Hoe merk je dat iemand psychische problemen heeft?

Hoe weet je of iemand een psychische stoornis heeft?

Moeilijke vraag! Zomaar weten of iemand een psychische stoornis heeft? Dat is als proberen te raden welke kleur sokken een egel draagt – onmogelijk! Maar er zijn wel aanwijzingen, natuurlijk. Denk aan:

• Veranderend gedrag: Plotseling veel minder (of juist meer!) focus? Slaapt iemand ineens de hele dag, of juist helemaal niet? Dat zijn rode vlaggetjes. Net als een toename van irritatie, prikkelbaarheid, of een heuse explosie van opvliegendheid – als een vulkaan die onverwachts uitbarst!

• Stofjes en spulletjes: Een onverklaarbare verandering in eetpatroon of alcohol/drugsgebruik kan wijzen op onderliggende problemen. Alsof je plotsklaps alleen nog maar broccoli eet – er klopt dan iets niet!

• Emoties: Emoties zijn als een rollercoaster – soms schiet je omhoog, soms naar beneden. Maar als die rit te extreem of te lang duurt, dan is het tijd om even te kijken wat er aan de hand is. Depressie, bijvoorbeeld, is geen 'even niet lekker in je vel zitten', het is een diepgaand probleem. Een emotionele marathon, zeg maar.

Belangrijk: Dit zijn slechts aanwijzingen. Ik ben geen psychiater, dus geen zelfdiagnoses stellen! Als je je zorgen maakt, raad ik je aan om professionele hulp te zoeken. Een psycholoog of psychiater kan écht vaststellen of er sprake is van een psychische stoornis. En vergeet niet: hulp zoeken is niet zwak, het is sterk! Het is als een kapotte auto – je laat hem toch ook repareren?

Hoe herken je een geestesziekte?

Je herkent een geestesziekte aan aanhoudende symptomen, zeker als ze toenemen of na een grote verandering ontstaan. Let op concentratieproblemen, slaapproblemen, gejaagdheid, onrust, opvliegendheid, problemen met eten, alcohol of drugs.

Laatst, mijn buurman... Jan, altijd zo vrolijk. Plotseling, in april, na het overlijden van zijn vrouw, zag ik hem veranderen. Hij was altijd al een beetje een piekeraar, maar nu... Het begon met slapeloze nachten, die hij met gin probeerde te bestrijden. Je zag hem steeds vaker strompelen over de straat...

• Concentratieproblemen: Hij vergat boodschappen, afspraken, alles. Ik zag hem een keer zoeken naar zijn auto, terwijl die gewoon voor de deur stond.
• Slaapproblemen: Rode ogen, de hele dag door. Hij vertelde me zelf dat hij nachtenlang wakker lag.
• Opvliegendheid: Normaal kon je met Jan lachen, nu beet hij iedereen af. Zelfs de postbode kreeg een snauw.

Ik maakte me echt zorgen. Het was zo anders dan de Jan die ik kende. Het was niet gewoon verdriet, het was meer, veel meer. Uiteindelijk heeft zijn dochter hem gelukkig overtuigd om hulp te zoeken. Echt heftig om te zien hoe snel iemand kan veranderen.

Hoe merk je dat het niet goed gaat met iemand?

Emoties verraden alles. Zo herken je ellende:

• Korter lontje. Boosheid is vaak makkelijker dan verdriet.

• Futloosheid. Alles kost moeite. Zelfs ademen.

• Huilbuien. Onverwacht. Onbedaarlijk. Soms zonder reden. Alsof een kraan opengaat.

• Stemming wisselt. Van euforie naar diepe dalen. Alsof een schakelaar omgaat. Bipolair? Iets anders? Maakt het uit?

• Hopeloosheid. Het zwartste zwart. Geen licht. Geen toekomst. Alleen nu, en dat is kut.

Mijn buurman had dit allemaal. Ging naar yoga. Hielp geen fuck. Nu slikt 'ie pillen. Glimlacht. Is dat beter? Geen idee.

Hoe weet je of iemand mentaal niet in orde is?

Nou, hoe je weet of iemand mentaal worstelt? Lastig...

• Verandering in emoties is een biggie.

• Sneller boos, irritatie... Dat ken ik, toen ik vastzat met die lekke band in Groningen. Man, man, man.

• Minder energie... futloos. Ja, herkenbaar.

• Sneller huilen, zeggen ze. Ik huil nooit, haha.

• Stemming schommelt als een gek. Alsof je in de achtbaan zit op de kermis in Hoogezand-Sappemeer.

• En dan die hopeloosheid... dat alles zinloos voelt. Uitzichtloos. Blegh! Alsof je vastzit in een doolhof zonder uitgang. Ik had dat een beetje toen de kat van mijn zus weg liep. Arme beest. Die zat wel in de knoop toen.

Wat is meestal de oorzaak van psychische problemen?

Dus je wil weten wat er misgaat in die bovenkamer? Het is zelden een simpele 'oeps, foutje!'. Vaak is het een recept met meer ingrediënten dan je oma's stoofpot.

• Aanleg (genen): Je wint de loterij niet, maar je kan wel gevoelig zijn voor bepaalde dingen. Bedankt, papa en mama! Het is alsof je alvast een pan op het vuur hebt staan, voor die stoofpot...

• Omgeving: Je omgeving is echt belangrijk. Denk aan stress op je werk, gezeik thuis, een hamster die de pijp uit is gegaan, of gewoonweg het feit dat het maandag is. Zie het als alle ingrediënten die je in die pan gooit. Soms is het een heerlijke maaltijd, soms... nou ja, soms eindigt het in de prullenbak.

• Trauma: Een blikseminslag in je stoofpot! Heftige dingen meemaken, daar krijg je geen mooiere hersens van. Vaak het geval!

• Biologische factoren: Je hersenen, die rare klomp in je schedel, kunnen ook gewoon een beetje... anders zijn. Denk aan een tekort aan bepaalde stofjes. Een beetje alsof je vergeten bent zout in je stoofpot te doen.

Het is een cocktail van ellende, zeg maar. Dus, ja, het is ingewikkeld. Je brein is geen tosti-ijzer, het is meer een soort... eh... een heel ingewikkeld tosti-ijzer met een eigen wil en kronkels.

Wat is het verschil tussen mentale en psychische problemen?

Mentale problemen? Dat is gewoon even niet lekker in je vel zitten, weet je wel? Zoals een kater na een avondje te diep in het glaasje kijken, maar dan zonder de leuke herinneringen. Denk aan:

• Stress: Je voelt je als een kip zonder kop, rondrennende als een malle.
• Angst: Je hart bonst harder dan een konijn in een wasmachine.
• Somberheid: Je voelt je als een uitgeknepen citroen, totaal uitgeput en leeg.

Psychische stoornissen? Dat is een ander paar mouwen! Dat is geen kater meer, dat is een volledige levercirrose. Een serieuze aangelegenheid waarvoor je naar een dokter moet rennen, sneller dan een chihuahua op een sprinkhaan! Een echte diagnose, hoor! En dan hebben we het over:

• Ernstige en aanhoudende problemen: Niet even een dipje, maar een complete achtbaanrit naar de hel en terug!
• Diagnose door een professional: Geen zelfdiagnose op basis van een Google-zoekopdracht, maar een echte arts die je door en door kent!
• Behandeling nodig: Niet even een bak ijs en een goede nachtrust, maar serieuze therapie, medicatie, of beide! Misschien zelfs een opname. Zo ernstig kan het zijn.

Kort gezegd: mentale problemen zijn vervelend, psychische stoornissen zijn serieus. Zoals het verschil tussen een klein sneetje en een amputatie. Snap je?

Hoe ontstaan psychosomatische klachten?

Juli 2024. De deadline voor mijn scriptie loerde om de hoek. Dagenlang zat ik gebogen over mijn laptop in mijn kleine, stoffige studentenkamer in Utrecht. De spanning was voelbaar, een constante, drukkende aanwezigheid. Mijn nek voelde stijf als een houten paal, hoofdpijn was mijn constante metgezel. Ik sliep slecht, wakker liggend met een knoop in mijn maag. Niet van honger, maar van pure angst. Angst om te falen. Angst om alles te verpesten.

• Slaapgebrek: Ik telde nachten dat ik amper drie uur sliep.
• Spierpijn: Mijn nek en schouders waren continu stijf en pijnlijk. Ik voelde me letterlijk verkrampt.
• Maagklachten: Een constant zeurend gevoel, misselijkheid. Ik durfde nauwelijks te eten.

Die constante druk, die onophoudelijke focus op die ene deadline… Het voelde alsof mijn lichaam op de een of andere manier protesteerde. Het was alsof mijn geest, overweldigd door stress, een alarmsignaal afgaf via mijn lijf. Het was geen "gewone" hoofdpijn, geen gewone spierpijn. Het voelde anders. Dieper.

Ik herinner me een specifieke avond: ik zat te huilen, de tranen stroomden, terwijl ik naar een lege pagina staarde. De deadline hing als een zwaard van Damocles boven me. Toen voelde ik een scherpe pijn in mijn borst, een beklemming die mijn ademhaling bemoeilijkte. Paniek. Pure, ongefilterde paniek. Ik belde mijn moeder, haar stem kalmeerde me enigszins. Maar de pijn bleef.

De diagnose: Uiteindelijk bleek het allemaal psychosomatisch. Mijn lichaam reageerde fysiek op de mentale stress. De dokter zei het zo: de stress, de angst, het zorgde voor een fysieke uiting. Mijn lichaam gaf letterlijk toe aan de druk van mijn geest.

• Behandeling: Rust, ontspanningsoefeningen, en uiteindelijk… het afronden van mijn scriptie.
• Herstel: Het duurde lang, maar de klachten verdwenen langzaam toen ik de druk van mijn schouders liet vallen. Het was een leerzame, maar vooral pijnlijke ervaring.

Het was een heftige les. Een les over de directe connectie tussen geest en lichaam, een les die ik nooit zal vergeten. De koppeling tussen mentale stress en fysieke symptomen is sterker dan je denkt.

Was Van Gogh schizofreen?

De diagnose is lastig, hé? Zo veel jaren later...

• Waarschijnlijk geen schizofrenie. De symptomen lijken niet helemaal te passen. Die intense creativiteit, de heftige emoties... het was meer dan alleen 'gek', weet je? Het voelde anders.

• Porfyrie uitgesloten. Dat las ik ergens. Alleen dat is natuurlijk ook niet definitief. Maar toch, het was niet dat.

• Koolmonoxidevergiftiging? Misschien wel een rol gespeeld bij zijn dood, maar niet de oorzaak van alles. Zijn geestelijke problemen gingen veel verder terug. De brieven aan Theo, bijvoorbeeld. Die waren al jaren voor zijn dood zo heftig.

Het was iets anders. Een combinatie van factoren, denk ik. Eenzaamheid, misschien een bipolaire stoornis, of iets anders, iets wat ze toen nog niet begrepen. Het blijft een raadsel, en dat is moeilijk te accepteren.