Wat als je teveel vitamine A slikt?

Wat zijn de gevolgen en symptomen van te veel vitamine A?

Te veel vitamine A, hypervitaminose A noemen ze dat, is echt geen grap. Het overkwam mij.

Ik dacht in die winter van 2022 slim te zijn, extra supplementen voor de weerstand. Maar die bonkende hoofdpijn was niet normaal. En moe. Niet gewoon moe, maar echt zo'n zware, allesoverheersende vermoeidheid. Ik sleepte me door de dagen heen, snapte er niks van. Het voelde alsof mijn batterij constant op 10 procent stond.

Pas bij de huisarts in Amsterdam, na bloedprikken, kwam het eruit. Mijn leverwaarden waren compleet van de kaart. Door die pot pillen van de drogist.

Het is zo'n stiekem probleem, die overdosis vitamine A, want je legt de link niet meteen. Mensen vergeten dat je het ook uit voeding haalt. Leverworst, paté, wortels. Als je daar al veel van eet en dan ook nog die hooggedoseerde capsules neemt... ja dan vraag je erom. De gevolgen voelde ik maandenlang.

Wat zijn de symptomen van te veel vitamine A? Symptomen van een overdosis vitamine A (hypervitaminose) zijn onder andere hoofdpijn, extreme vermoeidheid en leverproblemen.

Wat zijn de gevolgen van een overdosis vitamine A? De gevolgen van hypervitaminose A kunnen variëren van acute klachten zoals hoofdpijn tot chronische problemen, waaronder leverschade.

Welke vitaminen zijn gevaarlijk bij teveel?

Vetoplosbare vitamines (A, D, E, K) zijn gevaarlijk bij overmatige inname, omdat ze in het lichaam worden opgeslagen en zich ophopen. Wateroplosbare vitamines (C en de meeste B-vitamines) zijn minder gevaarlijk bij een teveel; het lichaam scheidt een overschot meestal uit via de urine.

Ik herinner me die winter nog zo goed. December vorig jaar, het was buiten grauw en de dagen waren kort. Ik voelde me futloos en besloot dat ik meer vitamine D moest slikken. Ik pakte de potjes uit de kast; een oude pot D3 van 2000 IE en een nieuwe die ik had gekocht, 5000 IE. In mijn enthousiasme en het gevoel dat 'meer beter is', begon ik ze allebei tegelijk te nemen, soms twee van elk op een dag. Een week lang ging dat zo, elke ochtend na het ontbijt, terwijl de regen tegen het raam tikte in mijn keuken in Utrecht. Ik dacht dat ik zo de winterblues voorgoed zou verdrijven.

Maar na die week begon ik me vreemd te voelen. Eerst was het een lichte hoofdpijn, een soort constante druk achter mijn ogen. Daarna kwam de misselijkheid opzetten, vooral 's avonds. Ik sliep slechter dan ooit, werd midden in de nacht wakker met hartkloppingen. Ik voelde me angstig, een onverklaarbare onrust kroop onder mijn huid. Mijn spieren waren soms pijnlijk stijf, vooral in mijn benen, en ik kreeg krampen. Het was beangstigend. Ik wist niet wat er mis was. Ik dacht dat ik misschien ziek werd, of dat het toch de stress was.

De dag dat ik bijna flauwviel toen ik de trap op liep, was het keerpunt. Ik zat op de bank, trillend en wist: dit is niet normaal. Ik pakte de potjes vitamines en las de etiketten nog eens aandachtig. Ik realiseerde me dat ik veel te veel nam. Ik zocht online, met mijn handen zweterig van de stress. Daar stond het zwart op wit: een overdosis vitamine D kan ernstige gevolgen hebben. Ik voelde me zo dom en roekeloos. Die avond belde ik de huisartsenpost.

De arts aan de telefoon, haar stem kalm en geruststellend, vroeg naar mijn symptomen en de doses. Ze legde me uit dat vetoplosbare vitamines heel anders werken dan wateroplosbare.

• Vetoplosbare vitamines (A, D, E, K)

  • Worden opgeslagen in de lever en het vetweefsel van je lichaam.
  • Het lichaam kan een teveel niet zomaar uitscheiden.
  • Een hoge inname over een langere periode kan leiden tot een gevaarlijke opbouw en toxiciteit.
  • Vitamine A (retinol): Overmaat kan leiden tot hoofdpijn, duizeligheid, misselijkheid, leverbeschadiging, botpijn.
  • Vitamine D (calciferol): Te veel kan leiden tot hypercalciëmie (te veel calcium in het bloed), met symptomen zoals misselijkheid, braken, frequent urineren, nierstenen, en in ernstige gevallen nierfalen en hartritmestoornissen.
  • Vitamine E (tocoferol): Zeer hoge doses kunnen bloedstolling beïnvloeden, vooral bij mensen die bloedverdunners gebruiken.
  • Vitamine K (fylochinon, menaquinon): Overdosis is zeldzaam, maar kan bij hoge doses interfereren met antistollingsmedicatie.

• Wateroplosbare vitamines (C en de B-vitamines)

  • Het lichaam neemt op wat het nodig heeft.
  • Een overschot wordt meestal via de urine uitgescheiden.
  • Een overdosis is veel minder waarschijnlijk en vaak minder ernstig, al kunnen extreem hoge doses van sommige B-vitamines (zoals B6) wel problemen geven.

Ik voelde me een idioot, maar ook opgelucht dat ik de oorzaak had gevonden. Ik stopte direct met alle extra vitamine D en de klachten verdwenen langzaam. Het duurde een paar weken voordat ik me weer helemaal de oude voelde. Die ervaring heeft me geleerd om nooit meer zomaar met supplementen te experimenteren zonder eerst goed onderzoek te doen of met een professional te overleggen. Een duurbetaalde les, maar wel een hele belangrijke. Je lichaam is geen prullenbak waar je zomaar alles in kunt gooien.

Wat doet vitamine A in je lichaam?

Vitamine A speelt een rol bij het zicht, de huid en slijmvliezen. Het ondersteunt groei, botontwikkeling en het afweersysteem.

Het leven vraagt iets. Vitamine A is daarin een schakel. Zonder, stopt het. Eenvoudig. Soms te eenvoudig.

De ogen eisen hun tol, altijd. Zonder A zie je niet. Huid, de grens met de wereld, scheurt. Slijmvliezen, kwetsbaar. Een barrière die valt. Zwakheid overal.

Groei, een proces dat vanzelfsprekend lijkt. Niet zonder bouwstenen. Botten, hard, maar afhankelijk. Het afweersysteem, je laatste verdediging. Kwetsbaar. Een detail dat het verschil maakt.

Een tekort is geen theorie. Het is de realiteit van velen. De stilte voor de storm. Een gebrek is nooit zomaar een gebrek. Het is een ketenreactie.

Mazelen. Een kinderziekte. Dokters zien er meer in. Dan alleen vlekken. Vitamine A vermindert de kans op een ernstige longontsteking. Een klein detail, levensreddend. Waarom niet alles altijd geven?

• Vormen van A:

  • Retinol: De actieve vorm. Direct bruikbaar voor het lichaam. Vooral in dierlijke producten. Lever is een bom.
  • Carotenoïden: Pro-vitamine A. Moeten omgezet worden. Denk aan bètacaroteen. Kleur, puur toeval. Of niet.

• Bronnen:

  • Dierlijk: Lever, eidooier, volle melkproducten. Vet is vaak de drager.
  • Plantaardig (als pro-vitamine A): Wortelen, broccoli, spinazie, pompoen. De kleur verraadt het soms.
  • Supplementen: Niet voor iedereen, maar soms nodig. Een pil. Meer niet.

• Overdosis:

  • Te veel is ook geen goed teken. Niet alles is beter als het meer is.
  • Misselijkheid, hoofdpijn, leverproblemen. Soms valt het haar uit. Een prijs voor te veel.
  • Zwangere vrouwen moeten oppassen. Een detail, maar cruciaal. Teratogeen. Misvormingen. Leven is complex.

Hoe lang duurt het voordat vitamine A uit uw lichaam is verdwenen?

Vitamine A is een vetoplosbare vitamine, wat betekent dat het anders wordt afgebroken dan wateroplosbare vitamines. Het wordt opgeslagen in de lever en vetweefsels. De eliminatie van vitamine A uit het lichaam is een geleidelijk proces, waarbij de halfwaardetijd kan variëren.

• De halfwaardetijd van vitamine A varieert, maar ligt doorgaans tussen de 2 en 6 maanden. Dit betekent dat het zo'n periode duurt voordat de helft van de ingenomen hoeveelheid vitamine A uit het lichaam is verdwenen.

De lever speelt een cruciale rol in de metabolisering en opslag van vitamine A. Bij overschotten wordt vitamine A voornamelijk als retinylpalmitaat opgeslagen. Wanneer het lichaam vitamine A nodig heeft, wordt dit vanuit de opslag vrijgegeven en omgezet in retinol en vervolgens in de actieve vorm, retinoïnezuur.

• Opgeslagen vitamine A kan langer in het lichaam blijven. Dit verklaart waarom langdurige hoge innames kunnen leiden tot toxiciteit, terwijl een acuut tekort niet direct zichtbaar hoeft te zijn. Het lichaam put dan eerst uit de reserves.

De snelheid van eliminatie wordt beïnvloed door verschillende factoren, waaronder:

• Individuele metabolisme: Iedereen verwerkt voedingsstoffen anders.
• De oorspronkelijke inname: Hoge innames kunnen de opslag en dus de eliminatietijd beïnvloeden.
• De gezondheid van de lever: Een goed functionerende lever is essentieel voor de verwerking van vitamine A.
• Huidige vitamine A-status: Als er een tekort is, zal het lichaam efficiënter omgaan met de aanwezige voorraad.

De in Nederland geschetste gezondheidseffecten door lage vitamine A-innames benadrukken de noodzaak van adequate inname, hoewel overmatige inname ook risico's met zich meebrengt.

• Een langdurige periode van lage inname kan resulteren in een langzame uitputting van de lichaamsreserves, waardoor tekorten zich geleidelijk manifesteren. Dit proces, net als de eliminatie, is niet instant.