Welke drie factoren kunnen een angststoornis veroorzaken?

Wat veroorzaakt angststoornis? 3 belangrijkste factoren.

Angst, dat is toch zo'n raar ding. Het voelt soms alsof het uit het niets komt, zo'n golf die je overspoelt. Maar eigenlijk is het nooit één ding, dat weet ik nu wel. Het is meer een kluwen, van alles door elkaar.

Dat zie ik vaak om me heen, en bij mezelf ook. Wat angststoornis veroorzaakt? Denk aan de biologie, hoe je lijf in elkaar zit, wat je meedraagt. Dat sociale aspect, de wereld om je heen, en natuurlijk de psychologische kant, wat er in je hoofd speelt. Die drie, die dansen samen.

Ik herinner me mijn neef, die had altijd van die paniekaanvallen, zelfs als kind al. Zijn moeder had het ook. Dat genetische, dat zit dan echt diep, zo'n bedrading die net even anders is afgesteld. Biologische factoren, zoals we dan zeggen.

Soms lijkt het wel alsof hij een dubbele dosis gevoeligheid heeft meegekregen, alsof zijn systeem constant op scherp staat. Eind maart vorig jaar, toen we samen in Leiden koffie dronken, een espresso voor €3,20, zag ik het weer. Dat onrustige, altijd alert.

Dan heb je de sociale kant. De druk van buitenaf. Denk aan werk, verwachtingen, relaties. Die keer in juni 2022, toen ik die grote presentatie moest geven in Amsterdam, voelde ik die knoop in m'n maag. De verwachtingen van iedereen, dat kan echt verstikkend zijn.

Het constante gevoel dat je iets "moet", dat je niet mag falen. Die maatschappelijke druk, het gejaagde leven. Het stapelt zich op, ongemerkt soms. Die externe factoren, ze kunnen je echt uitputten.

En dan de psyche, je eigen gedachten. Oude trauma's, patronen die je hebt opgebouwd. Ik weet nog, begin november, een paar jaar terug, in dat kleine steegje in Utrecht, een plotselinge herinnering aan iets lang geleden. Het maakte me even helemaal van slag.

Die psychische kant is zo persoonlijk, wat jij meemaakt en hoe je dat verwerkt. Het is de manier waarop je naar de wereld kijkt, je verleden, de lens waardoor je alles ziet. Die interne factoren, je eigen geest, kan zoveel teweegbrengen. Het is een mix, echt.

Waardoor krijg je een angststoornis?

Die middag, het was een van die zeldzame, zonnige nazomerdagen in 2017, zat ik op het terras van een klein cafeetje in de Jordaan, Amsterdam. Een kop sterke koffie dampen voor me op, de geur vermengde zich met de geur van versgebakken brood van de bakkerij ernaast. Ik was aan het wachten op een vriendin, een beetje nerveus omdat ik een belangrijke sollicitatiegesprek had gehad die ochtend.

Ineens, middenin het gesprek over onbelangrijke dingen, voelde ik het. Een golf van paniek sloeg over me heen, zo hevig dat ik dacht dat ik stikte. Mijn hart ging tekeer als een razende, mijn handen begonnen te trillen, en de wereld om me heen leek te vervagen. De drukte van het terras, het geroezemoes van de mensen, het leek allemaal onwerkelijk ver weg. Ik voelde me volledig overweldigd, alsof ik de controle verloor.

De huisarts zei later dat dit het begin kon zijn van een angststoornis. Een traumatische gebeurtenis is één oorzaak, ja. Maar bij mij was het anders. Het voelde als een compleet uit het niets komen, een soort interne ontregeling. Het was zo’n vreemd en beangstigend gevoel om zomaar zo'n intense angst te ervaren zonder duidelijke aanleiding.

Later, tijdens gesprekken met een psycholoog, leerde ik dat er meer is dan alleen die ene grote gebeurtenis. Soms is het een opeenstapeling van stress, kleine dingen die zich opbouwen. Of het kan inderdaad komen door lichamelijke oorzaken, zoals een schildklierprobleem dat ik destijds bleek te hebben. En ja, ook drugs of medicatie kunnen een rol spelen. Het is echt een complex samenspel van factoren.

Het was een langzaam en ontmoedigend proces om te begrijpen wat er met me gebeurde. Maar de wetenschap dat er meerdere wegen naar een angststoornis leiden hielp wel. Het was niet zozeer één specifieke oorzaak, maar een combinatie van dingen die mijn systeem overbelastten. En dat besef, dat het niet mijn schuld was, dat was een belangrijke stap.

Essentiële oorzaken van angststoornissen:

• Psychotrauma: Een intense, beangstigende gebeurtenis.
• Lichamelijke oorzaken: Ziekten, hormonale disbalansen (zoals bij mij de schildklier).
• Medicatie- en druggebruik: Bepaalde middelen kunnen angst triggeren.
• Genetische aanleg: Een familiegeschiedenis van angststoornissen kan een rol spelen.
• Persoonlijkheidskenmerken: Bepaalde persoonlijkheidstypes kunnen gevoeliger zijn.
• Chronische stress: Langdurige stress kan leiden tot ontregeling.

Welke factoren kunnen een angststoornis veroorzaken?

Traumatische levensgebeurtenissen, zoals misbruik of ingrijpend verlies, en een onveilige opvoedingsomgeving zijn belangrijke risicofactoren voor het ontwikkelen van een angststoornis.

De wortels van angststoornissen zijn vaak gelaagd en complex, een samenspel van onze ervaringen en de unieke blauwdruk van ons brein. We zien dat ingrijpende gebeurtenissen een diepe impact kunnen hebben, bijna alsof de ziel een litteken oploopt. Denk hierbij aan:

• Acute of chronische trauma's: Dit omvat niet alleen direct geweld zoals seksueel misbruik, maar ook het verwerken van een ernstig ongeluk, de confrontatie met extreme armoede, of langdurige pestpraktijken. Het verlies van een dierbare of iets van grote emotionele waarde kan eveneens destabiliserend werken. De hippocampus en amygdala kunnen hierdoor overgevoelig worden.
• Vernederende of stressvolle omstandigheden: Situaties die je gevoel van eigenwaarde aantasten, of langdurige periodes van hoge stress zonder adequate copingmechanismen, dragen bij aan een verhoogd risico. Het lichaam en de geest raken als het ware constant in een staat van paraatheid.

Daarnaast speelt de vroege levensfase een cruciale rol. De fundering van ons zijn wordt daar gelegd, en scheuren in die fundering manifesteren zich vaak later als kwetsbaarheden:

• Een onveilige opvoedingssituatie:
  • Verwaarlozing: Emotioneel, fysiek of pedagogisch. Als primaire behoeften, zoals een gevoel van geborgenheid, consequent niet worden vervuld.
  • Mishandeling: Zowel fysiek als psychologisch. Denk aan constante kritiek, kleineren, of een onvoorspelbare en vijandige omgeving.
  • Onveilige hechting: Wanneer de band met primaire verzorgers inconsistent of afwezig is, wat leidt tot een verminderd vermogen tot regulatie van emoties en vertrouwen in anderen. Dit beïnvloedt de ontwikkeling van de prefrontale cortex.

Mijn eigen ervaring leert dat de mens een veerkrachtig, maar ook kwetsbaar wezen is. Soms zit de kiem voor angst al diep in ons, door genetische aanleg. Een familiegeschiedenis van angst- of stemmingsstoornissen verhoogt de predispositie; bepaalde genen beïnvloeden de neurotransmitterhuishouding, zoals serotonine en noradrenaline, die een rol spelen bij emotieregulatie. Het is alsof je met een gevoeligere afstelling geboren bent.

Ook je persoonlijkheid en cognitieve stijl dragen bij. Mensen die van nature perfectionistisch zijn, overmatig piekeren, of een pessimistische inslag hebben, bouwen soms onbedoeld een mentale snelweg naar angst. Zij interpreteren neutrale of ambigue situaties vaker als bedreigend, wat een vicieuze cirkel in stand houdt. Het vermogen tot metareflectie, of de 'gedachte over de gedachte', kan hierbij zowel een vloek als een zegen zijn.

Tenslotte kunnen ook meer actuele factoren, zoals huidige levensstressoren of chronische ziekten, de emmer doen overlopen. Een onverwachte baanverlies, relatieproblemen, of zelfs ingrijpende maatschappelijke veranderingen kunnen als trigger werken voor reeds aanwezige kwetsbaarheden. Angst, in zijn essentie, is een complexe dialoog tussen het verleden, het heden, en de verwachtingen die we hebben voor de toekomst. De manier waarop we die dialoog voeren, bepaalt veel.