Is een woningcorporatie winstgevend?

De paradox van de woningcorporatie: geen winst, wel miljarden aan winstbelasting

Woningcorporaties: de hoeders van betaalbare woningen in Nederland. Zo luidt het beeld, maar de realiteit is complexer dan deze simpele omschrijving. Hoewel wettelijk verplicht om niet-commercieel te opereren en hun winst te herinvesteren in sociale huisvesting, betalen deze organisaties in 2023 naar schatting een astronomisch bedrag aan winstbelasting: €835 miljoen. Deze paradox roept de vraag op: zijn woningcorporaties dan toch winstgevend? En zo ja, wat betekent deze situatie voor de toekomst van betaalbare huisvesting in Nederland?

Het antwoord is genuanceerd. Woningcorporaties mogen geen winst maken in de traditionele zin van het woord. Hun inkomsten, voornamelijk afkomstig van huurinkomsten, moeten worden aangewend voor het beheer, onderhoud en de nieuwbouw van sociale huurwoningen. Echter, de huidige complexe wet- en regelgeving, gecombineerd met stijgende kosten en een steeds veranderende markt, creëert een situatie waarin de fiscus toch aanzienlijke bedragen aan winstbelasting claimt.

Verschillende factoren dragen bij aan deze situatie. De waardestijging van de woningportefeuille speelt een grote rol. Huizen worden steeds duurder, waardoor de waarde van de bezittingen van de corporaties op papier toeneemt. Deze waardestijging wordt, ondanks dat het geen daadwerkelijke ‘winst’ in de operationele zin is, wel meegenomen in de berekening van de belastingaanslag. Verder speelt de lage rente een rol. De lage rente heeft een positief effect op de financiële positie van corporaties, wat eveneens kan leiden tot een hogere belastingdruk. Ook kunnen beleggingen en andere financiële activiteiten, die weliswaar dienen om de sociale missie te ondersteunen, onbedoeld bijdragen aan een hoger belastbaar resultaat.

De €835 miljoen aan winstbelasting vertegenwoordigt een aanzienlijke aanslag op de middelen die beschikbaar zijn voor de kernactiviteiten van de corporaties. Dit geld had besteed kunnen worden aan broodnodig onderhoud van bestaande woningen, de bouw van nieuwe sociale huurwoningen of aan verbetering van de energie-efficiëntie van de bestaande voorraad. De stijgende belastingdruk ondermijnt dus direct hun vermogen om hun sociale missie te vervullen en de tekorten op de woningmarkt aan te pakken.

De situatie vereist een grondige heroverweging van de fiscale behandeling van woningcorporaties. Het huidige systeem lijkt de sociale doelstellingen te ondermijnen in plaats van te ondersteunen. Een debat over een aangepaste wetgeving die de specifieke context van woningcorporaties beter recht doet, is dan ook dringend noodzakelijk. Zolang deze paradox blijft bestaan, zal de druk op de betaalbaarheid van woningen alleen maar toenemen, met alle maatschappelijke gevolgen van dien. Het is de vraag of de huidige situatie wel in lijn is met de oorspronkelijke bedoeling van het sociaal-woningbouwbeleid.