Wie maakt een röntgenfoto?

Wie maakt een röntgenfoto: De laborant en radioloog

Bij een medisch onderzoek vraagt u zich misschien af wie maakt een röntgenfoto in het ziekenhuis. Het begrijpen van de verschillende rollen van medische professionals helpt patiënten om zich beter voor te bereiden op hun procedure. Ontdek de verantwoordelijkheden van het zorgpersoneel tijdens dit beeldvormende onderzoek.

Wie maakt een röntgenfoto in het ziekenhuis?

Een röntgenfoto wordt in de praktijk bijna altijd gemaakt door een radiodiagnostisch laborant, een medisch professional die speciaal is opgeleid om geavanceerde röntgenapparatuur veilig te bedienen. Veel mensen denken dat de arts zelf achter het apparaat staat, maar dat is een misverstand. De laborant zorgt voor de juiste positionering en techniek, terwijl de beoordeling van het uiteindelijke beeld een heel andere discipline is. Maar hoe zit die samenwerking precies in elkaar?

In Nederland zijn er momenteel ongeveer 7.000 radiodiagnostisch laboranten actief in de gezondheidszorg. Dit laat zien hoe groot de behoefte is aan deze specifieke expertise, aangezien ziekenhuizen jaarlijks miljoenen beeldvormende onderzoeken uitvoeren.

Toen ik jaren geleden voor het eerst op een radiologieafdeling meeliep, viel me meteen op hoe dynamisch dit werk is. De laborant moet niet alleen technisch feilloos kunnen schakelen tussen een röntgenapparaat, een CT-scan en een MRI-scanner, maar moet ook binnen enkele minuten een angstige of gewonde patiënt op zijn of haar gemak stellen. De laborant bewaakt hierbij nauwgezet de beeldkwaliteit en zorgt ervoor dat de medische informatie optimaal is voor de diagnose.

Wie bekijkt een röntgenfoto achteraf?

Nadat de radiodiagnostisch laborant de opname heeft gemaakt, bekijkt en beoordeelt de radioloog de foto om een officiële diagnose te stellen. De radioloog is een medisch specialist die zich volledig heeft toegelegd op wie bekijkt een röntgenfoto en het interpreteren van medische beelden zoals röntgenfotos, CT-scans en echos. Hoewel de laborant tijdens het maken van de foto al controleert of het bot of het weefsel scherp op het scherm staat, mag deze zelf geen uitspraken doen over de medische uitslag.

Het stellen van de diagnose vraagt om een langdurige academische specialisatie. Opvallend is dat het aantal radiologen in Nederland met slechts 72 specialisten per miljoen inwoners ruim 40 procent onder het Europese gemiddelde ligt.

Dit zorgt voor een hoge werkdruk op de afdelingen beeldvorming, waar de radioloog in hoog tempo subtiele afwijkingen moet opsporen. In de praktijk stuurt de radioloog een gedetailleerd schriftelijk verslag naar de aanvragende arts, zoals de huisarts of de orthopeed. Die behandelend arts bespreekt de uiteindelijke resultaten vervolgens met de patiënt. De radioloog blijft dus vaak achter de schermen, maar speelt een cruciale rol in het zorgtraject.

Hoe werkt een röntgenonderzoek precies?

Tijdens een röntgenonderzoek gaan röntgenstralen door het lichaam heen om vervolgens op een digitale plaat terecht te komen. Deze gevoelige plaat is direct verbonden met een computer en een beeldscherm, waarop het beeld vrijwel direct zichtbaar wordt. Omdat verschillende soorten weefsel de straling in wisselende mate tegenhouden, ontstaat er een contrastrijk zwart-witbeeld van de binnenkant van het lichaam.

Röntgenstralen gaan heel makkelijk door zacht weefsel met veel lucht erin, zoals de longen, waardoor deze op de foto donker of zwart kleuren. Compact weefsel zoals botten houdt de straling daarentegen juist sterk tegen. Dit zorgt ervoor dat botstructuren helder wit op het scherm verschijnen, wat ideaal is voor het opsporen van breuken. Tussen 2013 en 2023 daalde het totale aantal traditionele ziekenhuisopnamen en behandelingen in Nederland met 24,4 procent, mede door een verschuiving naar efficiëntere poliklinische diagnostiek. De basistechniek van de röntgenfoto blijft echter de absolute hoeksteen van de acute geneeskunde, vooral op de spoedeisende hulp.

De ervaring in de onderzoekskamer

De laborant vraagt u plaats te nemen voor het röntgenapparaat en helpt u om het te onderzoeken lichaamsdeel exact in de juiste hoek te positioneren. Soms moet u even uw adem inhouden of heel stil blijven staan om bewegingsonscherpte te voorkomen.

Vervolgens bedient de laborant het röntgenapparaat vanachter een speciaal beschermend loodscherm. Dit scherm is noodzakelijk omdat de laborant anders de hele dag door aan kleine hoeveelheden strooistraling blootgesteld zou worden. Als patiënt merkt of voelt u absoluut niets van de straling zelf, al hoort u het apparaat tijdens de opname soms wel kort zoemen of klikken. Meestal worden er minimaal twee fotos vanuit verschillende hoeken gemaakt voor een betrouwbaar driedimensionaal inzicht.

Is de straling van een röntgenfoto gevaarlijk?

De hoeveelheid ioniserende straling die wordt gebruikt bij hoe werkt een röntgenonderzoek is uiterst gering en het gezondheidsrisico is daardeswege verwaarloosbaar klein. In de medische wereld hanteert men altijd het zogenaamde ALARA-principe, wat staat voor zo laag als redelijkerwijs mogelijk is. Er wordt dus nooit zomaar straling ingezet als er geen duidelijke medische noodzaak voor is.

Om de risicos in perspectief te plaatsen, helpt het om de stralingsdosis te vergelijken met de natuurlijke achtergrondstraling die we dagelijks ontvangen uit de kosmos en de bodem. In Nederland bedraagt deze natuurlijke achtergrondstraling gemiddeld ongeveer 2 millisievert per jaar. Een reguliere röntgenfoto van de borstkas of de longen levert een effectieve stralingsdosis op van slechts 0,09 millisievert. Dit is vergelijkbaar met de extra straling die u oploopt tijdens een paar dagen vakantie in de bergen of tijdens een trans-Atlantische vlucht. Het risico op het ontwikkelen van schadelijke effecten door zo een minimale eenmalige blootstelling is dan ook microscopisch klein.

Vergelijking van de rollen binnen het röntgenonderzoek

Binnen de afdeling radiologie heeft iedere medewerker een strikt afgebakende taak om het onderzoek snel, veilig en nauwkeurig te laten verlopen.

Radiodiagnostisch laborant

- Intensief en direct contact tijdens het positioneren en uitvoeren van het onderzoek in de kamer

- Het zelfstandig voorbereiden van de patiënt en het technisch maken van de röntgenopnamen

- Mag de apparatuur bedienen en de technische kwaliteit beoordelen, maar stelt geen medische diagnose

Radioloog

- Meestal indirect; werkt voornamelijk achter een computerscherm aan de hand van digitale beelden

- Het medisch analyseren, interpreteren en beoordelen van de gemaakte röntgenfoto's

- Volledig bevoegd om de officiële medische diagnose te stellen en op te nemen in het medisch verslag

Aanvragend arts (bv. Huisarts)

- Eerste aanspreekpunt voor de patiënt, bespreekt de uiteindelijke uitslag en de vervolgstappen

- Het signaleren van klachten en het officieel insturen van een verwijzing voor röntgenonderzoek

- Bepaalt het verdere behandelplan op basis van de diagnose die door de radioloog is aangeleverd

Handeling bij een vermoedelijke botbreuk van Daan

Daan, een 34-jarige logistiek medewerker uit Utrecht, kwam na een lelijke val in het magazijn binnen op de afdeling radiologie met een pijnlijk gezwollen pols. Hij maakte zich grote zorgen of hij zijn werk wel snel kon hervatten en was nerveus over de felle pijn bij aanraking.

De radiodiagnostisch laborant ontving Daan en merkte zijn spanning op. De eerste poging om de pols plat op de detectorplaat te leggen mislukte, omdat Daan door de scherpe pijn onwillekeurig terugtrok.

In plaats van door te drukken, nam de laborant de tijd om Daans arm te ondersteunen met schuimrubberen kussentjes en legde uit dat een schuine hoek ook voldoende informatie kon opleveren. Dit stelde Daan gerust, waardoor hij zijn arm stil kon houden.

Binnen 10 minuten waren er twee haarscherpe foto's gemaakt, waarna de radioloog binnen een half uur een breuk in het spaakbeen vaststelde, zodat Daan direct door kon naar de gipskamer voor de juiste behandeling.