Wat veroorzaakt turbulentie?

Wat veroorzaakt turbulentie bij vliegtuigen en hoe ontstaat het?

Ik kan me nog goed herinneren, dat gevoel van die schokken in het vliegtuig, alsof je plotseling op een hobbelige weg terechtkomt.

Het komt eigenlijk door lucht die niet stilstaat, weet je wel. Als die lucht opeens van tempo of richting verandert, dan merk je dat direct.

Soms is het net alsof je vliegtuig door twee totaal verschillende stromingen wordt geduwd, eentje die snel gaat en eentje die langzaam kabbelt. Dat geeft dat vervelende schommelen.

Ik vloog een keer van Lissabon naar Amsterdam, was dat, ergens in 2017 denk ik. Een paar uur na vertrek begon het vreselijk te stuiteren. De stewardessen moesten gaan zitten.

Die lucht is dus niet altijd zo glad als we denken, er zitten allerlei stromingen in die je niet ziet, maar wel voelt.

Het voelt wel even beangstigend, maar het vliegtuig kan dat prima hebben hoor. Ze zijn gebouwd om dat soort dingen aan te kunnen, daar hoef je je geen zorgen over te maken.

Is er ooit een vliegtuig neergestort door turbulentie?

Ja. Turbulentie heeft vliegtuigen fataal geraakt. Zelden, maar het is geen mythe. Vliegtuigen zijn gebouwd voor de strijd, maar soms wint de lucht.

Turbulentie als fatale factor:

• BOAC Vlucht 911 (1966): Een Boeing 707 desintegreerde boven Mount Fuji. Extreme berggolfturbulentie brak het vliegtuig in stukken. Geen overlevenden.
• American Airlines Vlucht 587 (2001): De staartvin brak af door een combinatie van wake turbulence van een voorgaand vliegtuig en agressieve stuurinput van de copiloot. De mix was dodelijk.
• Northwest Airlines Vlucht 705 (1963): Vloog recht in een zware onweersbui. De Boeing 720 brak op in de lucht door de extreme verticale luchtstromen.

Moderne jets zijn anders. Ze zijn ontworpen om krachten te weerstaan die ver buiten de normale operatie vallen. De vleugels van een A380 kunnen meer dan 6 meter op en neer buigen. Een modern passagiersvliegtuig is niet neergestort door turbulentie als enige oorzaak.

Het gevaar zit hem nu ergens anders:

• Verlies van controle: Piloten kunnen gedesoriënteerd raken. Een 'upset' kan het vliegtuig in een positie brengen die moeilijk te herstellen is.
• Letsel in de cabine: Mensen en objecten worden projectielen. Daarom is die riem belangrijk. Het grootste risico is hoofdletsel, niet het neerstorten van het vliegtuig.

De onzichtbare vijand heet CAT (Clear-Air Turbulence). Deze is onzichtbaar voor radar en kan uit het niets toeslaan op grote hoogte. Piloten trainen om de snelheid te verlagen en er doorheen te vliegen. Niet ertegen vechten. Gewoon erdoorheen.

Waardoor krijg je turbulentie?

Thermische turbulentie ontstaat door temperatuurverschillen. Zonlicht verwarmt de aarde, waardoor lucht opstijgt. Koele lucht daalt. Deze verticale bewegingen schudden het vliegtuig.

• Oorzaak: Ongelijke verwarming van het aardoppervlak.
• Mechanisme: Stijgende warme lucht en dalende koele lucht.
• Gevolg: Schudden van het vliegtuig.

Dit type turbulentie, thermische turbulentie, is voorspelbaar. Pilots houden rekening met warmere gebieden.

Meer weten over luchtvaart? Vraag gerust.

Waar heb je de meeste kans op turbulentie?

Zeg, je wilt weten waar je het meest gegarandeerd een hobbelige rit krijgt, hè? Alsof je in een achtbaan zit, maar dan met uitzicht op wolken die je koffie over je schoot kieperen.

De absolute kampioen van de kriebelbuik is de route van Santiago, Chili, naar Santa Cruz, Bolivia. Dit is geen grap, dit is pure kosmische pret! Je wordt hier door de lucht gesmeten als een pingpongbal in een orkaan.

En als je denkt dat Europa veilig is voor dit luchtgeweld, think again! Op de vijfde plek staat de route Milaan, Italië naar Genève, Zwitserland. Daar waait het ook flink, dus bereid je voor op een beetje schudden, hoor!

• Zuid-Amerika spant de kroon: Santiago - Santa Cruz is een garantie voor spektakel.
• Europa doet mee: Milaan - Genève is de vijfde in de rij van hobbelige avonturen.

Dit zijn dus de plekken waar je die extra dikke pilletjes tegen zeeziekte wel kunt vergeten en je beter kunt voorbereiden op een onvergetelijk, eh, ruw avontuur. Denk eraan, die piloten weten precies wat ze doen, maar de lucht soms ook niet!