Kan diabetes type 1 op latere leeftijd ontstaan?

Is diabetes type 1 altijd aangeboren?

De gedachte dat diabetes type 1 altijd 'aangeboren' is, klopt niet. Bijna iedereen die ik ken met type 1 kreeg het 'opeens'. Zelfs als er diabetes in de familie zit, is het niet gegarandeerd dat jij het krijgt. En bij die 85% dat het niet in de familie voorkomt, tja, dan kan het je dus echt overkomen zonder enige waarschuwing.

Ik herinner me nog die middag, het was vorig jaar, eind juni. De zon scheen fel, ik zat in de tuin te werken, iets met de plantjes. Plotseling voelde ik me zo ontzettend moe, leeg. Ik dacht eerst dat ik gewoon te weinig had gedronken, het was warm, weet je wel. Maar het ging niet over. Later voelde ik een dorst die maar niet weg ging. En naar het toilet... het leek wel constant.

Dat gevoel van uitputting, die vreemde dorst, het was als een sluipende ziekte die zich langzaam van binnenuit openbaarde. Ik had geen idee wat er aan de hand was. Het kwam uit het niets.

De meeste mensen met diabetes type 1 hebben de ziekte niet geërfd. Dat is belangrijk om te onthouden. Het is geen kwestie van "oh, mijn moeder had het, dus ik krijg het ook". Het is veel complexer.

• Genetische aanleg speelt een rol, maar is zelden de enige oorzaak.
• Bij ongeveer 85% van de mensen met type 1 diabetes is er geen familiegeschiedenis van de ziekte. Dit benadrukt hoe onvoorspelbaar het kan zijn.
• Omgevingsfactoren en het immuunsysteem zijn cruciaal. Het eigen lichaam valt de cellen aan die insuline produceren. Waarom dat gebeurt, is vaak nog een raadsel.

Dus nee, het is niet altijd aangeboren. Het is een auto-immuunziekte die kan opduiken, ongeacht je familiegeschiedenis, en dat is wat het zo verraderlijk maakt.

Welk type diabetes ontstaat op oudere leeftijd?

Diabetes type 2 is het type diabetes dat vaak op latere leeftijd ontstaat.

Mijn vader was 62 toen de diagnose viel. In dat kille dokterskantoor in Gouda, ik was erbij. Het voelde onwerkelijk. De geur van desinfectiemiddel en oude tijdschriften, ik ruik het nog.

Hij was altijd de sterke man, altijd in de tuin bezig. Maar ja, dat buikje en die biertjes 's avonds... De dokter zei het direct: Diabetes type 2 is de vorm die vaak op oudere leeftijd begint. Een zin die door de kamer galmde.

Vroeger noemden ze het ouderdomsdiabetes, zei mijn vader nog. Een rotwoord. Alsof je leven dan voorbij is. Dat is het helemaal niet, maar het voelde wel even zo. Echt een klap. Ik zag de schrik in zijn ogen, ook al probeerde hij het te verbergen.

De arts legde uit dat 9 van de 10 mensen met diabetes dit type hebben. Het is dus bizar veelvoorkomend. Overgewicht en weinig beweging spelen een rol, maar zijn leeftijd was een grote factor. En erfelijkheid, mijn oma had het ook. Dat wisten we, maar je denkt er nooit bij na.

Achteraf vielen de puzzelstukjes op hun plek. Hij had al maanden klachten, die we allemaal wegwuifden.

• Altijd dorst, hij dronk liters water.
• Vaak naar de wc, ook 's nachts.
• Moe, zo ontzettend moe. We dachten dat het gewoon de leeftijd was.
• Soms wazig zien na het eten.

Je negeert dat soort dingen. Het is gewoon 'ouder worden', denk je dan. Niet dus. Het was een wake-up call. Voor hem, maar ook voor mij.

Het is niet alleen voor mensen met ernstig overgewicht. Mijn vader was gewoon een stevige Hollandse vent, geen obees persoon. Dat beeld moet echt de wereld uit. Iedereen kan het krijgen, al is de kans kleiner als je gezond leeft. De combinatie van aanleg en leeftijd is gewoon heel sterk.

Kun je van diabetes type 2 naar 1 gaan?

Dat vraag ik me dus ook af. Ik zag laatst een documentaire, het was een dinsdagavond, bij me thuis op de bank, met een kopje thee die al een beetje lauw was.

Het ging over diabetes type 2. Een vrouw, die zag er echt uit alsof ze worstelde, vertelde over haar leven ermee. Dokters zeiden steeds: medicijnen, levenslang. En toen kwam ze in contact met een diëtist die zei: "We gaan het anders aanpakken."

Ze moest haar eetpatroon compleet omgooien. Geen suiker meer, bijna geen koolhydraten. In het begin dacht ik: nou, dat is makkelijk gezegd. Ik kan me voorstellen dat dat heel zwaar is geweest, zo rigoureus. Ik zag de wanhoop soms in haar ogen op het scherm, maar ook hoop.

En het werkte! Na een paar maanden, ik weet niet meer precies hoeveel, zagen de bloedwaarden er zoveel beter uit. De artsen waren verbaasd. Ze kon zelfs een deel van haar medicijnen afbouwen.

Diabetes type 2 omkeren met een dieet is dus echt mogelijk. Het is geen 'genezing' in de zin dat het volledig weg is en nooit meer terugkomt, maar het betekent wel dat je lichaam weer beter functioneert en je minder of geen medicijnen nodig hebt. Het is een levensstijlverandering, geen quick fix.

Dit betekent:

• Drastische aanpassing van het eetpatroon: Weinig suikers en koolhydraten.
• Soms medicatie verminderen of stoppen.
• Constant alert blijven op je lichaam.

De docu liet zien dat er hoop is, echt waar. Je moet er wel voor gaan.

Hoe kom ik van diabetes type 1 af?

Je raakt het punt aan, weet je. Diabetes type 1, dat is iets waar je niet zomaar vanaf komt. Het is meer een leven ermee, zo voelt het soms. Elke dag opnieuw.

Het komt neer op… ja, op die insuline. Spuiten of een pompje. Dat is de constante. En de hoeveelheid, die verandert constant. Net als jij.

• Wat je eet, dat is allesbepalend. Suikers, koolhydraten, het heeft direct invloed. En je beweegt? Of niet? Dat speelt ook mee.
• Elke dag is anders. Je kunt je recept niet voor morgen al schrijven, nee. Het is altijd kijken, aanpassen.

Die levensstijl, dat is niet zomaar een woord. Het is je werk, je slaap, de kleine dingen die je doet. Alles telt mee in die berekening. Het is een soort puzzel, die je steeds opnieuw legt. En de oplossing… die vind je in het moment zelf.

Wat kun je zelf doen bij diabetes type 1?

Je kunt je bloedsuiker controleren. Vaak. Echt, meerdere keren op een dag. Het is... een deel van de routine geworden. Je voelt het aan, soms, de verandering. En dan pak je die meter.

Als het te laag zakt, die druivensuiker. Een snelle oplossing. Soms voelt het bijna mechanisch, dat tabletje in je mond. Dat is wat je doet. Direct. Het is niet altijd makkelijk, die wisselingen.

En als het te hoog schiet? Dan is het extra insuline. Een beetje meer. Je luistert naar je lichaam. En je geeft het wat het nodig heeft. Het is een constante dans, weet je.

De insuline zelf is... je leven. Het is een noodzaak. Geen keuze, meer. Een deel van wie je bent geworden. Het maakt je lichaam zelf niet meer aan. Dus jij moet het doen.

Hoe kun je diabetes type 1 voorkomen?

Diabetes type 1 is fundamenteel niet te voorkomen. Het betreft een auto-immuunziekte waarbij het eigen afweersysteem zich richt tegen de insulineproducerende bètacellen in de alvleesklier, waardoor deze vernietigd worden.

De oorzaak van diabetes type 1 ligt diep verankerd in de interne dynamiek van het menselijk immuunsysteem. Het is geen kwestie van levensstijl, voeding of externe factoren die we actief kunnen beheersen, in tegenstelling tot diabetes type 2.

Het lichaam, in een tragische vergissing, identificeert de cruciale bètacellen als een vijand en vernietigt ze systematisch. Dit proces is onomkeerbaar en start vaak al jaren voordat de eerste symptomen zich manifesteren. De complexiteit van het menselijk immuunsysteem blijft een fascinerend raadsel.

Wat we weten over dit complexe samenspel:

• Auto-immuniteit: Het betreft een verstoring waarbij het afweersysteem, dat ons normaliter beschermt tegen indringers, de eigen lichaamscellen aanvalt. Specifiek de bètacellen van de Eilandjes van Langerhans.
• Genetische predispositie: Er is een duidelijke erfelijke component. Bepaalde genen, vooral in het HLA-complex, vergroten de vatbaarheid. Lang niet iedereen met deze genen ontwikkelt de ziekte, wat wijst op een ingewikkelde interactie, geen kwestie van één gen.
• Omgevingsfactoren: Waarschijnlijk spelen omgevingsfactoren een rol als 'trigger' bij mensen met een genetische aanleg. Denk aan virale infecties (enterovirussen) of vroege voeding (koemelk). De exacte mechanismen blijven onderwerp van intensief onderzoek; een mysterie hoe prikkels het systeem ontregelen.

Preventie, zoals we die kennen bij andere aandoeningen, heeft hier geen grip. Men spreekt eerder over vroege detectie of het vertragen van het ziekteproces bij mensen met een hoog risico. De focus in de wetenschap ligt op:

• Immunotherapieën: Pogingen om het immuunsysteem te herprogrammeren of te onderdrukken, zodat de bètacellen niet worden aangevallen. Dit is experimenteel en complex.
• Bètacelvervanging: Via stamceltherapie of transplantatie van eilandjes, al lost dit het onderliggende auto-immuunprobleem niet op en vereist het levenslange immuunsuppressie.
• Begrip van triggers: Gedetailleerd onderzoek naar de omgevingsfactoren die het auto-immuunproces in gang zetten, om zo misschien in de toekomst, heel misschien, ingrijpingsmogelijkheden te vinden. Dat is echter verre toekomstmuziek.

Het menselijk lichaam, met zijn verbazingwekkende complexiteit, herbergt soms mechanismen die we nog lang niet volledig doorgronden. Het onvermogen om diabetes type 1 te voorkomen herinnert ons aan de grenzen van onze kennis. Dit maakt je nederig, vind ik zelf.