Wat mag je als verzorgende doen?

wat mag je als verzorgende doen: Bevoegdheden en Wet BIG

Wie als verzorgende aan de slag gaat, krijgt te maken met specifieke wettelijke regels rondom de bevoegdheden. Het correct inschatten van je handelingen voorkomt onduidelijkheid in de praktijk en beschermt zowel jezelf als de cliënt. Ontdek hier wat de regels inhouden.

Wat mag je als verzorgende doen binnen de zorg?

De vraag wat een gecertificeerd professional mag uitvoeren, kan het best worden beantwoord door te kijken naar de specifieke bevoegdheden binnen de Wet BIG. Dit wettelijke kader bepaalt de grenzen van jouw handelen en zorgt ervoor dat de cliëntveiligheid gewaarborgd blijft. Als Verzorgende IG (Individuele Gezondheidszorg) voer je zelfstandig taken uit rondom persoonlijke verzorging en begeleiding, maar voor risicovolle handelingen gelden strikte voorwaarden. Het antwoord op de vraag wat je mag doen, hangt direct samen met de harde eis dat je aantoonbaar bekwaam bent en blijft.

In de dagelijkse praktijk betekent dit dat je als Verzorgende IG medicijnen mag uitzetten, aanreiken en toedienen na de juiste scholing. Ook het uitvoeren van specifieke verpleegtechnische handelingen, zoals het toedienen van medicatie via een injectie of sonde, behoort tot je takenpakket. De wet is hierin heel duidelijk: diplomas alleen zijn niet voldoende. Je moet de ins and outs van elke handeling kennen, inclusief de risicos en mogelijke complicaties.

Bevoegdheden en de Wet BIG: Het cruciale verschil tussen bevoegd en bekwaam

Als Verzorgende IG val je onder de lichtere regeling van artikel 34 van de Wet BIG, wat betekent dat je een wettelijk beschermde opleidingstitel hebt, maar geen BIG-registratie zoals een verpleegkundige. Dit heeft grote gevolgen voor je zelfstandige bevoegdheid bij voorbehouden handelingen. Waar een arts of verpleegkundig specialist zelfstandig mag beslissen om een handeling in te zetten, mag jij deze verpleegtechnische handelingen alleen uitvoeren in opdracht van een arts. Er moet dus altijd een officieel uitvoeringsverzoek klaarliggen.

In mijn beginjaren in de ouderenzorg dacht ik dat mijn mbo niveau 3-diploma een vrijbrief was voor alle handelingen op de afdeling. Die illusie werd snel doorgeprikt toen een ervaren collega mij tegenhield bij een cliënt die een suprapubische katheterwissel nodig had. Ik had de theorie wel gehad, maar in de praktijk had ik het nog nooit zelfstandig gedaan. Mijn handen trilden licht van de zenuwen. Die middag leerde ik de belangrijkste les uit mijn loopbaan: bevoegd zijn betekent dat je de papieren hebt, maar bekwaam zijn betekent dat je de handeling ook daadwerkelijk veilig kunt uitvoeren en beheerst.

Het percentage incidenten met medicatieveiligheid of verpleegtechnische handelingen vormt een aanzienlijk risico binnen Nederlandse zorginstellingen, waarbij medicatietoediening en verpleegtechnische handelingen de grootste risicos vormen. Als je een handeling bijvoorbeeld langer dan 5 jaar niet hebt uitgevoerd, ben je wettelijk gezien niet meer bekwaam. Je zult dan eerst opnieuw moeten worden afgetoetst in de praktijk. E-learning alleen is hiervoor absoluut onvoldoende.

Wat mag een Verzorgende IG zelfstandig doen?

Binnen de kaders van het opgestelde zorgleefplan mag een Verzorgende IG de volgende basistaken volledig zelfstandig coördineren en uitvoeren: Persoonlijke verzorging: Ondersteunen bij het wassen, aankleden, de uiterlijke verzorging en de algemene dagelijkse levensverrichtingen (ADL). Medische basiszorg: Het controleren van vitale functies zoals de bloeddruk, polsslag en temperatuur. Rapportage en regie: Het bijhouden van het zorgdossier, observeren van veranderingen in de gezondheidssituatie van de cliënt en optreden als eerst verantwoordelijke verzorgende (EVV). Medicatie aanreiken: Het verstrekken van medicijnen die via een baxterrol of medicijndoos zijn klaargezet.

Welke risicovolle handelingen mag je doen (onder voorwaarden)?

Voorbehouden en risicovolle medische handelingen mogen alleen worden uitgevoerd als er een duidelijke uitvoeringsopdracht van een arts is. Je moet daarnaast bekwaam zijn en de instellingsprotocollen nauwgezet volgen. Het gaat hierbij om: 1. Injecteren: Het toedienen van subcutane (onder de huid) en intramusculaire (in de spier) injecties, zoals insuline of antistollingsmiddelen.

2. Katheterisatie: Het inbrengen en spoelen van een blaaskatheter bij vrouwen, of het verzorgen en spoelen van een suprapubische katheter. 3. Sondevoeding: Het inbrengen van een maagsonde en het toedienen van sondevoeding via een pomp of spuit. 4. Wondverzorging: Het behandelen en verzorgen van complexe wonden, zoals decubitus of chirurgische wonden.

Wat mag een Verzorgende IG absoluut NIET doen?

Er ligt een harde, onwrikbare grens bij handelingen die uitsluitend zijn voorbehouden aan zelfstandig bevoegde professionals zoals artsen of verpleegkundig specialisten. Het overschrijden van deze grenzen kan leiden tot tuchtrechtelijke stappen of direct ontslag wegens disfunctioneren. De wet beschermt cliënten tegen ondeskundige uitvoering van medische ingrepen die onaanvaardbare risicos met zich meebrengen. De volgende handelingen zijn voor jou als verzorgende strikt verboden: Medische diagnoses stellen: Het interpreteren van symptomen om een ziektebeeld vast te stellen.

Medicatie voorschrijven of wijzigen: Het zelfstandig veranderen van doseringen of het toevoegen van nieuwe medicijnen aan het schema.

Complexe voorbehouden handelingen: Het inbrengen van een blaaskatheter bij mannen (tenzij specifiek lokaal afgetoetst en geaccordeerd), het uitvoeren van chirurgische ingrepen of het toedienen van narcose. Zelfstandig indiceren: Het officieel vaststellen van de benodigde zorgindicatie voor de zorgverzekeringswet.

Deze grenzen voelen soms als onnodige bureaucreatie, vooral wanneer je een cliënt al jaren kent en precies aanvoelt wat er nodig is. Maar die regels zijn er niet voor niets. Een verkeerde inschatting bij het aanpassen van een dosering kan fatale gevolgen hebben. Als verzorgende ben jij de belangrijkste schakel in de signalering, niet in de medische besluitvorming.

Vergelijking van bevoegdheden per zorgniveau

Helpende (Plus) - Niveau 2

Mag baxtermedicatie aanreiken; bij de 'Plus' variant ook eenvoudige medicijnen toedienen na bijscholing

Niet toegestaan, met uitzondering van specifiek afgetoetste basishandelingen zoals bloedsuiker meten

Geen status of registratie; valt buiten de tuchtrechtelijke kaders

Verzorgende IG ⭐ - Niveau 3

Zelfstandig uitzetten, controleren en toedienen van alle voorgeschreven medicatie

Toegestaan in opdracht van een arts (zoals subcutaan injecteren en maagsonde verzorgen) mits bekwaam

Beschermde opleidingstitel onder artikel 34; niet zelfstandig bevoegd voor voorbehouden handelingen

Verpleegkundige - Niveau 4 of 5

Volledige regie over medicatieproces, inclusief complexe infuustherapieën en berekeningen

Functioneel zelfstandig bevoegd voor specifieke voorbehouden handelingen in opdracht van een arts

Volledige beroepstitel en verplichte BIG-registratie onder artikel 3; valt onder het wettelijk tuchtrecht

Het medicatie-incident van Sanne: Een les in klinisch redeneren

Sanne, een 24-jarige Verzorgende IG in een verpleeghuis in Utrecht, merkte tijdens de avondroute dat een cliënt met diabetes type 2 weigerde zijn avondeten op te eten vanwege misselijkheid. Volgens het baxterwisselschema moest zij wel zijn bloedsuikerverlagende medicatie toedienen.

Sanne wilde de cliënt snel helpen en besloot de medicatie toch te geven, zonder de bloedglucosewaarde vooraf te controleren. Ze ging ervan uit dat het schema leidend was en dat een overgeslagen dosering schadelijker zou zijn.

Een uur later trof ze de cliënt zwaar transpirerend en verward aan in zijn stoel. De schrik sloeg haar om het hart toen ze besefte dat ze een ernstige hypoglykemie had veroorzaakt doordat de cliënt geen koolhydraten had binnengekregen.

Ze diende direct ranja toe en waarschuwde de arts. Na deze stressvolle avond paste Sanne haar werkwijze aan: ze controleert nu altijd de vitale randvoorwaarden bij risicomedicatie en weigert handelingen uit te voeren als de actuele cliëntsituatie onveilig is.