Welke leeftijd tussenjaar?

Tussenjaar: Wanneer is het dé perfecte tijd?

Tussenjaar… de term alleen al roept beelden op van avontuur, zelfontdekking en een flinke dosis vrijheid. Maar de vraag blijft: wanneer is het eigenlijk de juiste tijd voor zo'n tussenjaar? Mijn eigen ervaring? Geen tussenjaar. Ik was te onzeker, te bang om de sprong te wagen. Nu, jaren later, denk ik er anders over. Op mijn zestiende had ik geen idee wat ik wilde, laat staan of ik klaar was voor een tussenjaar. Achteraf gezien was dat waarschijnlijk ook te jong.

Officieel zijn er geen harde leeftijdsgrenzen. Je kunt een tussenjaar nemen na de middelbare school, natuurlijk, maar ook na een HBO-opleiding of zelfs later in je leven. Ik heb mensen gesproken die op hun 28ste een wereldreis maakten om zichzelf beter te leren kennen. Hun tussenjaar was even waardevol, zo niet waardevoller, dan dat van een 18-jarige.

Toch is er wel een praktische kant aan de zaak. Een havo- of vwo-diploma, of een vergelijkbaar MBO-diploma, vormt vaak de basis. Niet omdat je dit moet hebben, maar omdat het je een zekere mate van zelfstandigheid en financiële mogelijkheden geeft. Een tussenjaar kost geld; reizen, accommodatie, levensonderhoud. Zonder een diploma of een baan die je in staat stelt om dit te financieren, wordt het lastig. Een bijbaantje sparen voor een periode van een jaar, is een prima start.

Maar het cijfer op je diploma zegt niets over je emotionele volwassenheid. En dáár gaat het volgens mij om. Ben je in staat om zelfstandig beslissingen te nemen? Kun je omgaan met tegenslagen en onverwachte situaties? Heb je een stevig sociaal netwerk waar je op terug kunt vallen? Deze vragen zijn veel belangrijker dan de leeftijd zelf.

Ik sprak bijvoorbeeld met Lisa, die op haar 17e een tussenjaar nam. Ze had haar diploma al op zak en een duidelijk plan: vrijwilligerswerk in Nepal gevolgd door een reis door Zuidoost-Azië. Ze was goed voorbereid, financieel onafhankelijk (mede dankzij een goed spaarplan) en had een sterk netwerk van vrienden en familie. Haar tussenjaar was een ongelooflijk verrijkende ervaring. Daarentegen kende ik ook Mark, die op zijn 19e een tussenjaar ‘nam’ omdat hij geen idee had wat hij wilde studeren. Zijn ‘tussenjaar’ mondde uit in een periode van apathie en onzekerheid, omdat hij eigenlijk niet wist wat hij met zijn vrijheid aan moest.

De ‘perfecte’ leeftijd voor een tussenjaar bestaat dus niet. Het is geen magisch getal. Het draait om persoonlijke groei, volwassenheid en een goed doordacht plan. Zorg dat je weet wat je wilt bereiken, dat je financieel voorbereid bent, en dat je een stevig fundament hebt om op terug te vallen. Als je dat hebt, dan is de leeftijd eigenlijk bijzaak. Het belangrijkste is dat het een avontuur wordt waar je op terugkijkt met een glimlach, niet met spijt. En dat, dat is onbetaalbaar.