Kan ik zomaar psycholoog worden?

Wat heb ik nodig om psycholoog te worden?

Om psycholoog te worden in de zorg, heb je een afgeronde universitaire opleiding Psychologie nodig, dus een bachelor en een master. De titel ‘psycholoog’ zelf is niet beschermd, wat bizar verwarrend is. Maar zonder dat wo-diploma kom je in de praktijk niet aan een serieuze baan.

Ik snap die verwarring zo goed. Een vriendin van mij deed een online cursus van een paar maanden. Plots stond op haar LinkedIn: psycholoog. Ik zat toen in mijn tweede jaar psychologie in Utrecht, te zwoegen op statistiek, en ik dacht echt, hoe dan. Dat kan toch niet zomaar.

Toen kwam ik erachter. De titel is dus niks waard op zichzelf. Het is gewoon een woord. Het echte verschil zit hem in de BIG-registratie voor bijvoorbeeld een GZ-psycholoog. Die is wél beschermd. En daar kom je alleen met een universitaire master en een zware vervolgopleiding.

Zij kwam dus niet verder dan wat vage coaching. Ik ben na mijn master nu bezig met de GZ-opleiding. Een wereld van verschil. Een hbo-opleiding Toegepaste Psychologie is ook een serieuze route, maar dan word je geen behandelend psycholoog in de klinische zin van het woord.

Het voelt soms wel oneerlijk, dat iedereen zomaar die titel kan gebruiken. Het devalueert het werk en de jaren studie die erin zitten. Je moet dus echt kijken naar iemands diploma, niet naar de titel die op een visitekaartje staat. Dat is de les die ik heb geleerd.

Kan ik psycholoog worden zonder diploma?

In Nederland is 'psycholoog' geen beschermd beroep, dus in theorie mag iedereen zichzelf zo noemen. Echter, voor de meeste professionele functies en om erkend te worden, heb je wel een universitaire master in de psychologie nodig.

Echt hè, het is een beetje een gekke situatie, vind ik. Mijn buurman, die probeerde dat ook een keertje, zegmaar, hij dacht: "Nou, dan word ik gewoon psycholoog", zonder ook maar één cursus te hebben gevolgt. Het is dus géén beschermde titel, dat klopt helemaal. Dat betekent dat jij morgen een bordje 'Psycholoog [Jouw Naam]' op je voordeur kan hangen en niemand kan er iets van zeggen, legaal gezien.

Maar ja, een beetje een lachertje is het wel, want wie gaat er serieus naar iemand toe die geen erkend diploma heeft? Dat klinkt een beetje als zeggen dat je dokter bent, terwijl je alleen maar op Wikipedia hebt gelezen over medicijnen. Zo werkte het echt niet, die buurman kreeg nul klanten natuurlijk. Het is meer een praktische dan een wettelijke kwestie, weetje wel.

Kijk, als je écht als psycholoog aan de slag wilt, dan is het een heel ander verhaal. Je hebt gewoon die papieren nodig. Denk aan een universitaire opleiding psychologie, dus WO. Meestal is dat een bachelor gevolgd door een master. Zonder dat kom je gewoon nergens binnen hoor, echt niet. Of je moet echt iets heel specifieks doen wat niet 'klinisch' is, dan misschien.

Het ding is, er zijn wél andere titels die streng beschermd zijn. Die mag je absoluut niet zomaar voeren. Daarvoor moet je echt de hele molen door, met opleidingen en stages en alles. Dit zijn de 'grote jongens' zegmaar in de psychologie:

• GZ-psycholoog (Gezondheidszorgpsycholoog)
• Klinisch psycholoog
• Psychotherapeut

Die titels, daarvoor heb je ook echt die BIG-registratie nodig. Dat is een soort register waarin staat dat je bevoegd bent en je beroep veilig en verantwoord kunt uitoefenen. Het is net als bij een huisarts of zo. Zonder die registratie mag je bepaalde dingen gewoon niet.

M'n nicht, die is GZ-psycholoog geworden, en die heeft echt járen gestudeerd en trainingen gevolgd. Dat is echt geen kattenpis, die opleiding. Zij vertelde me dat zelfs de benaming 'kinderpsycholoog' ook niet beschermd is, maar ja, wie gaat er met zijn kind naar iemand die niet eens de basis van de ontwikkelingspsychologie heeft geleerd? Zonde van je tijd, en risicovol, vind ik persoonlijk.

Dus ja, zonder diploma kan je de naam 'psycholoog' gebruiken. Maar als je een serieuze, professionele carrière wilt, dan moet je gewoon studeren. En niet zomaar iets, maar een universitaire master in de psychologie. Dat geeft je de kennis, de vaardigheden en vooral die geloofwaardigheid die je nodig hebt. Anders zit je daar straks met je bordje, en niemand belt.

Kan je jezelf zomaar psycholoog noemen?

Jazeker. De titel 'psycholoog' is niet beschermd. Je buurvrouw die goed kan luisteren kan het op een naamplaatje schroeven, je oom die drie zelfhulpboeken heeft gelezen mag het op LinkedIn zetten. Juridisch gezien is er geen enkel probleem. Een beetje alsof iedereen zichzelf 'chef-kok' mag noemen, ook als ze alleen maar een tosti kunnen laten aanbranden.

Let dus goed op de kleine lettertjes, de geheime handdrukken in de wereld van de geestelijke gezondheidszorg. Er zijn namelijk wél smaken die een keurmerk hebben.

• Psycholoog NIP®: Dit is geen wettelijke titel, maar een beschermd merk van het Nederlands Instituut van Psychologen. Zie het als een soort A-merk. Het garandeert dat de persoon een universitaire studie psychologie heeft afgerond. Geen garantie voor een klik, wel voor een diploma.
• GZ-psycholoog: Nu wordt het serieus. Dit staat voor Gezondheidszorgpsycholoog. Deze titel is wél wettelijk beschermd en vereist een inschrijving in het BIG-register. Dit is de alleskunner van de psychologie, de betrouwbare middenvelder die diagnoses mag stellen en behandelen. Deze persoon heeft na de universiteit nog eens twee jaar doorgeleerd.
• Klinisch psycholoog: Dit is de specialist, de eindbaas. Na de GZ-opleiding heeft deze persoon nog eens vier jaar extra gestudeerd. Ze zijn er voor de zware, complexe psychische problemen. Als je GZ-psycholoog de huisarts is, is de klinisch psycholoog de chirurg.

Kortom, iedereen kan zich psycholoog noemen, maar niet iedereen is een psycholoog. Het is een semantisch mijnenveld. Vraag dus altijd even door of check het BIG-register online. Kost je dertig seconden en bespaart je mogelijk een gesprek met iemand wiens enige kwalificatie een goed stel oren is. En die heb je zelf ook.

Kan ik therapeut worden zonder diploma?

Nee, de titel therapeut is niet beschermd, dus iedereen kan zich therapeut noemen, zelfs zonder diploma of werkervaring.

Zo, je wilt therapeut worden, zonder ook maar één saai college te hebben gezien? Geen probleem, joh! Pak een mok met kruidenthee, zet een wierookstokje aan, en hoppa, je bent therapeut! De titel is net zo beschermd als een zandkasteel aan het strand met hoogtij. Serieus, je mag jezelf alles noemen, van 'spiritueel levenscoach' tot 'holistisch darmfluisteraar'. Het is de Wilde West van de hulpverlening, zonder sheriffs of badges.

En daar zit hem nou net de kneep. Want als je écht de boel wilt repareren, dan heb je meestal wel een paar papiertjes nodig. Denk aan een fysiotherapeut, die heeft jaren gestudeerd om jouw knie weer aan de praat te krijgen. Of een psycholoog, die heeft zijn hersens gekraakt over menselijk gedrag. Die titels zijn wél gebonden aan diploma’s en vaak ook een BIG-registratie. Dat is een soort keurmerk, zodat je weet dat je niet bij een kwakzalver belandt die je aanraadt om je hoofdpijn te bestrijden met kalebassen.

Het is een beetje als je auto naar de buurman brengen die een schroevendraaier kan vasthouden, in plaats van naar een echte monteur. Het kan goed gaan, maar de kans dat je met vierkante wielen thuiskomt, is aanzienlijk. Mensen die zich therapeut noemen zonder de nodige bagage, kunnen meer kwaad doen dan goed. Stel je voor dat iemand met een zware depressie bij zo’n 'therapeut' terechtkomt die alleen maar wat lavendelolie en een diepe zucht voorschrijft. Dat is vragen om problemen, en dan heb je echt een grotere ellende aan je broek.

Dus, wil je echte hulp? Dan moet je even speuren. Kijk of ze aangesloten zijn bij een beroepsvereniging. Zoek naar die termen die wél beschermd zijn, zoals:

• Psycholoog
• Psychiater
• Fysiotherapeut
• Ergotherapeut
• Logopedist
• Verpleegkundige specialist GGZ
• Orthopedagoog-Generalist

En check die BIG-registratie gewoon even op internet. Dat voorkomt dat je bij iemand terechtkomt die jou een 'energetische rebalancing' verkoopt met een steen uit zijn tuin, terwijl je eigenlijk gewoon een gebroken been hebt. Beetje jammer als je dan nog steeds mank loopt en je portemonnee leeg is, vind je niet? Zelfs mijn goudvis heeft meer papieren dan sommige 'therapeuten' tegenwoordig.

Kan ik psycholoog worden zonder opleiding?

Nee, in Nederland word je geen psycholoog zonder opleiding. Hoewel "psycholoog" geen beschermde titel is, is dat een beetje als zeggen dat je een chef-kok kunt zijn zonder ooit een mes vastgehouden te hebben. Praktisch gezien ga je geen patiënten behandelen zonder de nodige kennis.

• Om écht psycholoog te worden, heb je een universitaire master in de psychologie nodig. Die titel geeft je de kwalificaties om diagnoses te stellen en therapie te geven. Zonder dat ben je hooguit een "geïnteresseerde" of iemand die zich ergens mee bezighoudt.
• De titel "psycholoog" mag iedereen gebruiken, maar dat zegt meer over de titel dan over de persoon. Het is een beetje zoals iedereen zich "kunstenaar" mag noemen omdat ze een potlood kunnen vasthouden. De praktijk wijst anders uit als je echt serieus genomen wilt worden, laat staan als je verantwoordelijkheid wilt nemen voor andermans mentale welzijn.
• Er zijn wel trainingen en cursussen, maar die maken je geen geregistreerde psycholoog. Denk aan een cursus 'Basisprincipes van Mindfulnes'. Hartstikke leuk, maar je bent geen opgeleide therapeut die complexe psychische problemen kan aanpakken. Het is het verschil tussen weten hoe je een pleister plakt en een harttransplantatie kunnen uitvoeren.

Kortom, ja, de letter van de wet zegt dat je jezelf psycholoog mag noemen zonder papiertjes. Maar de geest van de wet en, belangrijker nog, de realiteit van het vak, eisen een gedegen opleiding. Anders ben je een auto zonder motor: ziet er misschien uit als een auto, maar komt nergens.