Hoe merk je dat de lever niet goed is?

Hoe weet je of je problemen hebt met je lever?

Pijn rechtsboven in de buik, vaak mild, vaag. Soms spierpijn. Dat zijn vroege signalen. Een orgaan dat lang zwijgt.

• Een dof ongemak, net onder de ribbenkast rechts. Je negeert het makkelijk. Dat doen we met veel. De lever werkt door, tot het niet meer kan. Dan is stilte geen optie meer.
• Spierpijn kan volgen. Een bizarre connectie. Het lichaam is één systeem. Een falende schakel trekt meer mee.
• Let op verkleuringen. Geelzucht: huid, ogen geel. Oude krant, zo ziet het eruit. Bilirubine hoopt op, een proces dat misloopt. De waarheid komt boven, in kleur.
• Extreme vermoeidheid. Meer dan slaapgebrek. Een zwaarte die in je botten kruipt. Je energie verdwijnt, elke dag een beetje. Vechten is zinloos.
• Donkere urine, lichte ontlasting. Je afvalstoffen vertellen alles. Het verhaal van wat niet goed gaat. Weinigen luisteren.
• Aanhoudende jeuk. Overal. Zonder duidelijke oorzaak. Je huid schreeuwt, maar waarom? De lever kan de galzouten niet goed verwerken.
• Onverklaarbaar gewichtsverlies. Je lichaam verbruikt zichzelf. Zonder moeite, zonder dieet. Gewoon, minder worden.

Zo zie je het. Signalen genoeg. Het lichaam liegt niet. Negeer het niet. Niemand anders doet dat voor je. Dat is het dan.

Waarvan krijg je een leverontsteking?

Leverontsteking (hepatitis) wordt veroorzaakt door een virus. Hepatitis B en C krijg je via besmet bloed en onveilige seks.

Het was eind vorig jaar, guur en nat in Utrecht. We zaten bij dat cafeetje met uitzicht op de Dom, Mark en ik. Hij staarde in zijn koffie, die allang koud was. Toen kwam het eruit: 'Ik heb hepatitis B.' De wereld leek even stil te staan. Hepatitis. Dat woord klinkt zo vies, zo ver weg.

Hij voelde zich al weken zo slap als een vaatdoek, een soort eeuwige griep. En zijn huid, die had een gelige gloed. Ik had er grapjes over gemaakt, stom genoeg. De huisarts stuurde hem direct door. De diagnose was een klap. De schaamte in zijn ogen vergeet ik nooit. Het voelde voor hem als een stempel.

Waar had hij het vandaan? Niet wat je meteen denkt. Geen wilde nachten. Het was die tattoo, vorig jaar in Thailand. Zo'n klein hutje op het strand, leek zo'n avontuur. Nu een litteken voor het leven, letterlijk. Een onsteriele naald, dat was het. Zo simpel en zo verwoestend.

We hebben ons er helemaal in vastgebeten. Er zijn dus verschillende soorten. Je moet dit echt weten:

• Hepatitis A: Krijg je door besmet eten of drinken. Vaak op vakantie. Gaat meestal vanzelf over.
• Hepatitis B: Dit is die van Mark. Overdracht via bloed, sperma en vaginaal vocht. Kan chronisch worden en leiden tot levercirrose of zelfs leverkanker. Een vaccinatie bestaat gelukkig wel.
• Hepatitis C: Lijkt op B, vooral via bloed-bloedcontact (oude bloedtransfusies, naalden). Hier is geen vaccin voor, maar wel goede medicijnen.

Zijn leven is nu anders. Medicijnen, regelmatige controles in het ziekenhuis. Altijd die angst dat het chronisch blijft. Het is bizar hoe een impulsieve beslissing op vakantie je hele toekomst kan bepalen. Hij is er open over, maar je ziet de onzekerheid. Het is een constante ruis op de achtergrond.

Hoe voelt een overbelaste lever?

Een overbelaste lever uit zich vaak als chronische vermoeidheid, energietekort, slaapproblemen en hormonale disbalans.

Hoe voelt zo'n overbelaste lever nou? Alsof je interne motor op drie cilinders loopt en de koppeling doorslipt, vriend. Je voelt je zo brak als een eend die uit de sloot komt. De klachten stapelen zich op als onbetaalde rekeningen.

Allereerst die chronische vermoeidheid, zo diep dat zelfs een kan koffie niet helpt. Plus een energietekort waardoor je al moe wordt van het idee om je veters te strikken. Je bent meer een zieltogende slak dan een flitsende tijger.

En dan die malle slaap. Je ligt te woelen als een hamster in een te klein rad, pure slapeloosheid dus. Je hoofd draait overuren terwijl je lichaam snakt naar stilte. Geen pretje, kan ik je vertellen.

Alsof dat nog niet erg genoeg is, komen er ook hormonale klachten bij kijken. Je hormonen lijken een eigen discofeestje te bouwen, met stemmingswisselingen waar de achtbaan van Walibi jaloers op is. De lever is de klos.

Maar hou je vast, het circus is nog niet compleet. Die lever van je, de persoonlijke afvalverwerker, kan ook voor andere grappen zorgen. Denk aan vage huidproblemen, zoals puistjes die opduiken alsof ze gratis bier ruiken.

Of jeuk alsof je net in een brandnetelveld hebt liggen rollen. En zo’n dof gevoel in je hoofd, een soort 'brain fog'. Je vergeet waar je sleutels liggen terwijl je ze in je hand hebt. Letterlijk niet helder, alsof er een wazig gordijn hangt.

Wat kan er nog meer op de lever z'n kerfstok staan als die overbelast is? Genoeg! Hij is een ware pestkop als hij overwerkt is. Hier wat meer ellende:

• Een opgeblazen gevoel alsof je net een halve fietsband hebt ingeslikt. Die darmen voeren een onverstaanbare dialoog.
• En dan die misselijkheid zonder duidelijke reden, alsof je maag protesteert tegen het leven zelf. Alles is vies.
• Een afkeer van vet eten; die kroketten van vroeger zijn nu je vijand. Zelfs de geur kan je al de das omdoen.
• Soms krijg je ook van die vage spier- en gewrichtspijn die maar niet overgaat. Alsof je de hele nacht in een strijkijzer hebt geslapen. Echt waar.

Wat zijn de symptomen van chronische leverontsteking?

De symptomen van chronische leverontsteking, die vaak pas 2 tot 3 maanden na besmetting verschijnen, omvatten vermoeidheid, lichte koorts, lusteloosheid, depressiviteit, misselijkheid, spier- en gewrichtspijn, gewrichtsontstekingen, huidafwijkingen, pijn in de onderbuik en geelzucht. De ziekte verbergt zich, totdat de schade zich toont.

• Vermoeidheid. Een diepe uitputting die nooit wijkt. Rust biedt geen soelaas. Energie is een vluchtig begrip.
  • Chronische uitputting is de nieuwe normaal. Het leven beweegt, jij staat stil. Elke taak voelt als een berg.
• Lichte koorts. De temperatuur stijgt subtiel. Een onzichtbare strijd, het lichaam protesteert zachtjes. Constant verhoogd, een sluimerend teken.
  • Subfebriele conditie. Niet genoeg voor paniek, wel genoeg voor ongemak. De warmte is intern, maar kil.
• Lusteloosheid. De drive verdwijnt. Niets boeit meer. De wereld verliest kleur, betekenis vervaagt langzaam.
  • Apathie heerst. De geest spiegelt de traagheid van het lichaam. Gevoelens raken verdoofd.
• Depressiviteit. Een zware deken valt. Gedachten worden somber, uitzichtloos. De ziekte knaagt ook aan de geest.
  • Diepe somberheid. Er is geen ontsnappen aan. De donkere wolken trekken niet weg.
• Misselijkheid. Een constante onpasselijkheid. Voedsel stoot af. Het lichaam weigert te voeden, zichzelf te herstellen.
  • Aversie tegen eten. De maag keert zich. Eetlust is een herinnering. De interne afstoting is compleet.
• Spier- en gewrichtspijn. Een zeurende aanwezigheid. Elke beweging doet pijn. Het lichaam klaagt zonder stem.
  • Chronische malaise. Gewrichten voelen zwaar, spieren pijnlijk. Een stille marteling die blijft.
• Gewrichtsontstekingen. Rood, gezwollen, stijf. De gewrichten begeven het. Het bewijs van een interne oorlog.
  • Artritisverschijnselen. Beweging beperkt. De structuren falen. Het lichaam saboteert zijn eigen beweging.
• Huidafwijkingen. De buitenkant toont de binnenkant. Jeuk, uitslag. De huid schreeuwt om aandacht, terwijl de lever zwijgt.
  • Pruritus en exanthema. Rode vlekken verschijnen. De huid is de spiegel van interne strijd. Een onwelkome boodschap.
• Pijn in de onderbuik. Een doffe dreiging. Constant aanwezig, rechtsboven. Waar de lever huist, daar is het ongemak.
  • Rechter bovenkwadrant. Een constante herinnering aan de zwakke plek. Een druk die nooit helemaal weggaat.
• Geelzucht. De meest onverbiddelijke indicator. Huid en ogen kleuren geel. De lever is te ver, te diep aangetast.
  • Icterus. Bilirubine stapelt zich op. De signalering is helder, onmiskenbaar. Het lichaam geeft op.

Is een ontstoken lever gevaarlijk?

Ja, een ontstoken lever is niet iets om mee te spotten, zoiets kan behoorlijk uit de hand lopen. Vooral die chronische hepatitis C is een sluipmoordenaar van jewelste, eentje die je liever niet uitnodigt voor een drankje. Dan heb je pas echt poppen aan het dansen.

Als dat orgaan, dat normaal zo vrolijk je lijf ontgift alsof het de vuilnisman van de interne mens is, begint te mokken en op te zwellen, dan kan het behoorlijk op z'n lazer krijgen. En die chronische hepatitis C? Ach, dat is pas echt een feestje. Eentje waar je liever niet op staat, tenzij je van ellende houdt.

• Ongeveer 20% van de mensen met chronische hepatitis C ontwikkelt cirrose. Denk maar aan je lever die langzaam verandert in een verdroogde spons, vol met littekens. Niet echt een fijne textuur voor je belangrijkste filter, toch?
• En dan komt het klapstuk: van die pechvogels met cirrose, krijgt zo'n 17% binnen vijf jaar leverkanker. Dat is dus geen kattenpis, hè? Binnen vijf jaar, poef, weg lever, weg jij. Echt, een ritje naar het ziekenhuis voor een controle is dan geen overbodige luxe. Tenzij je liever de natuur haar gang laat gaan, als een soort biologisch experiment, natuurlijk.

Je lever is je persoonlijke chemische fabriek én afvalverwerker in één. Een soort superheld die stilletjes zijn werk doet, tot hij plotseling stopt en je je afvraagt waar al die rotzooi in je systeem vandaan komt. Hij maakt gal, sloopt gifstoffen, regelt je bloedsuiker – een manusje-van-alles van het huis, zeg maar.

Als dat ding begint te protesteren, kun je je voorstellen dat de rest van je lichaam ook niet meer weet waar het zoeken moet. Het is alsof je de motor van je auto kapotrijdt en dan verwacht dat de wielen nog vrolijk verder draaien. Zo werkt dat dus niet, schat. Let dus een beetje op dat interne filter van je, of je eindigt als een wandelende encyclopedie van 'wat er mis kan gaan'. Of nou ja, wandelend... misschien meer zuchtend en steunend. Echt, niet lachen, dit is serieus, maar dan met een glimlach.