Waar valt een school onder?

Waar valt een school onder? Publieke of private sector

Vraag je je af waar valt een school onder binnen onze maatschappij? De indeling van een onderwijsinstelling bepaalt namelijk wie de leiding heeft en hoe de organisatie werkt. Ontdek snel het duidelijke verschil tussen de verschillende sectoren en krijg direct helderheid over de positie van scholen.

Waar valt een school onder? Het directe antwoord

Een school valt onder de sector onderwijs, die in de meeste gevallen een onderdeel is van de publieke sector. De precieze indeling kan echter afhangen van de juridische vorm en wie financiert en controleert scholen.

In Nederland wordt ongeveer 83% van de totale onderwijsuitgaven direct of indirect door de overheid betaald, terwijl de overige 17% afkomstig is van huishoudens en bedrijven. Dat enorme aandeel belastinggeld is precies de reden waarom onderwijs een fundamenteel recht en een kerntaak van de overheid vormt. Zonder deze publieke dekking zou toegankelijk en kwalitatief goed onderwijs voor elk kind simpelweg onbetaalbaar worden.

Toch zorgt dit systeem vaak voor flinke verwarring op de werkvloer en bij administratieve formulieren. Want hoewel het geld uit de staatskas komt, staat een leraar lang niet altijd op de loonlijst van het ministerie.

Sterker nog, er zit een verrassend verschil tussen openbare en bijzondere scholen dat veel mensen over het hoofd zien - en verderop leg ik uit hoe die vork precies in de steel zit.

Publieke sector, semi-publieke sector of private sector?

De verwarring tussen de publieke en semi-publieke sector ontstaat doordat scholen wel overheidsgeld ontvangen, maar vaak zelfstandig worden bestuurd. Daarom vallen veel onderwijsinstellingen juridisch gezien onder de semi-publieke sector in plaats van de directe overheid, dus onder welke sector valt onderwijs eigenlijk.

Eerlijk gezegd heb ik zelf jarenlang gedacht dat elke basisschool gewoon een direct onderdeel van de gemeente was. Fout gedacht. Toen ik voor het eerst de jaarrekening van een grote onderwijsstichting moest doorspitten, kreeg ik bijna hoofdpijn van alle juridische constructies en subsidiestromen.

Een stichting voor bijzonder onderwijs heeft een eigen bestuur, neemt zelf personeel aan en beheert de eigen gebouwen, maar moet zich wel strikt houden aan de wettelijke eisen van het rijk. In Nederland is ruim 30% van de basisscholen openbaar en valt direct onder een openbaar lichaam, terwijl bijna 70% bijzonder onderwijs is (zoals katholiek, protestants of montessori) dat door zelfstandige stichtingen wordt gerund.

In de volksmond scharen we ze allemaal onder de publieke sector, maar bestuurskundig zitten die bijzondere scholen precies op het grensvlak tussen overheid en markt, wat de vraag oproept is een school publieke of private sector.

Wanneer valt een school onder de private sector?

Particuliere scholen die geen overheidsbekostiging ontvangen, vallen volledig onder de private sector. Deze instellingen draaien op commerciële basis of particuliere bijdragen en zijn vrij om hun eigen lesgeld te bepalen.

In de praktijk is dit een heel kleine maar groeiende groep binnen het onderwijslandschap. In heel Nederland gaat het om slechts enkele honderden particuliere basis- en middelbare scholen, waar ouders al snel tussen de 25.000 en 35.000 euro per jaar aan schoolgeld betalen. Omdat er geen euro belastinggeld naartoe gaat, hebben deze instellingen veel vrijheid in hun lesmethodes en groepsgrootte. Toch ontsnappen ze niet helemaal aan de overheid. De Inspectie van het Onderwijs controleert namelijk ook bij privéscholen of de onderwijskwaliteit voldoende is en of leerlingen voldoen aan de leerplicht.

Hoe financiert en controleert de overheid scholen?

De overheid financiert erkende scholen via een jaarlijkse lumpsumvergoeding en houdt toezicht via de Inspectie van het Onderwijs. Hiermee waarborgt de staat dat het onderwijs voor iedereen toegankelijk blijft en voldoet aan wettelijke kwaliteitseisen.

In totaal geeft Nederland ongeveer 5,2% van het bruto binnenlands product uit aan onderwijsinstellingen, wat neerkomt op tientallen miljarden euros per jaar. Het grootste deel van dat bedrag gaat rechtstreeks via een zogeheten lumpsum naar de schoolbesturen, zodat zij zelf kunnen bepalen hoeveel leraren, onderwijsassistenten of lesmaterialen ze inkopen. Klinkt overzichtelijk, toch?

In werkelijkheid is de verantwoording achteraf behoorlijk pittig. Scholen moeten elk jaar nauwkeurig aantonen dat het publieke geld doelmatig is besteed en dat de leerresultaten op peil blijven. Als de inspectie vaststelt dat de kwaliteit onder de maat zakt, kan een school eerst onder verscherpt toezicht komen te staan en in het uiterste geval zelfs haar bekostiging verliezen.

Onder welke sector valt onderwijs bij administratie en de KvK?

Voor administratieve indelingen, statistieken en inschrijvingen bij de Kamer van Koophandel valt een school onder de hoofdsector Onderwijs (SBI-code beginnend met 85). Deze standaard bedrijfsindeling geldt voor zowel publieke als particuliere onderwijsinstellingen.

Hier zit nu precies die nuance waar ik het eerder over had: voor de economische sectorindeling maakt het helemaal niet uit wie de rekening betaalt. Of je nu een openbare basisschool runt, een grote hogeschool bestuurt of als zelfstandige een particuliere taalschool opzet, je valt administratief in welke sector valt een school onder.

Zelfs een grote onderwijsinstelling die tegelijkertijd wetenschappelijk onderzoek uitvoert of een academisch ziekenhuis aanstuurt, blijft voor zijn onderwijstaken in deze hoofdsector geregistreerd staan, hoewel zulke hybride organisaties vaak meerdere codes combineren voor hun verschillende maatschappelijke taken. Het handige hiervan is dat overheden, verzekeraars en pensioenfondsen direct zien met wat voor type organisatie ze te maken hebben. Je hoeft bij een aanvraag dus nooit te twijfelen over je hoofdbranche.

Verschillen tussen openbaar, bijzonder en particulier onderwijs

Hoewel alle scholen onderwijs verzorgen, verschilt hun sectorindeling op basis van bestuur en financiering. Hier zie je de belangrijkste verschillen op een rij.

Openbare school (Publieke sector)

Valt onder verantwoordelijkheid van de gemeente of een openbare stichting

Toegankelijk voor iedere leerling ongeacht levensbeschouwing of achtergrond

Streng toezicht door de Inspectie van het Onderwijs en de gemeenteraad

Volledig bekostigd door de overheid uit belastinggeld

Bijzondere school (Semi-publieke sector)

Zelfstandig bestuur door een private stichting of vereniging met een eigen visie

Gebaseerd op een godsdienstige, levensbeschouwelijke of onderwijskundige richting

Kwaliteitstoezicht door de Onderwijsinspectie, maar vrijheid van richting en inrichting

Volledig bekostigd door de overheid onder dezelfde voorwaarden als openbaar onderwijs

Particuliere school (Private sector)

Commercieel bedrijf of particuliere stichting met maximale beleidsvrijheid

Vrije toelating en vaak kleinschalige klassen tegen hoge jaarlijkse kosten

Wettelijk basistoezicht door de Onderwijsinspectie vanwege de leerplichtwet

Geen overheidsfinanciering; volledig betaald uit schoolgeld van ouders of bedrijven

De administratieve zoektocht van Sanne bij een scholenkoepel in Utrecht

Sanne, een 29-jarige HR-medewerker bij een grote scholenkoepel in Utrecht, moest voor een nieuw subsidieproject en een pensioenaanvraag invullen onder welke sector haar organisatie viel. Omdat haar stichting 14 katholieke en openbare basisscholen beheerde, raakte ze volledig in de war.

In eerste instantie vinkte ze bij elke aanvraag klakkeloos overheid aan, omdat de salarissen volledig uit rijksbijdragen werden betaald. Dat liep mis toen twee aanvragen werden afgewezen vanwege een onjuiste juridische entiteit.

Na overleg met de financiële administratie en een blik op het uittreksel van de Kamer van Koophandel viel het kwartje. Haar werkgever was een zelfstandige stichting in de semi-publieke sector met hoofdsector onderwijs.

Door voortaan onderscheid te maken tussen de economische hoofdsector onderwijs en de rechtsvorm semi-publiek, werden alle volgende subsidieaanvragen binnen twee weken zonder fouten goedgekeurd.