Bestaan er verschillende soorten salmonella?

Verschillende soorten salmonella: 2 hoofdsoorten geïdentificeerd

Het begrijpen van de bacteriële structuur helpt bij het herkennen van gezondheidsrisicos. De verschillende soorten salmonella kennen duizenden subtypen, wat identificatie bij besmetting complex maakt. Kennis over deze verdeling voorkomt onnodige onrust bij de consument. Leer de feiten over deze bacteriegroep om risicos effectief te vermijden.

Bestaat er een verschil in soorten binnen de Salmonella-familie?

Het korte antwoord is ja: het geslacht Salmonella kan wetenschappelijk worden onderverdeeld in exact twee unieke soorten: Salmonella enterica en Salmonella bongori.^[1] Dit onderscheid is gebaseerd op hun fenotypisch profiel en genetische kenmerken. Hoewel dit eenvoudig klinkt, zorgt de verdere onderverdeling in duizenden subtypen vaak voor flinke verwarring bij het publiek.

Het begrijpen van deze classificatie kan ingewikkeld zijn, omdat de term soorten in de microbiologie anders werkt dan we gewend zijn. In de praktijk is er namelijk een groot verschil tussen de officiële biologische soort en de specifieke varianten (serotypen) die we in het nieuws tegenkomen bij een voedselvergiftiging. De vraag hoe de Salmonella-familie in elkaar streekt, heeft dan ook meer dan één logische verklaring.

De biologische splitsing: S. enterica versus S. bongori

Wetenschappers kijken naar de structuur van de bacterie om te bepalen tot welke groep deze behoort. Hierbij is Salmonella enterica de absolute hoofdrolspeler als het gaat om menselijke infecties. Deze soort is warmbloedig-georiënteerd en verantwoordelijk voor vrijwel alle bekende wat zijn de soorten salmonella en besmettingen bij de mens.

Aan de andere kant staat Salmonella bongori, die voornamelijk voorkomt bij koudbloedige dieren zoals reptielen. In zeldzame gevallen kan deze variant overspringen op de mens, maar de symptomen blijven dan meestal mild. Ik herinner me nog dat ik voor het eerst een database van reptieleninfecties analyseerde en verbaasd was hoe strikt die scheiding in de natuur vaak is. S. bongori mist cruciale genetische mechanismen om efficiënt te overleven in menselijke cellen, wat verklaart waarom deze variant minder gevaarlijk is voor ons.

Het cruciale verschil tussen soorten en serotypen

Wanneer de media spreken over een nieuwe uitbraak, noemen ze zelden de soortnaam enterica. In plaats daarvan hoor je termen als Salmonella Enteritidis of Salmonella Typhimurium. Dit zijn geen aparte diersoorten, maar serotypen (ook wel serovars genoemd). Het verschil zit in de moleculaire vingerafdruk op het oppervlak van de bacterie, met name de O-antigenen (op het lichaam) en H-antigenen (op de zweepstaartjes).

Wereldwijd zijn er inmiddels meer dan 2.600 hoeveel typen salmonella zijn er geïdentificeerd binnen de Salmonella-groep. Dit ^[2] gigantische aantal maakt het voor laboratoria een flinke uitdaging om snel de juiste bron van een besmetting te traceren. De complexiteit is enorm - en dit verrast veel mensen - omdat één enkele soort dus duizenden gezichten kan hebben. Maar er is een lichtpuntje: slechts een klein deel van deze enorme lijst veroorzaakt daadwerkelijk klachten bij de mens.

De belangrijkste subtypen die de mens ziek maken

Binnen de soort Salmonella enterica kunnen we de subtypen grofweg verdelen in twee groepen: de tyfeuze varianten en de niet-tyfeuze varianten. De tyfeuze serotypen, zoals Salmonella Typhi, veroorzaken de gevreesde buiktyfus. Dit is een ernstige, systemische ziekte die het hele lichaam aantast en niet beperkt blijft tot de darmen.

Niet-tyfeuze serotypen zijn de klassieke veroorzakers van voedselvergiftiging (salmonellose) gerelateerd aan salmonella enterica en bongori. De absolute koplopers in de statistieken zijn Salmonella Enteritidis en Salmonella Typhimurium. Zij zijn verantwoordelijk voor het overgrote deel van de gastro-enteritisgevallen wereldwijd, vaak overgedragen via rauwe eieren, pluimveevlees of besmette rauwe kiemgroenten.

Klassieke Salmonella-varianten vergeleken

Om het overzicht te bewaren tussen de bacteriesoorten en hun meest beruchte subtypen, staan hieronder de belangrijkste kenmerken op een rij.

Salmonella enterica (Soort)

• Warmbloedige dieren (vogels, zoogdieren) en de mens

• Meer dan 2.600 unieke serotypen geregistreerd

• Varieert van milde darmklachten tot levensgevaarlijke buiktyfus

Salmonella bongori (Soort)

• Koudbloedige dieren, met name reptielen en amfibieën

• Zeer beperkt, ongeveer 22 bekende serotypen

• Uiterst zeldzaam bij de mens, veroorzaakt hooguit milde gastro-enteritis

Serotype Enteritidis (Subtype van S. enterica) ⭐

• Pluimvee (kippen) en de eieren die zij leggen

• Niet van toepassing (dit is zelf een specifiek subtype)

• Klassieke voedselvergiftiging met diarree, koorts en buikkrampen

Het mysterie van de zieke reptielenhouder

Daan, een 24-jarige student biologie uit Utrecht, hield als hobby verschillende exotische hagedissen in zijn studentenkamer. Naast zijn studie werkte hij lange uren in de horeca, waardoor zijn weerstand door slaapgebrek flink was gedaald.

Op een ochtend kreeg Daan plotseling last van hevige buikkrampen en lichte diarree. Zijn eerste gedachte was dat hij op zijn werk iets verkeerds had gegeten, maar de klachten hielden aan en hij voelde zich uitgeput.

In plaats van direct zware medicatie te eisen, besloot hij zijn eigen routine kritisch te analyseren. Het viel hem op dat hij na het schoonmaken van het terrarium weleens snel een snack pakte zonder grondig zijn handen te wassen.

Een laboratoriumtest wees uiteindelijk uit dat hij besmet was met Salmonella bongori, een type dat direct gelinkt kon worden aan zijn hagedissen. Door strikte handhygiëne in te voeren en een desinfectiegel naast het terrarium te plaatsen, herstelde hij binnen een week volledig en voorkwam hij herbesmetting.