Welke soorten fraudes zijn er?

Welke soorten fraudes zijn er? Interne vs externe vormen

Het herkennen van welke soorten fraudes zijn er helpt bij het voorkomen van aanzienlijke schade. Fraudegevallen leiden vaak tot zware financiële verliezen en langdurige psychische klachten. Kennis van verschillende patronen verkleint het risico op oplichting aanzienlijk. Verdiep u in de verschillende verschijningsvormen om uw vermogen en gegevens effectief te beschermen tegen kwaadwillenden.

Welke soorten fraudes zijn er? Een overzicht van de meest voorkomende vormen

Fraude is een breed begrip dat verwijst naar opzettelijke misleiding met als doel onterecht financieel of persoonlijk voordeel te behalen. In Nederland krijgt een aanzienlijk deel van de bevolking jaarlijks te maken met een vormen van fraude overzicht. Of het nu gaat om digitale phishing, factuurfraude of fraude binnen de overheid, de methoden van daders worden steeds geraffineerder. Het begrijpen van de verschillende categorieën is de eerste stap in het herkennen van de rode vlaggen.

De impact van fraude is vaak groter dan alleen het directe financiële verlies. Uit gegevens blijkt dat ongeveer 15 tot 20 procent van de slachtoffers van zware oplichting langdurige psychische klachten^[1] ervaart, zoals angst of een diep wantrouwen in instanties. Ik heb zelf eens een middag besteed aan het uitpluizen van een verdachte mail die van mijn bank leek te komen - de stress die je voelt wanneer je denkt dat je gegevens op straat liggen, is verstikkend. Maar hoe vaker je deze patronen ziet, hoe sneller je ze doorziet.

Het onderscheid tussen horizontale en verticale fraude

Binnen de rechtshandhaving en fraudebestrijding wordt vaak een onderscheid gemaakt tussen wat is horizontale fraude en verticale fraude. Dit helpt om de schaal en de aard van de misleiding te begrijpen.

Wat is horizontale fraude?

Horizontale fraude vindt plaats tussen burgers onderling of tussen burgers en bedrijven. Denk hierbij aan Marktplaats-oplichting, waarbij je betaalt voor een product dat nooit wordt geleverd, of phishing waarbij een crimineel je bankrekening leegtrekt. Het gaat hierbij om een gelijkwaardige interactie die misbruikt wordt voor gewin.

Wat is verticale fraude?

Verticale fraude is gericht tegen de overheid of publieke middelen. Voorbeelden hiervan zijn bijstandsfraude, waarbij iemand onterecht een uitkering ontvangt, of belastingfraude. Omdat dit direct de schatkist en daarmee de hele samenleving raakt, wordt dit type fraude vaak zwaar gesanctioneerd. Het misbruikt het vertrouwen dat de overheid in haar burgers stelt.

De meest voorkomende vormen van online oplichting

Met de digitalisering is ook de criminaliteit verschoven naar het internet. Digitale fraude is momenteel de snelst groeiende categorie, waarbij daders vaak anoniem en vanuit het buitenland opereren. Er is echter een verrassende factor die 90 procent van de slachtoffers over het hoofd ziet - ik leg dit verderop uit bij het gedeelte over menselijke psychologie.

Phishing blijft de absolute koploper. Criminelen sturen mails of sms-berichten (smishing) die nauwelijks van echt te onderscheiden zijn. De doelstelling is altijd hetzelfde: jouw inloggegevens of pincode stelen. Het begrijpen van het verschil phishing en spoofing is cruciaal. Spoofing gaat nog een stap verder; hierbij wordt het telefoonnummer van je bank of een overheidsinstantie vervalst, waardoor het lijkt alsof de echte instantie je belt. Trap er niet in: een bank zal nooit via de telefoon vragen om je geld over te boeken naar een kluisrekening.

Factuurfraude is een meer zakelijke variant die ook particulieren treft. Criminelen onderscheppen een factuur en veranderen het rekeningnummer naar dat van henzelf. Als je niet goed oplet, maak je het geld over naar de fraudeur in plaats van de aannemer of energieleverancier. Controleer bij grote bedragen altijd het IBAN-nummer als dit afwijkt van eerdere betalingen.

Fraude binnen organisaties en overheid

Niet alle fraude komt van buitenaf. Interne fraude of fraude tegen publieke middelen komt vaker voor dan men denkt. Bedrijven verliezen jaarlijks naar schatting 3 tot 5 procent van hun omzet aan interne onregelmatigheden zoals declaratiefraude. ^[2]

Declaratiefraude houdt in dat werknemers privékosten als zakelijk opvoeren of reiskosten dubbel claimen. Hoewel het vaak om kleine bedragen gaat, kan het op jaarbasis enorm oplopen. Aan de andere kant hebben we bijstandsfraude en hypotheekfraude. Bij hypotheekfraude verstrekt de aanvrager opzettelijk valse informatie - zoals een vervalste werkgeversverklaring - om een lening te krijgen die ze eigenlijk niet kunnen dragen. Dit brengt niet alleen de bank, maar ook de consument zelf in groot gevaar.

Vergelijking: Meest voorkomende fraudevormen in Nederland

Verschillen tussen populaire fraudemethoden

Phishing en Spoofing

- Misbruik van techniek om afzender of telefoonnummer te vervalsen

- Verkrijgen van inloggegevens of directe toegang tot bankrekeningen

- Zeer hoog; kan leiden tot het volledig leegtrekken van rekeningen

Aankoopfraude (Online)

- Valse webshops of misleidende advertenties op platforms zoals Marktplaats

- Geld ontvangen voor goederen die nooit geleverd worden

- Gemiddeld; beperkt tot het aankoopbedrag van het product

Factuurfraude

- Aanpassen van rekeningnummers op digitale of fysieke facturen

- Onderscheppen van legitieme betalingen tussen twee partijen

- Hoog; vaak toegepast bij grote transacties zoals verbouwingen

De valse factuur van aannemer de Vries

Peter, een huiseigenaar uit Utrecht, ontving na een grote verbouwing een factuur van 12.000 euro van zijn aannemer. Hij was opgelucht dat de klus klaar was en wilde de betaling snel afronden om van de administratie af te zijn.

Hij merkte niet op dat het rekeningnummer op de PDF-factuur in de mail met slechts twee cijfers afweek van de eerdere aanbetalingsfactuur. Zonder te dubbelchecken maakte hij het volledige bedrag over vanaf zijn bankapp.

Drie dagen later belde de aannemer waar het geld bleef. Peter realiseerde zich met een schok dat de mail van de aannemer was gehackt en de factuur was aangepast. De bank kon de transactie niet meer terugdraaien omdat de daders het geld direct hadden weggesluisd.

Peter verloor zijn volledige spaargeld en moest een extra lening afsluiten. Hij leerde de harde les om bij bedragen boven de 500 euro altijd telefonisch het rekeningnummer te verifiëren bij de eerste betaling naar een nieuw nummer.