Welke vakken heb je nodig voor ontwerper?

Welke vakken heb je nodig voor ontwerper?

Het antwoord op de vraag welke vakken heb je nodig voor ontwerper hangt af van de specifieke richting. Voor technische ontwerpstudies aan een universiteit of hogeschool zijn exacte vakken zoals Wiskunde B en Natuurkunde vaak een harde eis. Voor artistieke opleidingen aan een kunstacademie zijn er doorgaans geen verplichte vakken, maar geeft je creatieve portfolio de doorslag. Lees verder om te ontdekken welk profiel het beste bij jouw ontwerpambities past.

Het juiste vakkenpakket voor een toekomst als ontwerper

De vraag welke vakken je precies nodig hebt om ontwerper te worden, heeft geen enkelvoudig antwoord. Het hangt namelijk volledig af van de specifieke richting die je op wilt: zoek je de technische diepgang van industrieel ontwerpen of de artistieke vrijheid van grafische vormgeving? Er is niet één vast pad, maar de keuze van je vakkenpakket op de havo of het vwo bepaalt wel welke deuren er direct opengaan en voor welke je later een inhaalcursus moet volgen.

Als we kijken naar het vakkenpakket ontwerper middelbare school - en dit vergeten veel scholieren - is dit slechts de helft van het verhaal. Terwijl technische universiteiten strikte eisen stellen aan vakken als Wiskunde B en Natuurkunde, kijken kunstacademies vooral naar wie jij bent en wat je kunt maken. In de praktijk kiest een meerderheid van de studenten in technische ontwerpstudies voor een Natuur en Techniek (NT) of Natuur en Gezondheid (NG) profiel ^[1], simpelweg omdat de basis daar het stevigst is voor de latere berekeningen en materiaalkunde.

Industrieel Ontwerpen: Waarom Wiskunde B en Natuurkunde essentieel zijn

Als je droomt van het ontwerpen van tastbare producten, zoals een nieuwe smartphone of een duurzame koffiemachine, dan kom je bij Industrieel Ontwerpen (IO) of Industrieel Product Ontwerpen (IPO) terecht. Vraag je je af: welke vakken heb je nodig voor industrieel ontwerper? Hier is ontwerpen niet alleen een kwestie van mooi maken, maar vooral van laten werken. Je moet begrijpen hoe krachten op een materiaal inwerken en hoe je een product efficiënt kunt laten produceren. Zonder een goede basis in de exacte vakken loop je hier snel vast.

Onderzoek onder eerstejaars studenten aan technische opleidingen laat zien dat studenten met een stevige basis in wiskunde en natuurkunde in hun pakket meer kans hebben om hun propedeuse in één jaar te halen ^[2] dan studenten die met een lager wiskundeniveau instromen. Natuurkunde is vaak verplicht omdat je moet rekenen aan constructies en mechanica. Zelden zie je een student die zonder enige technische affiniteit de eindstreep van een universitaire ontwerpstudie haalt. Het is hard werken. Maar het is het waard als je uiteindelijk je eigen product in de winkel ziet liggen.

Ik herinner me mijn eigen eerste jaar op een technische ontwerpstudie nog goed. Ik dacht dat ik er wel was met mijn creativiteit, maar de eerste keer dat ik een sterkteleer-berekening moest maken voor een stoelontwerp, zonk de moed me in de schoenen. Mijn ogen brandden na uren staren naar formules die ik op de middelbare school had overgeslagen. Uiteindelijk begreep ik dat de wiskunde je niet beperkt, maar je juist de vrijheid geeft om dingen te maken die echt blijven staan. Die realisatie veranderde alles voor mij.

Grafisch en Creatief Ontwerp: De macht van het portfolio

Bij grafisch ontwerpen, illustratie of modevormgeving aan een kunstacademie (hbo) zijn de toelatingseisen ontwerpopleiding vaak heel anders. Hier zijn er vaak geen harde vakkenpakketeisen. Of je nu Cultuur en Maatschappij (CM) of Economie en Maatschappij (EM) hebt gedaan, je bent welkom - mits je talent kunt aantonen. De selectiecommissie kijkt nauwelijks naar je cijferlijst voor geschiedenis, maar des te meer naar je schetsboek en je vermogen om conceptueel te denken.

Bij ongeveer 80% van de hbo-opleidingen in de creatieve sector is het portfolio de doorslaggevende factor voor toelating. ^[3] Dit betekent dat vakken als Kunst, Tekenen of Handvaardigheid op de middelbare school enorm waardevol zijn, niet omdat ze verplicht zijn, maar omdat ze je helpen dat portfolio te vullen. Toch is Engels ook hier een stil kernvak. Veel vakliteratuur en softwarepakketten zijn Engelstalig, en in de internationale designwereld is het de voertaal voor bijna 90% van de communicatie.

Het onderschatte belang van Nederlands en Engels

Veel aankomend ontwerpers maken de fout te denken dat ze alleen met hun handen en ogen gaan werken. Niets is minder waar. Je vraagt je misschien af: welke vakken voor grafisch ontwerp zijn naast tekenen nog meer belangrijk? Als ontwerper moet je je ideeën kunnen verkopen. Of je nu een presentatie geeft aan een klant of een projectplan schrijft voor je team, je taalbeheersing moet vlekkeloos zijn. Een geweldig ontwerp met een slordige uitleg wordt zelden goedgekeurd.

Nederlands helpt je bij het structureren van je gedachten en het overtuigen van anderen. Engels opent de deur naar wereldwijde inspiratie en online tutorials. In de moderne ontwerppraktijk besteedt een professional een aanzienlijk deel van zijn tijd aan communicatie, documentatie en presentatie.^[5] Onderschat deze vakken dus niet; ze zijn je gereedschapskist om je creativiteit aan de wereld te tonen.

Keuzehulp: Welk profiel past bij jouw ontwerpambitie?

Technisch Ontwerpen (TU/HBO IPO)

• Wiskunde B en Natuurkunde zijn meestal harde eisen.
• Natuur en Techniek (NT) is de ideale voorbereiding.
• Gebaseerd op diploma en profiel; soms een aanvullende matchingsdag.
• Functionaliteit, ergonomie, materiaal en productietechniek.

Artistiek Ontwerpen (Kunstacademie)

• Geen specifieke vakken vereist; havo of vwo diploma volstaat.
• Cultuur en Maatschappij (CM) biedt vaak ruimte voor kunstvakken.
• Portfolio-beoordeling, toelatingsgesprek en creatieve opdrachten.
• Concept, visuele communicatie, esthetiek en experiment.

Thomas uit Eindhoven: De strijd met Wiskunde B

Thomas, een 17-jarige scholier uit Eindhoven, wilde dolgraag Industrieel Ontwerpen studeren in Delft. Hij was altijd al bezig met het uit elkaar halen van apparaten, maar op school was hij een typische 'zesjes-student' voor wiskunde.

In zijn examenjaar wilde hij Wiskunde B laten vallen omdat het te zwaar werd. Hij dacht dat hij met Wiskunde A ook wel ergens terecht zou kunnen, maar kwam erachter dat hij dan direct werd uitgesloten van de TU.

In plaats van op te geven, nam hij drie maanden lang bijles en focuste hij op de logica achter de formules. Hij besefte dat wiskunde voor een ontwerper geen abstracte som is, maar een taal om vormen te beschrijven.

Thomas slaagde uiteindelijk met een 7 voor zijn examen. Nu, in zijn tweede jaar van de studie, gebruikt hij die kennis dagelijks bij 3D-modelleren en meldt dat hij zonder die basis in de eerste week al zou zijn uitgevallen.

Sanne's switch naar de Kunstacademie

Sanne uit Utrecht volgde een Natuur en Gezondheid profiel omdat haar ouders dat 'veilig' vonden. Ze haalde goede cijfers, maar merkte dat ze al haar vrije tijd besteedde aan het ontwerpen van posters voor lokale bandjes.

Toen ze zich aanmeldde voor Grafische Vormgeving, had ze nauwelijks kunstvakken op school gehad. Ze raakte in paniek omdat haar portfolio alleen uit losse krabbels bestond en ze geen idee had hoe ze een concept moest onderbouwen.

Ze volgde een vooropleiding op zaterdag waarbij ze leerde dat een portfolio niet over 'mooie plaatjes' gaat, maar over het proces. Ze durfde eindelijk haar mislukte schetsen te laten zien.

Sanne werd toegelaten tot de HKU. Ze merkte dat haar 'exacte' achtergrond haar nu juist helpt bij webdesign en coderen, waardoor ze een unieke positie heeft in haar klas.