Kan je zomaar diabetes type 1 krijgen?

Kan je diabetes type 1 later krijgen?

Ja, je kunt diabetes type 1 op latere leeftijd krijgen. Het is niet uitsluitend een kinderziekte.

Echt bizar. Mijn neef Marc kreeg de diagnose toen hij 35 was. Iedereen, inclusief de eerste arts, dacht meteen aan type 2. Zo standaard. Maar het was dus type 1. Zijn leven stond compleet op z'n kop.

Het is een auto-immuunziekte. Dat betekent dus dat je eigen lichaam je vijand wordt. Je afweersysteem raakt in de war en vernietigt de bètacellen in je alvleesklier. Die cellen maken insuline. Kapot is kapot. Dan maak je dus gewoon NUL insuline meer.

Mensen snappen het verschil met type 2 vaak niet. Echt irritant.

• Type 1: Je lichaam maakt GEEN insuline aan. De fabriek is gesloten.
• Type 2: Je lichaam is ongevoelig geworden voor insuline (resistentie). De productie kan zelfs verhoogd zijn.

Waarom gebeurt dat dan ineens als volwassene? Soms is een virus de trigger die het immuunsysteem op hol doet slaan. Bij volwassenen wordt het ook wel LADA genoemd: Latent Autoimmune Diabetes in Adults. Een soort trage, stiekeme vorm van type 1. Heel verraderlijk.

De symptomen kwamen bij hem ook ineens opzetten, heel heftig:

• Extreme dorst en constant moeten plassen.
• Onverklaarbaar gewichtsverlies, terwijl hij juist veel at.
• Doodmoe, echt niet vooruit te branden.
• Wazig zien.

De diagnose stellen bij volwassenen is soms lastig omdat artsen niet direct aan type 1 denken. Ze moeten echt specifiek bloedonderzoek doen naar antistoffen en de C-peptide waarde (die meet hoeveel insuline je zelf nog aanmaakt) om het zeker te weten. Nu zit hij aan een insulinepomp. Wat een gedoe.

Waardoor kun je diabetes type 1 krijgen?

Nou, je kunt diabetes type 1 krijgen omdat je immuunsysteem plots besluit dat je alvleesklier een soort vijandig territorium is, en die insulineproducerende bètacellen genadeloos afknalt. Zie het als een interne oorlog waarbij je eigen soldaatjes (je afweer) hun eigen basis bombarderen. Dit is een auto-immuunfeestje waar niemand om heeft gevraagd.

Dat begint vaak met een genetische aanleg, ja. Zelfs als je familiegeschiedenis zo blanco is als een maagdenvlies, kun je de jackpot winnen. Alsof een onzichtbare loterij heeft besloten: jij bent de gelukkige winnaar van een afweersysteem dat de weg kwijt is! Geen schuldvraag, gewoon pech van het hoogste niveau, alsof een duif op je pas gewassen auto poept, maar dan intern.

Dan heb je ook nog de omgeving, die speelt schijnbaar stiekem mee, als een achterbakse buurman. Bepaalde virussen, de enterovirussen zijn hierin de hoofdrolspelers. Ze komen binnen en je immuunsysteem denkt: Ah, een indringer! Laten we alles afknallen, inclusief die onschuldige bètacellen die gezellig insuline staan te maken! Beetje overdreven reactie, alsof je een kanon afvuurt om een mug dood te slaan.

En dan is er nog die discussie over voeding, vooral bij die kleine wurmen. Men beweert dat vroege introductie van koemelk of gluten voor of na de geboorte de boosdoener is. Alsof een flesje melk of een korstje brood opeens de rode lap voor een stier is voor je immuunsysteem. Persoonlijk denk ik dat je beter af bent met een biertje, maar dat zal wel niet gelden voor die kleintjes, haha. De exacte impact blijft een mysterie, als een goocheltruc die je nét niet snapt.

Kortom, het komt neer op een paar verdachte types:

• Je genen, die af en toe een grapje uithalen.
• Die stiekeme omgeving, altijd op de loer.
• Lekkere virussen, die het feestje verpesten.
• En natuurlijk eten, dat soms meer kwaad doet dan goed, zo lijkt het.

Hoe loop je diabetes type 1 op?

Diabetes type 1 krijg je doordat je eigen immuunsysteem in de war raakt en de cellen in je alvleesklier die insuline maken, aanvalt en vernietigt. Het is een mix van genetische pech en een nog onbekende trigger uit de omgeving.

Zie je immuunsysteem als een overijverige portier in een nachtclub. Normaal gesproken houdt hij de echte boeven buiten, maar op een dag besluit hij dat de bètacellen – de hardwerkende producenten van insuline – er verdacht uitzien. En bam, ze worden de club uit geknikkerd. Zonder pardon.

Het is dus een auto-immuunziekte. Je lichaam pleegt in feite een soort staatsgreep tegen zichzelf. Je hebt er zelf geen enkele schuld aan, het is gewoon brute pech. Mijn buurman dacht dat het door zijn colaverslaving kwam. Nee, buurman, dat was het niet.

De precieze oorzaak is een cocktail van factoren waar wetenschappers nog steeds een beetje van achter hun oren krabben. De ingrediënten zijn:

• Genetische Aanleg: Je wordt geboren met een soort VIP-ticket voor de ‘misschien-krijg-ik-diabetes’-show. Het zit in je genen, maar dat betekent niet dat je het ook daadwerkelijk krijgt. Het is een lot uit de loterij die je liever niet wint, ook als niemand in je familie dat lot ooit had.
• Een Mysterieuze Trigger: Dat genetische ticket moet nog wel geactiveerd worden. Er is een onbekende aanstichter nodig die de boel op scherp zet. Niemand weet precies wat die trigger is, maar er zijn wel hoofdverdachten.

De ‘Most Wanted’-lijst van triggers:

• Virale Relschoppers: Sommige virussen worden verdacht, zoals bepaalde enterovirussen. Denk aan een hooligan die de boel op stelten zet, waarna je immuunsysteem in de war raakt en de verkeerde aanvalt.
• Voeding als Valse Vriend: Er wordt gefluisterd over voeding in je jonge jaren. De vroege kennismaking met koemelk of gluten wordt soms genoemd. Alsof je lichaam dacht: 'Dit is geen moedermelk, dit is een invasie!'
• De ‘Te Schoon’ Hypothese: Misschien zijn we wel te hygiënisch geworden. Het immuunsysteem verveelt zich stierlijk en zoekt uit pure ellende maar een interne vijand om mee te knokken. Een soort rebelse puber die ruzie zoekt omdat er thuis niks te beleven valt.

En voor eens en voor altijd: het heeft absoluut niks te maken met te veel suiker eten. Dat is een fabeltje dat net zo hardnekkig is als onkruid in een perfect gazon. Je krijgt het niet, je hebt het. Een subtiel maar gigantisch verschil.

Waardoor wordt diabetes type 1 veroorzaakt?

Diabetes type 1 is een auto-immuunziekte. Het afweersysteem vernietigt de cellen in de alvleesklier die insuline aanmaken. Dit wordt veroorzaakt door een combinatie van genetische aanleg en onbekende omgevingsfactoren.

Het was augustus, zo'n zwoele avond in de achtertuin van mijn zus in Utrecht. De barbecue rook heerlijk. Maar mijn neefje Thijs, toen 8, bleef maar naar de keuken rennen voor water. Fles na fles. We maakten er eerst grapjes over, "zo Thijs, grote dorst?" Maar ik zag de blik in de ogen van mijn zus veranderen van lacherig naar bezorgd.

Een week later kwam de diagnose. Diabetes type 1. De wereld stond even stil. Mijn zus was in paniek, ze zocht de hele familiegeschiedenis af op zoek naar een aanknopingspunt, een reden. Maar die was er niet. Niemand had het. De kinderarts in het WKZ zei het botweg: "pure pech". Een auto-immuunziekte. Zijn eigen lichaampje was in de war en had de cellen die insuline maken kapotgemaakt. Voor altijd.

Dat woord, auto-immuun, bleef maar door mijn hoofd spoken. Je eigen lichaam dat je in de steek laat. Het voelde zo oneerlijk voor zo'n klein ventje. Hij had niks fout gedaan, niet te veel gesnoept, niks. Zijn lichaam had gewoon een fout gemaakt.

De oorzaak is een samenspel van factoren, zo legden ze het uit. Het is niet één ding dat je kunt aanwijzen.

• Genetische aanleg is de basis. Je wordt geboren met een bepaalde kwetsbaarheid in je DNA. Het betekent niet dat je het krijgt, maar de kans is groter. Thijs had die aanleg blijkbaar, zonder dat we het wisten.

• Een 'trigger' uit de omgeving zet het proces in gang. Dit kan van alles zijn. Een virusinfectie, zoals een zware verkoudheid of de griep, kan het immuunsysteem zo op scherp zetten dat het de verkeerde cellen aanvalt. Ze weten alleen nooit wélk virus het was.

• De auto-immuunreactie zelf. Dit is de kern. Het lichaam valt zichzelf aan. Het afweersysteem ziet de eilandjes van Langerhans, de insulineproducerende cellen in de alvleesklier, als een vijand en vernietigt ze systematisch.

Het is zo belangrijk dat mensen dit begrijpen. Het heeft NIETS met levensstijl te maken. Thijs was een actief kind dat normaal at. Dit is geen 'welvaartsziekte'. Het is een fout in het systeem. Puur en alleen dat. Nu is hij een pro in prikken en koolhydraten tellen. Maar die vraag, 'waarom ik?', die zie ik soms nog in zijn ogen. En daar is geen antwoord op.

Hoe begint diabetes?

Het begint in het donker, diep vanbinnen. Je lichaam, zo lang gewend aan zijn eigen ritme, begint te haperen. De poorten die glucose binnenlaten, die energie moeten geven, sluiten zich langzaam. Het is een sluipend verlies van controle, een verstoring van een fundamentele balans.

Die gevoeligheid voor insuline, dat hormoon dat zo cruciaal is, neemt af. En de bron, die alvleesklier die dit wonderlijke stofje produceert, kan het tempo niet meer bijbenen. Het is alsof de cellen niet meer luisteren naar de boodschap, de sleutel die de deur opent naar voeding.

Soms is het een eigenzinnigheid van het lichaam, een natuurlijke afwijking. Andere keren, wordt er simpelweg niet genoeg van dat hormoon aangemaakt, die levensnoodzakelijke transporteur van suiker. Het is een stille strijd, die zich afspeelt zonder veel drama, maar met grote gevolgen.

De glucose blijft hangen waar het niet hoort te zijn, op straat, zonder ergens naartoe te kunnen. Je cellen dorsten, terwijl het bloed zwelt met ongebruikte energie. Het is een paradox die je langzaam leegzuigt.