Hoeveel Nederlandse werkwoorden zijn er?

De onzichtbare krachtpatsers van het Nederlands: Hoeveel werkwoorden zijn er eigenlijk?

We gebruiken ze elke dag, vaak zonder erbij stil te staan: werkwoorden. Ze vormen de ruggengraat van onze zinnen, geven actie aan en drijven het verhaal voort. Maar hoeveel werkwoorden telt het Nederlands eigenlijk? Een precieze telling is lastig, gezien de dynamische aard van taal en de voortdurende ontwikkeling van nieuwe woorden. We kunnen echter wel een schatting maken, door onderscheid te maken tussen sterke en zwakke werkwoorden.

De aandacht gaat vaak uit naar de ongeveer 200 sterke werkwoordstammen. Deze stammen vormen de basis voor zo'n 1500 sterke werkwoorden, wanneer we afgeleide vormen met voorvoegsels zoals be-, ge-, ver-, ont-, etc. meerekenen. Denk bijvoorbeeld aan de stam dragen die zich uitbreidt tot bedragen, gedragen, verdragen, ondersteunen (waarbij steunen ook weer een eigen reeks afgeleiden kent), enzovoort. Hoewel ze in de minderheid zijn, springen sterke werkwoorden er vaak uit door hun onregelmatige vervoegingen (ik loop, ik liep, ik heb gelopen). Juist deze onregelmatigheid, geërfd uit oudere taalstadia, draagt bij aan hun herkenbaarheid en frequente gebruik in alledaagse taal.

Maar wat met de zwakke werkwoorden? Die vormen de overgrote meerderheid. Terwijl een sterk werkwoord als lopen verandert in liep in de verleden tijd, voegen zwakke werkwoorden simpelweg een te of de toe aan de stam (werken - werkte, spelen - speelde). Door dit regelmatige patroon zijn ze makkelijker te leren en te gebruiken. Een precieze telling is lastig vast te stellen, juist door de productiviteit van dit systeem. Nieuwe werkwoorden die in de taal ontstaan, zijn vrijwel altijd zwak. Denk aan recentere werkwoorden zoals youtuben, appen of googlen. Door de mogelijkheid om met behulp van achtervoegsels nieuwe werkwoorden te creëren (zoals -en, -eren, -elen) is het aantal zwakke werkwoorden in principe onbegrensd.

De focus op de 200 sterke werkwoordstammen en hun 1500 afgeleiden mag ons dus niet blind maken voor de stille kracht van de zwakke werkwoorden. Zij vormen de onzichtbare motor achter de groei en flexibiliteit van de Nederlandse taal en zorgen ervoor dat we steeds nieuwe manieren vinden om onze gedachten en acties te verwoorden. Hoewel een exacte telling van alle Nederlandse werkwoorden dus onmogelijk is, kunnen we stellen dat de paar honderd sterke werkwoorden slechts het topje van de ijsberg vormen.