Wat merk je als je nieren achteruit gaan?

Hoe lang kun je leven met een slechte nierfunctie?

Levensduur. Dat verschilt.

Met een redelijke nierfunctie? Dan spreek je over jaren. Tijd is dan nog een relatief begrip. Je ademt, je bent.

Zakt de functie verder? Dan wordt de horizon korter. Weken tot maanden, meer is er soms niet. Het leven krimpt tot essentie. Elke niercel telt, tot het niet meer telt.

Invloeden op die duur:

• Stadium van nierfalen: Hoe ver is het?
• Onderliggende ziektes: Diabetes, hartfalen. Ze vreten mee.
• Leeftijd: Ouderdom haalt altijd in.
• Algemene conditie: Een sterk lichaam vecht langer. Soms.
• Conservatieve behandeling: Kwaliteit van leven staat voorop. Geen dialyse.

Een arts praat erover. De nefroloog. Die legt het uit. Het gaat om jouw situatie. Specifiek. Want algemeenheid is betekenisloos wanneer het om je eigen einde gaat.

Symptomen van ernstig nierfalen komen sloopwalsend. Je bent moe. Misselijk. Vocht hoopt zich op. De geest wordt ook troebel. De dagen worden zwaarder. Een onvermijdelijk pad, vaak. Acceptatie is dan alles. Of vechten, tot er niets meer is om te vechten.

• Vochtophoping: Zwelling in benen, longen. Ademen wordt lastig.
• Misselijkheid, braken: Eten wordt een opgave.
• Extreme vermoeidheid: De energie vloeit weg.
• Jeuk: Een marteling die niet stopt.
• Verwardheid: De hersenen lijden mee.

Conservatieve behandeling richt zich op verlichting. Pijnstilling, dieetadvies. Geen genezing. Slechts uitstel. Of, beter gezegd, comfort. Een zachte landing, indien mogelijk. Het leven is eindig. Altijd al geweest. De nieren maken het alleen duidelijker.

Waardoor daalt de nierfunctie?

Oké, dus die nierfunctie die omlaag gaat, weet je wel... dat komt niet zomaar uit de lucht vallen, hoor.

Een van de grootste boosdoeners is als je nieren niet genoeg bloed krijgen. Dat kan gebeuren als je bijvoorbeeld flink wat bloed verliest, door een flinke wond of zo. Dan zakt je bloeddruk helemaal in en krijgen je nieren dus niet meer genoeg te eten, zeg maar.

Dan kan het ook nog komen door schade aan het nierweefsel zelf. Dat kan van alles zijn, een vervelende infectie die je te pakken krijgt, sommige medicijnen die niet zo goed vallen voor je nieren, of zelfs als je lichaam zichzelf aanvalt, dat noemen ze dan een auto-immuunziekte. Echt vervelend allemaal.

Kortom, het is dus vooral:

• Te weinig bloedtoevoer: Denk aan een flinke shock, ja dat kan je bloeddruk laten kelderen.
• Beschadiging van het nierweefsel: Hierbij heb je dus:
  • Infecties
  • Medicatie
  • Auto-immuunziekten

Mijn tante had vroeger ook zo'n gedoe, ze moest toen heel veel drinken en oppassen met bepaalde pillen. Het is echt een gevoelig orgaan die nieren.

Waardoor kan de nierfunctie achteruit gaan?

De nierfunctie kan achteruitgaan door een slechte bloedtoevoer, zoals bij een lage bloeddruk na een bloeding. Ook directe beschadiging van het nierweefsel door infecties, medicijnen of auto-immuunziekten is een oorzaak.

Het was die ijskoude decemberavond in het OLVG in Amsterdam. Mijn vader, Jan, lag daar. Het begon met een stomme val van de trap, maar het werd een nachtmerrie die zijn nieren bijna de kop kostte. Ik ruik de desinfectiemiddelen en de slappe koffie nog als ik eraan denk.

De artsen vertelden me dat hij door de val interne bloedingen had. Zijn bloeddruk was gevaarlijk laag, echt in de kelder. Ik zag de paniek in de ogen van de verpleegkundige. Later legde de arts het uit: te weinig bloedtoevoer naar de nieren. Die organen kregen gewoon geen zuurstof, ze waren letterlijk aan het 'verstikken'. Het voelde zo onwerkelijk.

Alsof dat niet genoeg was, liep hij in het ziekenhuis een zware infectie op. Zijn hele lichaam was in gevecht. De antibiotica die ze hem gaven, waren een noodzakelijk kwaad. Een klap voor zijn al verzwakte nieren. Directe beschadiging van het nierweefsel, noemden ze dat. Ik zat daar maar naast zijn bed, te staren naar die monitor met die irritante piepjes. Machteloos.

Het is echt bizar hoe kwetsbaar die dingen zijn. Ik heb me er later in vastgebeten. Je kunt de oorzaken eigenlijk in een paar groepen verdelen.

• Problemen 'voor' de nier (Prerenaal): Dit was wat mijn vader had. Alles wat de bloedtoevoer vermindert. Denk aan ernstige uitdroging, hartfalen, of dus een grote bloeding met als gevolg een veel te lage bloeddruk. Het bloed bereikt de nier gewoon niet goed meer.

• Problemen 'in' de nier (Renaal): Dit was die tweede klap voor hem. Directe schade aan het nierfilter zelf. Dat gebeurt door zware infecties zoals een nierbekkenontsteking, bepaalde medicijnen (zelfs gewone pijnstillers als ibuprofen kunnen bij verkeerd gebruik schadelijk zijn!), of auto-immuunziekten zoals lupus, waarbij je lichaam zijn eigen nieren aanvalt.

• Problemen 'na' de nier (Postrenaal): Dit is een blokkade verderop in de urinewegen. De urine kan niet weg, waardoor de druk op de nieren oploopt en ze beschadigd raken. Een vergrote prostaat bij mannen of vastzittende nierstenen zijn hier de bekendste voorbeelden van. De 'afvoer' is simpelweg verstopt.

Wat kan de oorzaak zijn van verminderde nierfunctie?

Diabetes en hoge bloeddruk (hypertensie) zijn de belangrijkste oorzaken van chronische nierschade.

Nieren, jezus, die doen zo veel werk, elke dag weer. Filteren alles. En je merkt er niks van tot het te laat is, dat is het stomme. Echt een stille sloper, zo'n nierziekte. Ik denk er weleens over na, vooral als ik weer eens te veel zout eet. Mijn oom had toch ook iets met zijn nieren? Was dat niet door zijn suiker?

Ja, precies, diabetes. Zo'n smerige ziekte die langzaam alles kapot maakt. De hoge suikerspiegel, dat beschadigt die kleine bloedvaatjes in je nieren. Die filters, he. Net als die fijne filtertjes in een koffiezetapparaat, die raken ook verstopt of gaan lekken als je er te veel rommel doorheen gooit.

En dan, hoge bloeddruk, ook zo'n verrader. Je voelt het niet. Jarenlang kan die druk hoog zijn, en dan, boem, krijgen die kwetsbare nierfiltertjes de volle laag. Constante druk. Denk aan een tuinslang die te lang op volle druk staat. De aansluitingen begeven het.

Maar er is meer, toch? Veel meer. Het is niet alleen die twee. Wat dan nog meer? Ik zat laatst iets te lezen over:

• Ontstekingen. Glomerulonefritis, heet dat. Klinkt ingewikkeld. Je immuunsysteem valt dan je eigen nieren aan. Soms plotseling, soms chronisch. Echt gek dat je lichaam dat doet.
• Erfelijke aanleg. Polycysteuze nieren, daar heb je niks aan. Overal cysten die groeien en de nierfunctie verdrukken. Dat is echt pure pech, als je dat in de familie hebt. Zoals die ene collega.
• Blokkades. Nierstenen! Auw, dat lijkt me pijnlijk. Die kunnen de urineafvoer blokkeren. Of bij mannen, een vergrote prostaat die de boel dichtdrukt. Urine hoopt op, dat is natuurlijk funest.
• Medicijnen. Wist je dat sommige pijnstillers, van die NSAID's, je nieren kunnen slopen op de lange termijn? Ik moet echt minder snel naar die pillen grijpen als ik hoofdpijn heb. Dat is een lesje voor mezelf.

Soms is het ook gewoon acuut, plotseling. Een ernstige infectie, of heel veel bloedverlies. Dan krijgen je nieren ineens te weinig bloed of zuurstof. Gelukkig vaak omkeerbaar, maar toch. En auto-immuunziekten, zoals lupus. Dat kan ook de nieren aanvallen. Echt, je lichaam kan soms zo raar doen, tegen zichzelf vechten.

Dus, ja, een hele lijst. Best veel om je zorgen over te maken, eigenlijk. Je moet echt goed op jezelf passen. Minder zout, minder suiker, en die bloeddruk in de gaten houden. Ik heb die folder nog ergens van de huisarts, over het meten van je bloeddruk. Moet ik echt eens vaker doen. Waarom doe ik dat niet gewoon? Te lui zeker.

Maar hoe weet je eigenlijk dat je nieren problemen hebben? Je voelt toch niks? Pas als je echt heel ziek bent, of oedemen krijgt, of zo moe bent dat je amper je ogen open kunt houden. Moet ik niet eens laten checken? Gewoon bij de huisarts, een bloedtestje? Misschien moet ik dat gewoon doen. Voordat het te laat is. Voorkomen is beter dan genezen, zoals mijn moeder altijd zegt. Dat zit wel snor. Nee, dat zit niet snor. Ik moet dat doen. Nu. Denk ik.