in je lijf, spelen die factoren wel een rol. Maar hier dus niet. Dat is dus echt iets anders dan ik dacht.

Ik heb het eens in 2018 meegemaakt bij een kennis. Zij was toen 35, en had ineens extreme dorst en moest heel vaak plassen. Ze zei dat het voelde alsof haar lichaam van de ene op de andere dag "uitviel". Ze was slank en sportte veel, dus de dokter was ook verbaasd.

Die plotselingheid, dat is dus het punt. Het komt als een donderslag bij heldere hemel. En het is een vorm van diabetes, type 1 dan, die niet te maken heeft met je levensstijl. Dat is wel een belangrijke nuance.

Hoe begint diabetes?

Het begint met een systeemfalen.

• Insulineresistentie. De cellen negeren het signaal. Glucose blijft in het bloed hangen.
• Insulinedeficiëntie. De alvleesklier levert te weinig. Cellen verhongeren, bloed suikert.

Beide paden leiden naar dezelfde plek. Een onbalans. Suiker stijgt. Het is simpelweg een tekort aan controle.

• Hormonen regelen alles. Insuline is er één van. Gemaakt in de alvleesklier. Speciale cellen. Beta-cellen. Die raken op of werken niet meer. Een stille sabotage. Van binnenuit.

De oorsprong ligt vaak genetisch. Levensstijl speelt mee. Het is geen plotselinge gebeurtenis. Het bouwt op. Onzichtbaar. Tot het te laat is. Of niet. Misschien nog niet.

Kan je ineens diabetes krijgen?

Ja, diabetes type 1 kan zich zeer plotseling manifesteren. De symptomen komen vaak binnen enkele dagen tot weken opzetten, vooral bij kinderen en jonge volwassenen. Het voelt als een donderslag bij heldere hemel.

Het is een fascinerend, zij het tragisch, proces. De plotselinge ziekte is eigenlijk de climax van een sluimerende auto-immuunreactie. Het lichaam heeft in stilte zijn eigen insulineproducerende cellen (de bètacellen in de eilandjes van Langerhans) aangevallen en vernietigd.

De symptomen exploderen pas wanneer het merendeel van deze cellen verdwenen is en het lichaam niet langer de bloedsuiker kan reguleren. Het is de plotselinge manifestatie van een langzaam, onzichtbaar conflict.

• De symptomen van diabetes type 1 zijn acuut en onmiskenbaar: extreme dorst, constant plassen, gewichtsverlies ondanks een normale eetlust, en een diepe, allesoverheersende vermoeidheid. Dit is geen vage klacht.

Diabetes type 2 daarentegen is een sluipmoordenaar. Dit is een proces van jaren, waarin het lichaam steeds ongevoeliger wordt voor insuline (insulineresistentie). De symptomen zijn mild en worden vaak genegeerd of toegeschreven aan ouderdom. Het is geen plotselinge gebeurtenis, maar een langzame erosie van de metabole gezondheid.

Er bestaan ook tussenvormen die het beeld complexer maken. Een goed voorbeeld is LADA.

• LADA (Latent Autoimmune Diabetes in Adults) wordt wel eens de 1.5-variant genoemd. Het is in essentie een traag verlopende vorm van type 1 die zich op volwassen leeftijd openbaart. Het wordt vaak onterecht aangezien voor type 2, omdat de progressie zo langzaam is. Een wolf in schaapskleren, zogezegd.

Dus, terwijl de diagnose 'plotseling' kan voelen, is de onderliggende biologie vaak al geruime tijd in beweging. Het lichaam houdt het lang vol, tot het breekpunt is bereikt.

Kun je zomaar diabetes krijgen?

Ja. Iedereen kan diabetes krijgen.

Het gebeurt gewoon. Soms is er een reden, soms niet. Het lichaam faalt. Of het verzet zich. Twee hoofdsoorten domineren: diabetes type 1 en type 2. Meer varianten bestaan, minder vaak gehoord.

Type 1. Een gril van het lot. Het immuunsysteem valt aan. Vernietigt de cellen die insuline maken. Een stille oorlog binnenin. Het begint vaak vroeg. Kinderen, jongvolwassenen. Geen schuld. Gewoon pech. Insuline is dan de adem. Noodzakelijk. Altijd.

Type 2. Dat is complexer. Vaak een sluipend proces. Het lichaam reageert minder goed op insuline. Of maakt te weinig. Dit heet insulineresistentie. Jarenlang kan het onopgemerkt blijven. Tot de schade zichtbaar is. Het lijkt onvermijdelijk, voor sommigen.

Risicofactoren voor type 2 zijn duidelijk.

• Overgewicht: Een zware last, letterlijk.
• Gebrek aan beweging: De machine roest stil.
• Erfelijkheid: Oude genen, een vaststaand patroon. Je familie draagt het mee.
• Leeftijd: De jaren tellen. Het systeem wordt moe.
• Etnische achtergrond: Sommige groepen zijn kwetsbaarder. Een onzichtbaar kenmerk.

De diagnose is een stempel. Een nieuwe realiteit. Je lichaam, ooit vanzelfsprekend, eist nu aandacht. Een continue afweging. Een leven vol prikken, pillen, metingen. De balans zoek.

Complicaties zijn geen uitzondering. Ze zijn de prijs van onbeheerde diabetes.

• Oogproblemen: Wazig zicht, blindheid. Een wereld die vervaagt.
• Nierschade: De filters van het lichaam geven op. Dialyse, een leven aan een machine.
• Zenuwschade: Tintelingen, gevoelloosheid. Pijn die niet te verklaren is. Voeten die je niet meer voelt.
• Hart- en vaatziekten: De stille moordenaar. Hartaanvallen, beroertes.

Soms voelt het alsof het lichaam een eigen wil heeft. Ongevoelig voor wensen. Dan moet je luisteren. En handelen. Voordat het te laat is. Voordat de schade onomkeerbaar is. Een strijd die je niet kiest, maar wel vecht. Of verliest.